Инфоурок / Начальные классы / Презентации / Студент Уап Актолкынның баяндамасы "Қазақ - қапысыз психолог: Мақал - мәтелдердің психологиялық астарлары"

Студент Уап Актолкынның баяндамасы "Қазақ - қапысыз психолог: Мақал - мәтелдердің психологиялық астарлары"

Курсы профессиональной переподготовки
124 курса

Выдаем дипломы установленного образца

Заочное обучение - на сайте «Инфоурок»
(в дипломе форма обучения не указывается)

Начало обучения: 22 ноября
(набор групп каждую неделю)

Лицензия на образовательную деятельность
(№5201 выдана ООО «Инфоурок» 20.05.2016)


Скидка 50%

от 13 800  6 900 руб. / 300 часов

от 17 800  8 900 руб. / 600 часов

Выберите квалификацию, которая должна быть указана в Вашем дипломе:
... и ещё 87 других квалификаций, которые Вы можете получить

Получите наградные документы сразу с 38 конкурсов за один орг.взнос: Подробнее ->>

библиотека
материалов
Тақырыбы
Жоспары: 1. Мақал-мәтелдер - халық психологиясының айнасы 2. Қазақ мақал- мәт...
Көкейкестілігі Қай халықтың да төл тума мәдениетін жүзеге асыратын насихаттай...
Мақсатым: Сол себепті бүгін мен сіздерге біздің яғни қазақтардың халық тәжіри...
“Түгел сөздің түбі бір, Түп атасы Майқы би”
Өкінішке қарай, қазіргі білім саласында еңбек етіп немесе білім алып жатырған...
Кейін бұлардың ісін қазақтың танымал психологтары жалғастырды, яғни қазақ пси...
Ж.Аймауытов білім негізі ана тілі арқылы меңгерілетінін айта келіп: «Ана тілі...
Жақсыға айтқан тура сөз – шыңға тіккен тумен тең, Жаманға айтқан тура сөз –...
Қазақ халқы мақал мен мәтелге бай халық. Халықтың мақалдары мен мәтелдерін жи...
Мақал-мәтелдерде адамның жан қуаттарының да толып жатқан жақтары бейнеленген....
Мақал - мәтелдер әр халықтың өз даму тарихында басынан кешкен алуан түрлі оқи...
Мақал-мәтелдерде адамның ес, жад қуаттары жөнінде де аз айтылмаған. Бұлардың...
Тақырыптары Әке – шеше, бала Адам болмыс Егін, шаруашылық Туған - туыс Өнер –...
Әдемі, сұлу сөйлеуге құштарлық мақал мен мәтелді орынды жерде пайдалануға бай...
Ерді намыс өлтіреді Ер елі үшін туады, елі үшін өледі. Ерлік білекте емес, жү...
Ал қазақ - қапысыз психолог екенін дәлелдейтін мақал-мәтелдерінде адам жаныны...
Қазақ мақал- мәтелдерінің психологиялық астарларына келер болсақ, мақал-мәтел...
Басқа елде сұлтан болғанша, Өз еліңде ұлтан бол. Туған жердің қадірін, Шетте...
Халық өз ұрпағын принципшілдікке, шыншылдыққа баулиды да, өтірік айтып күн кө...
“Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын” Таппасаң сөздің жүйесін, Отына өзің күйесің...
Мақал-мәтелдер қарапайымдылықпен кішіпейілділікті де адамның еңжақсы мінездер...
Мал – баққанға бітеді Қуырдақтың көкесін, Түйе сойғанда көрерсің. Жақсы аттың...
“Ұлық болсаң, кішік бол” “Шеше тұрып, қыз сөйлегеннен без, Әке тұрып, ұл сөйл...
«Қолы ашықтың жолы ашық», «Жомарт бергенін айтпайды», «Батыр айтқанынан қайтп...
Академик В. В. Радлов: “Қазақтар нақтылы сөйлеуді бар өнердің алды деп білді,...
Нағыз достық мақал-мәтелдерде ерекше қастерленген.
Поляк офицері А. Янушкевич: “Қазақтардың ойлау, қабілеттерінің кереметтігіне...
Жаман қорыққанын сыйлайды», «Жаманның намысы болмайды», «Қазан қолыңды кірлей...
«Бала тілі балдан да тәтті», «Балалы үй базар», «Бала – көңілдің гүлі, көздің...
«Өнерлі бала сүйкімді», «Жақсы бала сүйікті», «Балаң жақсы болса, екі көздің...
«Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі», «Баланың тентек болмағы үйінен»,...
Жеткіншек жастың нәзік жанына оқудың ұрығын себуші, оны мәпелеп, тәрбиелеуші...
«Көре-көре көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен болар», «Адам туа білмейді, жүре...
Сабақта мақалды пайдалану Етістіктің қай шақта тұрғанын табу. Сыпайы сырын са...
Берілген мақал – мәтелден белгісіздік есімдігін табу Біреуге біреу сеп Тамға...
Қорыта келе, қазақ мақал- мәтелдері өзінің мазмұны жағынан да, психологиялық...
Қазақ –қапысыз психолог: оның тілі бай екендігін, тек шала қазақтар ғана осы...
39 1

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1 Тақырыбы
Описание слайда:

Тақырыбы

№ слайда 2 Жоспары: 1. Мақал-мәтелдер - халық психологиясының айнасы 2. Қазақ мақал- мәт
Описание слайда:

Жоспары: 1. Мақал-мәтелдер - халық психологиясының айнасы 2. Қазақ мақал- мәтелдерінің психологиялық астарлары

№ слайда 3 Көкейкестілігі Қай халықтың да төл тума мәдениетін жүзеге асыратын насихаттай
Описание слайда:

Көкейкестілігі Қай халықтың да төл тума мәдениетін жүзеге асыратын насихаттайтын – тілі. Тіл – психология көрінісі. Ал мақал- ой мәйегі. Осы тақырып аясында баяндама жазып, зерттеуіме ой салған қазақ халқына белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, академик, психолог, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері Құбығыл Жарықбаевтың журналистке берген сұхбатынан «...Еліміздің бір атақты университетінің білдей бір оқытушысы студенттерге «сендер емтиханды психологиядан орысша тапсырасыңдар. Психолог ғұламалардың ойларын қазақша аударуға болмайды» деген пікірін ұстазым оқып беріп, «психология тілі қазақ тілі емес пе?» деген сауал тастады да, көзқарастарыңды, ойларыңды білдіріңдер, мәселені зерттеп, баяндама ретінде ұсыныңдар, дәлелдеңдер деген ұсынысы болды.

№ слайда 4 Мақсатым: Сол себепті бүгін мен сіздерге біздің яғни қазақтардың халық тәжіри
Описание слайда:

Мақсатым: Сол себепті бүгін мен сіздерге біздің яғни қазақтардың халық тәжірибесінде психология ғылымының жоғары дәрежеде, яғни психология тілі сонымен қатар, өзіміздің ана тіліміз қазақ тілінде де көрініс табатынын халық даналығының, көрегендігінің айнасы, қазақ тілінің алтын қазынасы- мақал-мәтелдер арқылы дәлелдемекпін.

№ слайда 5 “Түгел сөздің түбі бір, Түп атасы Майқы би”
Описание слайда:

“Түгел сөздің түбі бір, Түп атасы Майқы би”

№ слайда 6 Өкінішке қарай, қазіргі білім саласында еңбек етіп немесе білім алып жатырған
Описание слайда:

Өкінішке қарай, қазіргі білім саласында еңбек етіп немесе білім алып жатырған, соның ішінде өздерін білгіш сезінетіндердің өз ұлтының психологиясын білмейтіні, есесіне, өзге психологтардың ой-тұжырымдарына жөнсіз сүйенетіні әлі де көрініс беріп келеді. Әйтпесе сонау жиырмасыншы жылдары Халел Досмұхамедов, Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытов секілді зиялылар қаншама еңбек қалдырды. 1926 жылы Жүсіпбектің қомақты кітабы – «Психология» жарық көрсе, бұл саланы 1938-40 жылдары академик Төлеген Тәжібаев ғылыми жүйелеп, ретке келтірді.

№ слайда 7 Кейін бұлардың ісін қазақтың танымал психологтары жалғастырды, яғни қазақ пси
Описание слайда:

Кейін бұлардың ісін қазақтың танымал психологтары жалғастырды, яғни қазақ психологиясының тамыры тереңде жатыр: Мәшһүр Жүсіп, Ғұмар Қараш артына көптеген еңбек қалдырды. Шәкәрім Құдайбердиев – әрі ақын, әрі жазушы, аудармашы, оның да психологиялық мұрасы қаншама! Ахмет Байтұрсынов, Халел Досмұхамедов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов секілді ғұламалардың әр еңбегі – ұлттық психологияның қаймағы.

№ слайда 8 Ж.Аймауытов білім негізі ана тілі арқылы меңгерілетінін айта келіп: «Ана тілі
Описание слайда:

Ж.Аймауытов білім негізі ана тілі арқылы меңгерілетінін айта келіп: «Ана тілін жақсы меңгере алмай тұрып, өзге пәндерді түсіну мүмкін емес. Ана тілі – халық болып жаралғаннан бергі жан дүниесінің айнасы, өсіп-өніп, түрлене беретін, мәңгі құламайтын бәйтерегі», – деген ғой. Ол «Психология» (1926), «Жан жүйесі және өнер таңдау» (1926) оқулық құралдарын жазып, психология, педагогика, әдістемелік ғылымдарды ұштастыра оқытуға терең мән берді. Ал Мағжан Жұмабаевтың «Бастауыш мектепте ана тілі» (1925), «Сауатты бол» (1926), «Педагогика» (1922) атты еңбектері – педагогика-психология ғылымдарына қосылған елеулі үлес. Мінекей, осындай ғұламалардың қалдырған мұраларын неге ең алдымен өзіміздің қазақ еліне кейін шет елдереге танытпасқа.

№ слайда 9 Жақсыға айтқан тура сөз – шыңға тіккен тумен тең, Жаманға айтқан тура сөз –
Описание слайда:

Жақсыға айтқан тура сөз – шыңға тіккен тумен тең, Жаманға айтқан тура сөз – құмға төккен сумен тең. Байсерке шешен

№ слайда 10 Қазақ халқы мақал мен мәтелге бай халық. Халықтың мақалдары мен мәтелдерін жи
Описание слайда:

Қазақ халқы мақал мен мәтелге бай халық. Халықтың мақалдары мен мәтелдерін жинауда, зерттеуде, Ш.Уалиханов, В. Радлов, А.В. Васильев, П.М. Мелиоранский, Ә. Дибаев, Ө.Тұрманжанов, С. Аманжолов секілді ғалымдардың еңбегі зор. Қазақ мақалдары ХІХ ғасырда–ақ Еуропа халықтарына мәлім бола бастаған.

№ слайда 11 Мақал-мәтелдерде адамның жан қуаттарының да толып жатқан жақтары бейнеленген.
Описание слайда:

Мақал-мәтелдерде адамның жан қуаттарының да толып жатқан жақтары бейнеленген. Бұларды психологиялық тақырып тұрғысынан төмендегіше топтастыруға болады: 1. Психологияның жалпы мәселелері: а) жан қуаттары,олардың ортақ қасиеттері туралы түсінік; ә) өскен орта және тұқым қуалаушылықтың жан құбылыстарына әсері; б) психиканың қалыптасуындағы еңбек, тәжірибе және практиканың ролі; т.б. 2. Сезім мүшелерінің (көз, құлақ, т.б.) танымда алатын орны. 3. Тіл мен сөйлеу, бұлардың тіршілік пен қарым-қатынасындағы ролі. 4. Ақыл және ес. 5. Арман мен қиял. 6. Адам эмоциясы мен сезімдері (қорқыныш пен үрей, қайғы мен қуаныш, махаббат пен жек көру, шындық пен өтірік, достық пен жолдастық, т.б. 7. Қажыр-қайрат пен бос белбеу, жүрексіздік. 8. Кісінің жеке дара ерекшеліктері). 9. Түрлі топ өкілдерінің (еркек,әйел, ата-ана, бала-шаға, туыс, жекжат-жұрат, әкім, т.б. ) әлеуметтік психологиялық ерекшеліктері. 10. Әртүрлі жас мөлшерінің (бала, жасөспірім, ересек, кәмелет, қария, т.б.) психологиялық сипаттары.

№ слайда 12
Описание слайда:

№ слайда 13 Мақал - мәтелдер әр халықтың өз даму тарихында басынан кешкен алуан түрлі оқи
Описание слайда:

Мақал - мәтелдер әр халықтың өз даму тарихында басынан кешкен алуан түрлі оқиғалары, өзі аңғарған табиғат құбылыстары, қоғам мүшелерінің өзара қарым-қатынасы, мінез-құлқы, психологиясы жөніндегі жасаған қорытынды, тұжырымдарының түйіні, өмір тәжірибесінен жинақталған философиялық ойлардың ұтқыр да ұтымды, жатық та көркем көрінісі. Мақал-мәтелдер - халық психологиясының айнасы

№ слайда 14 Мақал-мәтелдерде адамның ес, жад қуаттары жөнінде де аз айтылмаған. Бұлардың
Описание слайда:

Мақал-мәтелдерде адамның ес, жад қуаттары жөнінде де аз айтылмаған. Бұлардың ғылыми психологиямен тамаша ұштасып жатуы таңқаларлық. Мәселен, біреу көзбен көру, екінші біреу құлақпен, үшінші адам қозғалыс мүшелерінің қатысуымен, ал төртінші біреу бұларды араластыра есте сақтайтындығын,біреу тез арада есте сақтай алатын болса, екінші біреу бұған ұзақ уақыт машықтанатын халық даналығы жақсы көрсеткен. «Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетеді, құйма құлаққа айтсаң, қағып алады», «Оқығаныңа мәз болма, тоқығаныңа мәз бол», т.б. мақалдар жақсы қуаттайды. «Ер қартайса-жаңылшақ» «бұрынғыны айтпай, соңғысы еске түспейді», « көз көруге, құлақ естуге тоймайды» «Өз қатесін көрмеген, кісі қатесін сезбейді» .

№ слайда 15 Тақырыптары Әке – шеше, бала Адам болмыс Егін, шаруашылық Туған - туыс Өнер –
Описание слайда:

Тақырыптары Әке – шеше, бала Адам болмыс Егін, шаруашылық Туған - туыс Өнер – білім Ерлік, батырлық Қоғам Тәрбие, тағылым Туған жер

№ слайда 16 Әдемі, сұлу сөйлеуге құштарлық мақал мен мәтелді орынды жерде пайдалануға бай
Описание слайда:

Әдемі, сұлу сөйлеуге құштарлық мақал мен мәтелді орынды жерде пайдалануға байланысты. “Мақалды тудырушы – еңбекші халық. Ол халық данышпандығының алтын қазынасы”, — дейді  атақты қазақ тіл ғылымының белгілі профессор Мәлік Ғабдуллин.

№ слайда 17 Ерді намыс өлтіреді Ер елі үшін туады, елі үшін өледі. Ерлік білекте емес, жү
Описание слайда:

Ерді намыс өлтіреді Ер елі үшін туады, елі үшін өледі. Ерлік білекте емес, жүректе Ер қартайса қазаншы болар, Бүркіт қартайса тышқаншы болар Қылышынан қан тамған батырды Тілінен бал тамған ақын алады Бар болсаң, бергеніңді айтпа, Ер болсаң, жеңгеніңді айтпа

№ слайда 18 Ал қазақ - қапысыз психолог екенін дәлелдейтін мақал-мәтелдерінде адам жаныны
Описание слайда:

Ал қазақ - қапысыз психолог екенін дәлелдейтін мақал-мәтелдерінде адам жанының небір нәзік сырлары: ерлік пен батырлық, достық пен ынтымақтық, жауыздық пен зұлымдық, ақыл-ой, ерік-қайрат сияқты іргелі мәселелерімен қатар қазіргі психология ғылымында кездесетін ұғымдардың да үлкен тізбегі (арман, қиял, ес, ықылас, ынтық, ниет, ашу, қайғы, т.б.) сан қырынан сөз болған. Қазақ - қапысыз психолог

№ слайда 19 Қазақ мақал- мәтелдерінің психологиялық астарларына келер болсақ, мақал-мәтел
Описание слайда:

Қазақ мақал- мәтелдерінің психологиялық астарларына келер болсақ, мақал-мәтелдерде мінез тақырыбына көбірек көңіл бөлінген. Онда мінездің түрлі бітіс-бейнелері әр қырынан сөз болады. Мәселен, «Елің еміренсе, сен тебірен», «Тереңнен тапқан кен қымбат, Тебірене сүйген ел қымбат», «Отаның – алтын бесік», «Отан оттан да ыстық», «Ел қуатты болмай, қуаныш тұрақты болмайды», деген мақалдарда туған Қазақ мақал- мәтелдерінің психологиялық астарлары

№ слайда 20 Басқа елде сұлтан болғанша, Өз еліңде ұлтан бол. Туған жердің қадірін, Шетте
Описание слайда:

Басқа елде сұлтан болғанша, Өз еліңде ұлтан бол. Туған жердің қадірін, Шетте жүрсең білерсің Туған жердің жері де көрікті, Елі де сүйікті Ел іші – алтын бесік Кіндік қаны тамған жер

№ слайда 21 Халық өз ұрпағын принципшілдікке, шыншылдыққа баулиды да, өтірік айтып күн кө
Описание слайда:

Халық өз ұрпағын принципшілдікке, шыншылдыққа баулиды да, өтірік айтып күн көру өмір еместігін, өтірікпен адам алысқа бара алмайтынын («Айтсаң сөзіңде тұр», «Өтірік өрге баспас», «Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам»), адамның кейбір ұнамсыз қылықтары – мақтаншақтық, бөспе т. б. өтірік айтуға себепші болатындығын айтып, өтірікшіні нашар мінезді адамның қатарына жатқызады да («Мақтаншақтық өтірік айтқызады, өтірік көңіл қайтқыза-ды»), мұның адамға абырой әпермейтініне, кісінің қадір-қасиетін түсіретініне ерекше тоқталып кетеді.

№ слайда 22 “Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын” Таппасаң сөздің жүйесін, Отына өзің күйесің
Описание слайда:

“Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын” Таппасаң сөздің жүйесін, Отына өзің күйесің Сөз сүйектен, Таяқ еттен өтеді. Көп сөйлесең тақылдақ дер, Сөйлемесең ақымақ дер. Ердің өзіне қарама, сөзіне қара

№ слайда 23 Мақал-мәтелдер қарапайымдылықпен кішіпейілділікті де адамның еңжақсы мінездер
Описание слайда:

Мақал-мәтелдер қарапайымдылықпен кішіпейілділікті де адамның еңжақсы мінездері деп есептеген. «Бетегеден биік, жусаннан аласа», «Ұлық болсаң, кішік бол», «Кішіпейілділік – кісі көркі», «Тәлімнен әдеп жақсы» дейтін мақалдардың кішіпейілділік адамның табиғи көрінісі болуы тиіс, сонда ғана ол сүйкімді, ажарлы мінез көрінісі болады деген идея жақсы аңғарылады. Ұлға отыз үйден тыю, Қызға қырық үйден тыю

№ слайда 24 Мал – баққанға бітеді Қуырдақтың көкесін, Түйе сойғанда көрерсің. Жақсы аттың
Описание слайда:

Мал – баққанға бітеді Қуырдақтың көкесін, Түйе сойғанда көрерсің. Жақсы аттың тісін ашпа, Жақсы кісінің жасын сұрама. Мал төлімен жарасты Жер гүлімен жарасты Жаманға жан жуымас Жалқауға мал жуымас

№ слайда 25 “Ұлық болсаң, кішік бол” “Шеше тұрып, қыз сөйлегеннен без, Әке тұрып, ұл сөйл
Описание слайда:

“Ұлық болсаң, кішік бол” “Шеше тұрып, қыз сөйлегеннен без, Әке тұрып, ұл сөйлегеннен без.” Ұлға отыз үйден тыю, Қызға қырық үйден тыю Жылы – жылы сөйлесең, Жылан інінен шығады Сүтпен бірге біткен мінез, Сүйекпен кетеді. Іздеген мұратына жетер, Жалдаудың өмірі босқа өтер

№ слайда 26 «Қолы ашықтың жолы ашық», «Жомарт бергенін айтпайды», «Батыр айтқанынан қайтп
Описание слайда:

«Қолы ашықтың жолы ашық», «Жомарт бергенін айтпайды», «Батыр айтқанынан қайтпайды» деген мақалдар адамның жақсы мінез көрінісінің бірі. Жомарт адам біреуге жақсылық еттім деп жар салып, айқайламайды, ол кішіпейіл де, қарапайым.

№ слайда 27 Академик В. В. Радлов: “Қазақтар нақтылы сөйлеуді бар өнердің алды деп білді,
Описание слайда:

Академик В. В. Радлов: “Қазақтар нақтылы сөйлеуді бар өнердің алды деп білді, сондықтан да олардың поэзиясы дамудың жоғары сатысына жеткен”

№ слайда 28 Нағыз достық мақал-мәтелдерде ерекше қастерленген.
Описание слайда:

Нағыз достық мақал-мәтелдерде ерекше қастерленген.

№ слайда 29 Поляк офицері А. Янушкевич: “Қазақтардың ойлау, қабілеттерінің кереметтігіне
Описание слайда:

Поляк офицері А. Янушкевич: “Қазақтардың ойлау, қабілеттерінің кереметтігіне менің барған сайын көзім жетті. Сөз дегенде ағып тұр. Бұл жағынан алғанда оларды Батыс Азияның француздары деуге болады”

№ слайда 30 Жаман қорыққанын сыйлайды», «Жаманның намысы болмайды», «Қазан қолыңды кірлей
Описание слайда:

Жаман қорыққанын сыйлайды», «Жаманның намысы болмайды», «Қазан қолыңды кірлейді, жаман жүзіңді кірлейді», «Жаман ісінен көрмейді, кісіден көреді». Жаман адам – ез, намыссыз, ол ісі түскенді, не қорыққанын ғана сыйлайды, мінін көрмейді, оғаш қылығын басқадан көруге тырысады, шамасы келсе сағыңды сындырады, менмен болып, бәлсініп кісіні менсінбейді, («Жаман өзі бола алмайды, болғанды көре алмайды»), жамандық туа бітпейді, ол өнегесіз ортадан, нашар тәрбиеден пайда болады, («Адам туа жаман емес, жүре жаман»).

№ слайда 31 «Бала тілі балдан да тәтті», «Балалы үй базар», «Бала – көңілдің гүлі, көздің
Описание слайда:

«Бала тілі балдан да тәтті», «Балалы үй базар», «Бала – көңілдің гүлі, көздің нұры», «Алты жасар бала, атқа мінсе, алпыстағы шал алдынан шығады», «Алыстан алты жасар бала келсе, алпыстағы шал сәлем бере барады», «Бала адамның бауыр еті» ,«Әдепсіз бала сорлы бала», «Жаман бала күйік», «Талабы жоқ жас ұлың, жалыны жоқшоқпен тең», «Балаң жаман болса, көрінгеннің мазағы» Сәби, бөбек тәрбиесі мақал-мәтелдерден елеулі орын алған.

№ слайда 32 «Өнерлі бала сүйкімді», «Жақсы бала сүйікті», «Балаң жақсы болса, екі көздің
Описание слайда:

«Өнерлі бала сүйкімді», «Жақсы бала сүйікті», «Балаң жақсы болса, екі көздің шамшырағы», «Адам болатын бала алысқа қарайды», «Кісі болар баланың кісесінен белгілі», «Болар адам жеті жастан бас болар». «Оралдының баласы он бесінде баспын дер, тоғышардың баласы жиырма бесте жаспын дер» т. б. осы секілді халық нақылдарында мінез-құлқы, психологиясы дұрыс қалыптасып келе жатқан оқу-өнерге құмар, талабы таудай, еңбек сүйгіш, тыңғылықты, жинақы, өмірге бейім балалар сөз болады.

№ слайда 33 «Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі», «Баланың тентек болмағы үйінен»,
Описание слайда:

«Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі», «Баланың тентек болмағы үйінен», «Балаға байқап сөйлесең ақылыңа көнер, байқамай көп сөйлесең көрсетер бір өнер», «Қызды асырай алмаған күң етеді, ұлды асырай алмаған құл етеді», «Ұлың өссе, ұлы жақсымен ауылдас бол, қызың өссе қызы жақсымен ауылдас бол», «Анаға баланың алалығы жоқ», «Балаға пышақ бермесең бір жылар, пышақ берсең екі жылар», деп халық бала тәрбиесін құрғақ сылдыр сөзбен жүргізгеннен гөрі іс-әрекет, үлгі-өнеге арқылы жүргізудің пәрмендірек келетіндігін, сондай-ақ бала тәрбиесі-не оның құрбы-құрдастарының, жора-жолдастарының да (балалар ұжымы) ықпалы болатындығын еске алып отырған.

№ слайда 34 Жеткіншек жастың нәзік жанына оқудың ұрығын себуші, оны мәпелеп, тәрбиелеуші
Описание слайда:

Жеткіншек жастың нәзік жанына оқудың ұрығын себуші, оны мәпелеп, тәрбиелеуші – ұстаз. «Ұстазына қарап бала өсер, бақташысына қарап мал өсер», «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы», «Ұстаз көрген хат таныр» сияқты мақалдарда ұстаздың бөбек өміріне үлгі болатын, өмірдің сан тарапты жолынан адаспай өтуде оған бағыт беріп, жөн сілтеуші адал екендігі, балғын денеге адамгершіліктің нәрін құйып, баланы еңбек сүйгіштік, адалдық т.б. сол секілді ізгі қасиеттерге баулитын жан екендігі .

№ слайда 35 «Көре-көре көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен болар», «Адам туа білмейді, жүре
Описание слайда:

«Көре-көре көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен болар», «Адам туа білмейді, жүре біледі», деу осы айтылғанның дерегі. Халық даналығында адамның моральдық-психологиялық ерекшеліктері жай көрініс таппай, оны қалыптастырудың жолдары да сөз болған, бұларды қалайша тәрбиелеуге болатындығы жайлы түйіндер де айтылады. Кісі оқу, іздену, тәрбиелену арқылы өзін-өзі сомдайды:

№ слайда 36 Сабақта мақалды пайдалану Етістіктің қай шақта тұрғанын табу. Сыпайы сырын са
Описание слайда:

Сабақта мақалды пайдалану Етістіктің қай шақта тұрғанын табу. Сыпайы сырын сақтар Әдепті арын сақтар (болжал келер шақ) 2. Кісіні кейде таршылық сынайды Кейде баршылық сынайды (ауыспалы осы шақ) 3. Көп жасаған білмейді Көп көрген біледіү (ауыспалы осы шақ) 4. Ақылды кісі азбайды Асыл бұйым тозбайды (ауыспалы осы шақ) 5 .Жақсы байқап сөйлер Жаман шайнап сөйлер (болжалдық келер шақ)

№ слайда 37 Берілген мақал – мәтелден белгісіздік есімдігін табу Біреуге біреу сеп Тамға
Описание слайда:

Берілген мақал – мәтелден белгісіздік есімдігін табу Біреуге біреу сеп Тамға тіреу сеп. Әркімнің өз жейдесі етіне жақын. Әр үйдің өз қонағы бар. Біреу тойып секіреді Біреу тоңып секіреді.

№ слайда 38 Қорыта келе, қазақ мақал- мәтелдері өзінің мазмұны жағынан да, психологиялық
Описание слайда:

Қорыта келе, қазақ мақал- мәтелдері өзінің мазмұны жағынан да, психологиялық тәрбиесі жағынан да бала тәрбиелеу жұмысында ең күшті құрал болып табылады. Әрине, тек қана мақал- мәтелдерді зерттеп қоймай, сонымен қатар көптеген қазақ халқының қай-қай еңбектерін алып, терең үңілетін болсақ, ондағы терең құндылықтардың кездесуі, соның ішінде психологиялық астарлардың берілуінен қазақ психологиясының күштілігіне, қазақ халқының сонау ата-бабадан қалған ең асыл мұраларының бірі- мақал- мәтелдеріміздің өзі дәлел емес пе! Қорытынды

№ слайда 39 Қазақ –қапысыз психолог: оның тілі бай екендігін, тек шала қазақтар ғана осы
Описание слайда:

Қазақ –қапысыз психолог: оның тілі бай екендігін, тек шала қазақтар ғана осы бай тілді меңгере алмайды деген ойға қалдым. Біздер, жастар, ең алдымен, өзгенің психологтарының тәжірибесіне ден қоя отырып, өз ұлтының психологиясын танып, зерттеуге, сонымен қатар, әрі қарай да қазақ психологиясының дамуына өз үлестерімізді қосып, еңбектенуіміз керек деп ойлаймын. Әрбір бала тәрбиелеуші тұлғалар және де біз жастар болашақ жас ұрпақты тәрбиелеу барысында қазақтың мақал- мәтелдерін қолданатын болсақ, үлкен жетістіктерге қол жеткіземіз.«Ереже ұсынғанша өнеге ұсын» дегендей, өзіміз де осындай құндылықтарымызды тиімді қолдануда ісіміз сәтті болсын!

Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 22 ноября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru


Краткое описание документа:

Қай халықтың да  төл тума мәдениетін 

жүзеге асыратын насихаттайтын – тілі. 

Тіл – психология көрінісі. Ал мақал- ой мәйегі.

Осы тақырып аясында баяндама жазып, зерттеуіме ой салған  қазақ халқына белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, академик, психолог, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері Құбығыл Жарықбаевтың журналистке берген сұхбатынан «...Еліміздің бір атақты  университетінің  білдей бір оқытушысы студенттерге  «сендер емтиханды психологиядан орысша тапсырасыңдар. Психолог ғұламалардың ойларын қазақша аударуға болмайды» деген пікірін ұстазым оқып беріп, «психология тілі қазақ тілі емес пе?» деген сауал тастады да, көзқарастарыңды, ойларыңды білдіріңдер, мәселені  зерттеп, баяндама ретінде ұсыныңдар, дәлелдеңдер деген ұсынысы болды

Общая информация

Номер материала: 564881
Курсы профессиональной переподготовки
124 курса

Выдаем дипломы установленного образца

Заочное обучение - на сайте «Инфоурок»
(в дипломе форма обучения не указывается)

Начало обучения: 22 ноября
(набор групп каждую неделю)

Лицензия на образовательную деятельность
(№5201 выдана ООО «Инфоурок» 20.05.2016)


Скидка 50%

от 13 800  6 900 руб. / 300 часов

от 17 800  8 900 руб. / 600 часов

Выберите квалификацию, которая должна быть указана в Вашем дипломе:
... и ещё 87 других квалификаций, которые Вы можете получить

Похожие материалы

Получите наградные документы сразу с 38 конкурсов за один орг.взнос: Подробнее ->>