Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Конспекты / Статья на тему: «Абадият гулшани Заҳириддин Муҳаммад Бобур ( 1483-1530) »
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • Другое

Статья на тему: «Абадият гулшани Заҳириддин Муҳаммад Бобур ( 1483-1530) »

библиотека
материалов








Абадият гулшани

Заҳириддин Муҳаммад Бобур ( 1483-1530)

























Бобур биз учун том маънодаги буюк

маданият олиий даражадаги

шарқона одоб ва ахлоқ тимсолидир

Ҳар бир инсон ўзлигини англашга , аждодлари ҳақида кўпроқ билишга,улар ҳаётини ўрганишга интилади. Бу

борада эса тарихий асарлар беқиёс аҳамиятга эга.

Хусан,Заҳриддин Мухаммад Бобур асарларидаги ўтмишимиздан ҳикоя қилувчи воқеа ва ходисалар биз учун хамиша қимматлидир.

Кўплаб буюк бабокалонларимиз асарлари сингари Бобур ижодида ҳам ёшларимиз учун иборатомуз жиҳатлар кўп. Унинг Ватанни севиш, ота- онага ҳурмат, дўстга садоқат курсатиш хусусидаги фикирлари кишига юксак маънавий сабоқ беради.

Ўзбек классик адабиётининг улкан намоёндаларидан бири,ўзбек адабий тили ва адабиётининг ривожига бебаҳо ҳисса қўшган истеъдодли олим ва ўта зиёли инсон, машҳур давлат арбоби Заҳириддин Мухаммад Бобур мураккаб ижтимоий-тарихий даврда яшаб ижод қилган.

Бобурийлар- 1526-1858 йилларда Ҳиндистонда ҳукмрон-лик қилган сулола Унга темурийлардан Заҳириддин Мухаммад Бобур асос солган. Чет элларда Бобур ва унинг авлодини “Буюк мўгуллар” деб аташ одат бўлиб келган.

Бобурийлар аслида юртдошимиз-темурий Заҳриддин Мухаммад Бобурнинг авлодларидир. Улар тарихий ҳужжатларда ўзларини Бобурий мирзолар деб юришган.


Заҳириддин Мухаммад Бобурнинг хаёти ва ижоди.


Заҳириддин Мухаммад Бобур 1483 йилнинг 14 февралида Андижон шаҳрида туғилди. Унинг отаси Умар шайх Мирзо-Амир Темурнинг пан набираси Фарғона вилоятининг хокими бўлган. Бобурнинг онаси Қутлуғ Нигор хоним Тошкент ҳокими Юнусхоннинг қизи бўлган.

Бобурнинг болалиги асосан Андижон ва унинг атрофларида ўтди. Бобур сарой муҳитида ўқиди ва тарбия топди. Ёшлигидан илм-фанга, шеъриятга қизиқа бошлади. Довюраклиги ва жасурлиги учун у ёшлигидан “Бобур”(Шер)лақабини олган. Отаси вафотидан кейин 1494 йил июн ойида, ўн икки ёшда тахтга ўтирди. Бобурнинг сиёсий фаолиятидаги дастлабки мақсади Амир Темур давлатининг пойтахти стратегик ва географик жиҳатидан муҳим бўлган Самарқандни эгаллаш ва Мовароуннаҳрда марказлашган кучли давлатни сақлаш, мустаҳкамлаш ҳамда Темур империясини қайта тиклаш эди. 1495-1496 йилларда Бобур Самарқандга икки марта мувааффақиятсиз юриш қилди. 1497-1498 йилларда у Самарқанд атрофидаги бир қанча жойларни ва Самарқандни эгаллайди. Самарқанд ҳокими Бойсунғур Мирзо эса Қундузга қочади.

Бобур Самарқандни юз кун идора қилади. Андижонда унга қарши исён кўтаргани учун Самарқандни ташлаб Андижонга қайтади, лекин уни эгаллай олмагач, Хўжандга, сўнг Тошкент ҳокими Султон Маҳмуд олдига бориб, улар ёрдами билан Андижонни олади. 1500 йилда Самарқандни иккинчи марта эгаллайди. Шу йили Алишер Навоий билан хат ёзиша бошлайди. Лекин иккинчи хатига жавоб келгунча Самарқанд шайбонийлар қўлига ўтиб кетади. Бу даврда мамлакат сиёсий ҳаётида бебошлик, ўзаро урушлар кучайиб бормоқда эди. Бир томондан, шимолдан, Дашти қипчоқдан келаётган шайбонийхон қўшинларининг тазйиқи остида, иккинчи томондан, темурийлар орасидаги ихтилоф, ўзаро келишмовчилик натижасида Бобур Фарғонани ҳам ташлаб чиқишга ва жанубга қараб йўл олишга мажбур бўлади.

Ҳисордаги парчаланиб бораётган беклар, алоҳида-алоҳида яшаётган афғон қабилалари бирин-кетин Бобур томонига ўтдилар.1504 йилда эса Қобул вилоятининг ҳокими шаҳарни Бобурга топшириб таслим бўлди. Лекин Бобур ўз ватанидан тамом умидини узмади. 1506 йилда Хуросон подшоси Ҳусайин Байқаро темурийларга мансуб бўлган кучларни бирлаштириб, босиб келаётган Шайбонийхонга қақшатқич зарба беришда ташаббус кўрсатган бўлсада, лекин Ҳусайин Байқаронинг вафоти (1506) ва шаҳзодалар ўртасида авж олган ихтилоф бу ҳаракатни натижасиз қолдирди.Бу катта тадбирга умид боғлаган Бобур муваффақиятсизликка учрагандан кейин вақтинча чекинишга ва Қобулга қайтишга мажбур бўлди.

Ўз ҳужумларини давом эттирган Шайбонийхон Ўрта Осиёни босиб олиш учун жанубдан ҳарбий юриш бошлаган Эронлик шоҳ Исмоил қўшинларига қарши курашда Марв шаҳрида халок бўлди. Қулай сиёсий ва ҳарбий вазиятдан фойдаланиб Бобур 1512 йилда Самарқандни учинчи марта ишғол қилди. Орадан олти ойлар чамаси вақт ўтгандан сўнг, Шайбонийхоннинг жияни Убайдуллахон катта куч тўплаб, Самарқандга, Бобур устига юриш бошлади.Убайдуллахон қўшинлари билан Бобур аскарлари ўртасида Самарқанд учун бўлган жангда Бобур мағлубиятга учраб, шаҳарни бўшатишга мажбур бўлади.

1525 йилда Бобур Шимолий Ҳиндистон ҳукмронлигини ўз қўлига киритишга муваффақ бўлади ва шу пайтдан бошлаб Ҳиндистон унинг иккинчи ватани бўлиб қолади. У ерда Бобур ўз атрофига ўша даврнинг энг яхши шоир ва олимларини йиғиб, қурилиш ишларини олиб боради, ўзининг севимли иши бўлган адабиёт билан шуғулланади

Бобурнинг маърифатпарварлиги ҳам диққатга сазовор. У доим олим ва фозиллар, санъаткор кишилар билан бирга бўлишга, улар билан маслаҳат қилишга, ўз билимини тинмай оширишга интилди. Унинг тўрт ўғли (Ҳумоюн, Камрон, Аскарий, Ҳиндол) ва уч қизи (Гулчеҳра, Гулранг, Гулбадан) бўлиб,уларга ҳам ўзининг шу ҳусусиятларини сингдиришга ҳаракат қилган. Бобур давлатни бошқаришда ҳам ана шу тарзда маслаҳат, кенгаш билан иш тутиш лозимлигини уқтирди. Фарзандларидан Хумоюн, Камрон ва Гулбаданбегим шоир ва адиб бўлиб етишдилар. Бобур учун Ватандан узоқда, ғурбатда яшаш ниҳоятда оғир эди. Бунинг устига узоқ вақт сарсон-саргардонликни бошидан кечириш, душманларига қарши узлуксиз кураш олиб бориш унинг соғлиғига таъсир қилган эди. “Бобурнома”да ўзининг оғир аҳволи, соғлиғи ёмонлашиб бораётганлиги ҳақида қуйидаги рубоийни ёзади.


Жисмимга иситма куда маҳкам бўладур.

Кўздин ўчадур уйқу чу ахшом бўладур.

Ҳар иккаласмиғанми била сатримдек,

Борғон сайин бу ортадур,улкум бўладур.

Бобур Ҳиндистонда беш йил ҳукм сургандан сўнг 1530 йилда Аграда ўзи обод қилган “Зарафшон” чорбоғида вафот этади. Кейинроқ бобурийлардан Шоҳжаҳон (Бобурнинг чевараси) ҳукмронлиги даврида унинг хоки Қобулда ясалган мақбарага кўчирилди.

Бобур Мирзо ўзи подшо бўлгани учун ҳеч кимга тобе эмас эди, ижод жараёнида ўзини бутунлай мустақил ҳис қилар ва эркин қалам тебратарди. Ўша даврнинг кўпгина сарой шоирларида бўлмаган ижод эркинлиги Бобур Мирзода бор эди.

Инглиз шарқшуноси Денисон Росе Туркистон, Афғонистонда ёзилган шеърларини Париж миллий кутубхонасидан, Ҳиндистонда ёзилган шеърларини эса Рампур кутубхонасидан топиб, 1910 йилда босма ва фотонусха ҳолида нашр эттирган.

Бобур шеърлари ҳижрон азобида куйган дил кўзларидан оққан ёш билан ёзилган.

Уларда она юрт соғинчида адо бўлган фарзанднинг, ёр фироқида азоб чеккан ошиқнинг, ўз хатоларини англаб етган комил инсоннинг, боболари тож-давлатини сақлаб қололмаган ҳоқоннинг аламлари ифодаланган.


Хижрон қафасида жон қуши дом қиладур,

Ғурбат бу азиз умрни кам қиладур.

Не нав битай фироқу ғурбат шарҳин,

Кўз ёши наманинг юзин нам қиладур.


Бобур ўз асарлари билан ўзбек адабиётини ва тилини ривожига, юксалишига, соддалаштиришга ва жонли сўзлашув тилига яқинлаштиришга муносиб ҳисса қўшди.

Ўзбек тили тарихини ўрганишда “Бобурнома” бебаҳо хазинадир. “Бобурнома” 15-16 асрнинг муҳим воқеаларини бадиий акс эттирган прозанинг қимматли намунасидир.

Бобурнома” қомусий характердаги асарлардан бўлиб, унда илм-фан, урф-одат, ижтимоий-сиёсий, табиий этнографик билимлар моҳирлик билан ифодаланган.

Бобурнома” жахон адабиётининг нодир, дурдона асарларидан ҳисобланади.

Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллудининг 530 йиллигига бағишлаб мактабларда, АРМларда очиқ дарс, адабий кеча, давра суҳбатлари, китоб кўргазмаси ташкил қилиш мумкин.




















Автор
Дата добавления 04.05.2016
Раздел Другое
Подраздел Конспекты
Просмотров119
Номер материала ДБ-065950
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх