Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Научные работы / ТАТАР ТЕАТР СӘНГАТЕ ҺӘМ МУСА ҖӘЛИЛ ЭШЧӘНЛЕГЕ

ТАТАР ТЕАТР СӘНГАТЕ ҺӘМ МУСА ҖӘЛИЛ ЭШЧӘНЛЕГЕ

Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"

Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:

1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.

Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs


Международный конкурс по математике «Поверь в себя»

для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний

Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.

Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).

Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/

  • Другое

Поделитесь материалом с коллегами:

Гарипова Инзилә Расил кызы, ДАҺБУ “Түбән Кама педагогия көллияте” студенты

Фәнни җитәкче: Фәйрүзә Аксан кызы Галимова, татар теле һәм әдәбияты укытучысы


ТАТАР ТЕАТР СӘНГАТЕ ҺӘМ МУСА ҖӘЛИЛ ЭШЧӘНЛЕГЕ


(1 слайд) М.Җәлил һәм театр... Татар халкының горурлыгы булган шәхес һәм татарны милләт буларак саклап калуда үз бурычын үтәп килгән театр сәнгате өлкәсендә сүз алып бару теләге фикерләрне берничә һәм киң аспектларга бүлә. Алар түбәндәгеләр: (2 слайд)

  1. М. Җәлилнең 1920 нче еллар иҗатындагы драматург буларак адымнары.

  2. 1935 – 1938 нче елларда Татар опера һәм балет театрын оештыручы буларак һәм татарча репертуар булдыру өлкәсендәге эшчәнлеге.

  3. Татар опера театры өчен, татар әдәбиятына хас булмаган жанр – либретто (әдәби варианты – драматик поэма) үрнәкләре иҗат итүе.

Соңгы юнәлешләр турында фәнни–тәнкыйди әдәбиятта материаллар шактый бар. М. Җәлилнең драматург буларак иҗаты берникадәр игътибар үзәгеннән читләшә килә. Дөрес, ул драматургия өлкәсендә артык күп иҗат итәргә өлгерми. “М. Җәлил үзенең автобиографиясендә, тутырган анкеталарында, гаризаларында драма әсәрләре язуын күрсәтә” (5,3). (3 слайд) М. Җәлил 1934 елның 20 июнендә Совет Язучылар союзының членлыкка кабул итү комиссиясенә язган гаризасында “Театрларда:

1)”Бибкәй кыз” 1923-1928 елларда Татар дәүләт академия театрларында, Ташкентта, Оренбургта уйналды;

2) “Каз канаты” 1925-1926 елларда Вахитов клубында;

3)”Тамчылар”- Оренбургта;

4)”Усал” – Оренбургта һәм башка пьесаларым куелды,” – дип белдерә [5,3]. Һәм М. Җәлилне 1928 нче елны ук Мәскәүнең драма язучылар һәм композиторлар җәмгыяте член итеп кабул итә. Аңа: “Сез җәмгыятькә 1928 елның 6 нчы ноябреннән кабул ителдегез һәм Сезнең пьесаларыгыз каталогка кертелде,” – дип хәбәр итәләр. Бу документ та архивта саклана,” – дип яза Шәмси Хамматов үз язмасында [5,3]. Димәк, М. Җәлил драматург булган дигән фикерне кире кагып булмый. (4 слайд) Әдәбиятка авторның “Бибкәй кыз”, “Чегән егете”, “ Каз канаты”, “Һабил - Кабил”, “Кала малае”, “Яшь иганәчеләр”, “Тамчылар”, “Усал” пьесалары мәгълүм. Ләкин күбесенең әдәби текстлары сакланмаган. Хәзерге көндә дөнья күргән җыентыкларында да аларның берсе дә урын алмаган.

Әдәбиятның драма төре юнәлешендәге эшчәнлегенең чишмә башы 1919 – 1921 елларда (аннан соң да) туган авылында театр түгәрәкләре оештырып, спектакльләр куюга барып тоташа. Бала чактан оештыру сәләтенә ия Мусаның “Кечкенә иптәшләр”, “Октябрь баласы”, “Ударниклар” журналларында шактый инсценировкалар бастыруы да мәгълүм.

(5 слайд) М. Җәлилнең драматургиядәге беренче адымнары нинди булган соң, ул нинди нәтиҗәләргә китергән, ни өчен?! Эзләнүләр шундый нәтиҗәләр ясауга китерде.

М. Җәлилнең беренчеләрдән булган “Бибкәй кыз” пьесасы күп еллар буена (5 ел) татар сәхнәсеннән төшми. Димәк, ул тамашачы тарафыннан җылы каршы алына. Шактый ук яхшы әсәр булуы турында фикер уята. Моның шулай икәнен Гази Кашшаф истәлекләреннән дә күрергә мөмкин. [2,24] М. Җәлилнең Казандагы танышы Латыйф Хәмидинең “Мусаның рабфакны бетерер алдыннан булган актык кышы иде бугай... Шулай кышта Мусаның “Бибкәй кыз” исемле бик матур пьесасы куелганы исемдә,” – дигән юллары бу фикерне раслый. “Бибкәй кыз” пьесасында төп тема итеп мәхәббәт алынган [4,81]. Бу татар әдәбиятында күп гасырлык тарихы булган төп темаларның берсе. М. Җәлилнең “Чегән егете”, “ Каз канаты” пьесалары да шул теманың дәвамы булып торалар. Алар барысы да мелодрама жанрында язылалар. Ләкин ул чорларда әдәбиятның идеологиягә буйсындырылуы, М. Җәлилнең дә шул чор кешесе булуы һәм идеологиягә тирәнтен ышануы талантына балта чаба.

Әсәр сәхнәдә куелу белән “6 нчы урындык” имзасы белән язылган рецензия мәхәббәт темасына шул чордагы тәнкыйтьтә киң таралган мөнәсәбәтне ачыктан – ачык әйтеп бирә: “Әсәр простой күзлектән генә матур, әйбәт. Ә инде идеология ягына килгәндә – эшләр бик такыр. Сөешү, үбешү, туйлашу, бер – берсен үтерешүдән башка нәрсә дә юк,” – [4,81] диелә анда. М. Җәлил дә идеология корбаны буларак, бу фикер белән килешә. Мәхәббәт хисен дә, чор таләп иткәнчә, сыйнфый көрәш һәм яңа тормыш өчен көрәш белән тыгыз бәйләп сурәтләү юлына баса. Бу юл аның иҗатына шактый комачаулый. Бердән, ул иҗатының лирик агымын тарайта, икенчедән, драматургиядәге беренче адымнарны үтереп ташлый. Икенче бер проблеманы күтәргән “Кала малае” пьесасының да башы “шул ук балта” астында киселә. Пьесада “вакыйга бер кечкенә караңгы татар авылында бара. Шәһәрдә укыган аңлы бер “авыл баласы”ның калача тегелгән киемнәре авыл малайларын кызыктыра. Алар да “кала малае” кебек киенергә теләп, үз киемнәрен аныкына охшатып кисәләр, кыскарталар. Малайлар шәһәрдә булган хәлләрне сораштыралар, “фатамабильләр” барлыгын, “анда кешеләр күпме” булуын белешәләр” [5,3]. Пьесада М. Җәлил белән булган хәлләр дә урын ала. Таһир ага Корбанов истәлекләрендә мондый юллар бар: “Шагыйрь үзе дә, 1919 нчы елның көзендә Оренбургтан кайтып, шәһәрчә киемнәре белән безне көнләштергән иде. “Кала малае” әсәрендә нәкъ менә шушы вакыйганы күрәбез” [2]. Димәк, әсәр нигезендә реаль вакыйга ята. Әсәр комедия жанрында язылган.

1920 нче еллар тәнкыйтьчеләре пьесага авыл белән шәһәрне каршы куючы әсәр дип мөһер сугалар. Ә авыл белән шәһәр арасында һәр яклап аерма хәзерге көнгә кадәр дәвам итә. Язылган әсәрләрнең кискен тәнкыйтькә очравы, Җәлилне драматург итеп танымау, авторның гаръләнүе бу өлкәдә эшчәнлегенең сүнүенә китерүче төп сәбәпләрнең берсе булып тора. М. Җәлил үзе дә бу әсәрне тәнкыйтьләп, чор батырлыгына җавап бирми фикере белән сәхнәдә куюга каршы чыга [1,167].

Ләкин беренче адымнар эзсез югалмый. 1930 елларда инде ул мәхәббәт хисенең мөстәкыйль булуын, хөкем сөргән идеологиянең дә сәнгатькә аяк чалуын йөрәге белән сизә. Аның драматургия өлкәсендәге тәнкыйть мәкаләләренә күз салсаң һәм дә иҗатын өйрәнсәң, идеологиядән качып, башка юлны сайлаганын күрәсең. Бу юллар – Муса Җәлилнең халык аваз иҗатын өйрәнүе, Урта гасыр һәм Көнчыгыш әдәби үрнәкләре белән танышуы драматургиядә героик–патриотик теманы күтәреп чыгуы. (Бас.) Ул үзенең лирик юнәлешен драматик форма белән куша. Чор таләп иткән сыйнфый көрәшне тарих аша, батырлыкны татар милләте үрнәгендә күрсәтә. “Алтынчәч”, “Илдар” драматик поэмалары моны раслый. (6 слайд) Ирексездән, әгәр М. Җәлилнең драматургия өлкәсендә беренче бәхетсез адымнары булмаса, ул татарларда беренче либреттист була алыр идеме икән дигән фикер уяна. Беренче “ялгышлардан” соң, якынча дистә ел эчендә, М. Җәлил татар сәнгатендә дөньяга танылган әсәр иҗат итә алган икән, аның беренче иҗат җимешләре дә ул кадәр үк каты, коры булмагандыр дигән фикер туа.

М. Җәлил, әдипләрдән беренче булып, музыкаль драматургиянең иң авыр өлкәсенә – опера мәйданына килә. “Алтынчәч”, “Илдар” әсәрләре шагыйрьне оста драматург, либреттист буларак таныта. Әсәрләре белән халкыбызны патриотик рухта тәрбияли. Сугыш башлануны тәгаен белгән кебек, М. Җәлил 1930 еллар уртасында ук халыкка Туган илнең изгелеген, баскынчыларга каршы мөнәсәбәтне (“Алтынчәч”), Европада бу чорларда инде киң җәелган фашизмның чын йөзен алдан ачып бирә (“Джим”).

Әдәбият исемлеге

1. Муса Джалиль и патриотические традиции в советской литературе – Казан: Тат. кит нәшр., 1989-105-172.

2. Кашшаф Г. Муса турында истәлекләр – Казан: Тат. кит нәшр., 1964.

3. Муса Җәлил. Сайланма әсәрләр – Казан: Тарих, 2004.

4. Татар әдәбияты тарихы VI томда., V том. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1980.

5. Хамматов Ш. Муса Җәлил – драматург //Социолистик Татарстан. – 1988. – № 28- 36.

Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!

Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".

Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy

Автор
Дата добавления 18.09.2016
Раздел Другое
Подраздел Научные работы
Просмотров27
Номер материала ДБ-199417
Получить свидетельство о публикации

УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ

от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.

Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.

Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх