Для всех учителей из 37 347 образовательных учреждений по всей стране

Скидка до 75% на все 778 курсов

Выбрать курс
Получите деньги за публикацию своих
разработок в библиотеке «Инфоурок»
Добавить авторскую разработку
и получить бесплатное свидетельство о размещении материала на сайте infourok.ru
Инфоурок Другое Рабочие программыТатар теле һәм әдәбиятыннан эш программасы

Татар теле һәм әдәбиятыннан эш программасы

библиотека
материалов

МБГББУ МБГББУ

ТР Буа муниципаль районы “ТР Буа муниципаль районы АТУГБМ”нең уку-укыту АТУГБМ” е директоры:

эшләре буенча директор ____________(Ф.В.Җаббаров)

урынбасары: “___”___________2017 нче ел

___________(Г.М.Таҗиева)

___”_________2017 нче ел







Муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе

Татарстан Республикасы Буа муниципаль районы Адав-Толым-

бай урта гомуми белем мәктәбе”нең I квалификацион категория-

ле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Кутдусова Венера Хәбир

кызының 5 нче сыйныф (татар төркеме) өчен татар әдәбиятыннан

эш программасы.











Педагогик киңәшмә

утырышында каралды

Беркетмә № _______

“__ “ _____ 2017 нче ел





2017-2018 нче уку елы

Рус телендә төп гомуми белем бирү мәктәпләре (V сыйныф) өчен татар әдәбиятыннан эш программасы

(Татар әдәбияты: рус телендә төп гомуми белем бирү оешмалары өчен д-лек (татар телен туган тел буларак өйрәнүче укучылар өчен). 5 нче с-ф. Ике кисәктә. / Ф.Ф.Хәсәнова, Г.М.Сафиуллина, М.Я.Гарифуллина. - Казан: «Мәгариф - Вакыт» нәшр., 2014. - 143 б. дәреслеге буенча)

Төзүче-авторлары: Закирова А.Ф., Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиясенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Мифтахутдинова А.З., Казан шәһәре Вахитов районы 96 нчы гимназиясенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Аңлатма язуы

5 нче сыйныфлар өчен татар әдәбиятыннан эш программасы Россия Федерациясендәге һәм Татарстан Республикасындагы мәгарифкә кагылышлы хокукый-норматив актларга һәм федераль дәүләт стандартларына нигезләнеп төзелде:

  1. Россия Федерациясенең "Мәгариф турында"гы Законы (Федеральный закон от 29.12.2012 273-ФЗ "Об образовании в Российской Федерации").

  2. Татарстан Республикасының "Мәгариф турында"гы Законы ((Закон Республики Татарстан "Об образовании" № 68-ЗРТ от 22 июля 2013 года, статья 8).

  3. Россия Федерациясенең "Россия Федерациясе халыктелләре турында"гы 126-ФЗ нчы номерлы Законы (24.07.1998).

  4. РФ Мәгариф һәм фән министрлыгы приказы, 30 нчы август, 2013 нче ел №115 ("Об утверждении Порядка организации и осуществления образовательной деятельности по основным общеобразовательным программам - начального общего, основного общего и среднего общего образования").

  5. "Татарстан Республикасының халык телләре турында" Законы (Закон Республики Татарстан от 08.07.1992 № 1560-XII (ред. от 03.03.2012г.) "О государственных языках Республики Татарстан и других языках в Республике Татарстан").

  6. "Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында" Татарстан Республикасы Законы, 2004нче ел, 1нче июль.

  7. "2014-2020 нче елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча Татарстан Республикасы дәүләт программасы", 2013 нче ел, 25 нче октябрь, 794 нче карар.

  8. Төп гомуми белем бирүнең Федераль дәүләт белем бирү стандарты (Россия Мәгариф һәм Фән министрлыгында 2010 нчы елның 17 нче декабрь боерыгы 1897 нче номер белән расланган, РФ Юстиция Министрлыгында 19644 нче регистрацион номеры белән 2011нче елның 1 нче февралендә теркәлгән).

  9. Татарстан Республикасында 2012-2020 нче елларда фән һәм мәгариф үсеше турында "Дәүләт программасы".

  10. 2010-2015 нче елларда Татарстан Республикасында мәгарифне үстерү стратегиясе "Киләчәк" программасы.

5 нче сыйныф өчен "Татар әдәбияты" курсының эш программасы Федераль дәүләт белем бирү стандартларының таләпләренә туры китереп, "Рус телендә гомуми төп һәм урта белем бирү мәктәпләренең татар сыйныфлары (V-IX сыйныфлар) өчен татар әдәбиятыннан үрнәк программа" (Ф.Х.Җәүһәрова, К.С.Фәтхуллова. Казан, 2013) һәм "Рус телендә гомуми төп һәм урта белем бирү оешмаларының татар сыйныфлары өчен татар әдәбиятыннан программа" (Төзүче-авторлар: Ф.Ф.Хәсәнова, Г.М.Сафиуллина, М.Я.Гарифуллина), 5 нче сыйныф өчен Ф.Ф.Хәсәнова, Г.М.Сафиуллина, М.Я.Гарифуллиналар эшләгән (Казан, Мәгариф - Вакыт, 2014), Татарстанның Мәгариф һәм Фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән дәреслеккә нигезләнеп төзелде.

Дәреслек: Татар әдәбияты: рус телендә төп гомуми белем бирү оешмалары өчен д-лек (татар телен туган тел буларак өйрәнүче укучылар өчен). 5 нче с-ф. Ике кисәктә. / Ф.Ф.Хәсәнова, Г.М.Сафиуллина, М.Я.Гарифуллина. - Казан: «Мәгариф - Вакыт» нәшр., 2014. - 143 б.: рәс. б-н.

Рус мәктәпләрендә укучы татар балаларына әдәбият укытуның төп максаты һәм бурычлары

  1. Укучының татар әдәби телен үзләштерүенә, текстны аңлап, сәнгатьле итеп, йөгерек укуына, дөрес яза белүенә, әдәби тел нормаларын саклап, төрле темаларга иркен сөйләшүенә ирешү, матур әдәбият әсәрләрен мөстәкыйль уку күнекмәләре формалаштыру, телдән һәм язма сөйләмнәрен үстерү.

  2. Балаларны татар әдәбияты, халык авыз иҗаты, татар халкының җыр-музыкасы, сынлы сәнгате белән таныштыру, күренекле язучылар һәм аларның әсәрләрен үзләштерүләренә ирешү, матур әдәбият әсәрләрен (яки әдәби әсәрләрдән өзекне) укып үзләштерү, алар турында үз фикерләрен әйтергә өйрәтү.

  3. Әдәби-теоретик төшенчәләрне аңлату һәм кулланырга өйрәтү.

  4. Укучыларга татар халкының килеп чыгышы, тарихи язмышы, милләттәшләребез тормышы турында мәгълүмат бирү.

  5. Халык тарихын һәм мирасын өйрәнү аша укучыларда Ватанга, халыкка, туган телгә мәхәббәт, олыларга, кечеләргә һәм гомумән кешегә ихтирам, мәрхәмәтлелек, шәфкатьлелек тәрбияләү. Эстетик тәрбия бирү, табигатькә сакчыл, мәрхәмәтле караш уяту.

  6. Татар, рус һәм башка халыклар әдәбиятларын чагыштырып карау күнекмәләре булдыру.

  7. Әдәби әсәрләрне өйрәнү барышында укучыларны сәнгатьле уку алымнарына өйрәтү дә әһәмиятле. Бу җәһәттән эш түбәндәге юнәлешләрдә алып барыла:

  • татар теленең үзенчәлекле авазларын әйтү күнекмәләре булдыру;

  • сүз басымын дөрес куя белү;

  • логик басымны дөрес куя белү;

  • җөмләне фразаларга бүлү һәм дөрес пауза белән уку;

  • тавышны дөрес төшерә һәм күтәрә белү, ягъни интонацияне дөрес куллану күнекмәләре булдыру һ.б.

Программада ятлау өчен әсәрләр тәкъдим ителә, укучыларның уку сыйфатын билгеләү максатында, әдәби әсәрләр белән эшләүгә, әдәбият теориясеннән белем-күнекмәләр булдыруга таләпләр бирелә. Матур әдәбиятны төрле яклап өйрәнү һәм үзләштерү укучыларның сөйләм һәм язу күнекмәләрен камилләштерергә ярдәм итә. Шуңа күрә урта белемгә ия булган яшьләр ана телендә ачык фикерли, иркен сөйләшә, дөрес яза белергә тиеш.

Уку фәненең уку планында тоткан урыны

Мәктәптә әдәбият предметы - кирәкле, әһәмиятле предметларның берсе. Ул укучыларны тормышны үзенчәлекле итеп танып белергә өйрәтә, хисси-эмоциональ дөньясын баета, эстетик зәвык тәрбияли, сөйләмен үстерә, гомумән, шәхес итеп тәрбияләүдә зур роль уйный.

Татар әдәбияты төп мәктәптә 5-9 сыйныфларда өйрәнелә. Укыту планында каралганча, татар әдәбияты дәресләре өчен 5 нче сыйныфта 2 сәгать исәбеннән елга 70(35) сәгать күздә тотыла.

Укытуның көтелгән нәтиҗәләре

  • сүз сәнгатенең образлы табигатен тою;

  • өйрәнгән әдәби әсәрнең эчтәлеген аңлау;

  • классик әдипләрнең (К.Насыйри, Г.Тукай, Г.Ибраһимов, М.Җәлил) биографик белешмәләре белән танышу;

  • өйрәнгән әдәби-теоретик төшенчәләрне истә калдыру;

  • әдәби текстны кабул итү һәм анализлау;

  • әдәби текстның мәгънәви өлешләрен аерып чыгару, укыган буенча тезислар һәм план төзү;

  • әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын ачыклау;

  • укыган әсәрнең темасын, проблемасын билгеләү;

  • геройларга характеристика бирү;

  • сюжет, композиция үзенчәлекләрен, махсус сурәтләү чараларының ролен ачу;

  • әдәби әсәрдәге эпизодларны һәм геройларны чагыштыру;

  • укыганга үзеңнең мөнәсәбәтеңне белдерү;

  • әсәрне (өзекне) сәнгатьле итеп уку;

  • кабатлап сөйләүнең төрләреннән файдалану;

  • өйрәнелгән әсәрләргә бәйле рәвештә телдән һәм язмача фикер белдерү;

  • укыган әсәр буенча фикер алышуда катнашу, фикерне дәлилли белү;

  • татар әдәби теленең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү;

  • эстетик зәвыкка туры килә торган әдәби әсәрләрне сайлау һәм аларны бәяләү;

  • аерым автор, аның әсәре, гомумән әдәбият турында кирәкле мәгълүматны белешмә әдәбият, вакытлы матбугат, интернет чаралары һ.б. аша эзләү.

Шәхескә кагылышлы нәтиҗәләр:

  • шәхеснең әхлакый-рухи сыйфатларын камилләштерү, күпмилләтле илебезгә карата ярату хисләре, татар әдәбиятына һәм башка халыклар әдәбиятына, мәдәниятына ихтирамлы мөнәсәбәт булдыру;

  • активлыкка, мөстәкыйль фикер йөртүгә, акыл һәм рухи эшчәнлеккә өйрәнү, шәхес буларак формалашуны дәвам итү;

  • үзең белән идарә итүгә юнәлдерелгән белем һәм күнекмәләрне тормышның төрле шартларында куллана белергә өйрәнү, тормышта үз урыныңны күзаллый башлау;

  • милли горурлык, гражданлык хисләре формалаштыру.

Метапредмет нәтиҗәләр:

"Әдәбият" курсын өйрәнүнең метапредмет нәтиҗәләре булып, универсаль уку-укыту гамәлләре формалаштыру санала (УУГ.)

Танып белү УУГ(ТБУУГ):

  • укучының үз эшчәнлеген мөстәкыйль рәвештә оештыра белүе, бәяләү;

  • мөстәкыйль рәвештә төрле текстларны укый белү, өстәмә материалларны таба һәм тиешле урында куллана белү;

  • кирәкле мәгълүматны таба, анализлый һәм үз эшчәнлегендә куллана белү;

  • татар әдәбиятын рус әдәбияты, башка халыклар әдәбиятлары белән бәйләп укып, әдәбиятлар арасындагы уртак проблемаларны, уртак кыйммәтләрне күрсәтү аша, дөнья культурасы белән танышу;

  • бәхәсләшү, үз фикерен дәлилләү, анализ ясау, йомгаклау.

Коммуникатив УУГ (КУУГ):

  • төрле фикерләрне исәпкә алып эш итү;

  • күмәк эш вакытында бер фикергә килә белү;

  • коммуникатив күнекмәләрнең кеше тормышындагы ролен билгеләү;

  • үз фикереңне телдән һәм язма формада җиткерә белү;

  • текст буенча сораулар куя белү

  • бәхәсләшү, үз фикерләрен дәлилләү.

Регулятив УУГ (РУУГ):

- мөстәкыйль рәвештә дәреснең проблемасын һәм максатларын формалаштыру;

  • проблеманы аңлый белү, гипотеза чыгару, материалны төзү, үз фикереңне раслау өчен дәлилләр сайлый белү, нәтиҗәләрне формалаштыру;

  • уку проблемасын чишү өчен план төзү;

  • укытучы белән бергәләп, үз эшен, иптәшләренең җавапларын бәяләү.

Предмет нәтиҗәләре:

  • төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлап һәм иҗади уку;

  • әдәби әсәрләрне анализлау, аларның билгеле бер жанрга каравын, теманы аңлау һәм формалаштыру, идеясен тотып ала белү;

  • геройларга характеристика бирү, төрле әсәрдәге бер яки берничә герой белән чагыштыра белү;

  • татар әдәбияты һәм мәдәниятенең әхлакый һәм рухи кыйммәтләрен үзара якынайту, башка халыкларныкы белән чагыштыру;

  • төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне ишетеп кабул итү, аңлаешлы уку, эчтәлекне дөрес аңлау;

  • әдәбиятның образлы дөньясын сүз сәнгате күренеше буларак аңлау, әдәби әсәрләрнең эстетик ягын кабул итү, әсәрләрдән рухи тәм табу.

Курсның эчтәлеге

Кереш

Ибраһим Газинең китап турындагы "Үзе бер могҗиза" әсәрен укып фикер алышу. Дәреслекнең төзелеше, структурасы - тышлык, титул бите, форзац, шартлы билгеләр, эчтәлек, дәреслекне төзүчеләр: автор, рәссам, редактор, корректор, нәшир һ.б. белән танышу.

Китап турындагы мәкаль, табышмаклар, кызыклы мәгълүматлар.

Халык авыз иҗаты

Фольклор - күмәк халык авыз иҗаты. Фольклорның кече жанрлары. Балалар фольклор (табышмак, такмак, сынамыш, мәсәл һ.б.) турында кабатлау. Бишек җырлары (халык авыз иҗаты белән беррәттән, авторлар иҗат иткән бишек җырларын да өйрәнү).

Әдәбият теориясе. Халык авыз иҗаты.

Татар халык әкиятләре

Халык авыз иҗаты буларак әкиятләр. Тылсымлы, хайваннар турындагы, тормыш-көнкүреш әкиятләре. Әкият геройлары үрнәгендә шәфкатьлелек, миһербанлылык тәрбияләү.

"Ак байтал" - тылсымлы әкият. Ат турында мәкальләр. Атка мәдхия.

Тылсымлы әкиятләрнең поэтикасы. Тылсымлы әкиятләрдә фантастик элементлар.

"Үги кыз" - тормыш-көнкүреш әкияте. Кешеләр арасындагы мөнәсәбәт. Яхшылыгыңның да, начарлыгыңның да үзеңә кире кайтуы.

"Хәйләкәр төлке" - хайваннар турындагы әкият.

"Солдат боткасы", "Өч каләм", "Камыр батыр", "Кәтән Иваныч" әкиятләренең кайсы төргә керүен һәм нинди билгеләре буенча төркемләнүен ачыклау.

Әдәбият теориясе. Әкият. Әкият төрләре. Әкиятнең төзелеше. Даими эпитетлар. Гипербола. Чагыштырулар. Кабатлаулар. Инверсия. Әкияттә башлам, бетем, кульминация, чишелеш, төенләнеш, үстерелеш элементлары. Халык әкиятләренең вариативлыгы. Әкият геройлары, ярдәмче геройлар.

Халык иҗаты белән рухланып

Халык иҗаты әсәрләренә таянып, язучылар иҗат иткән мәсәлләр, Г.Тукай һәм Ә.Исхак,Г.Тукай һәм И.Крылов, Г.Тукай һәм Г.Шамуков язган исемдәш мәсәлләр. Уртак һәм аермалы яклары. Мәсәлләрне сәнгатьле уку.

Әдәбият теориясе.Мәсәл жанры, читләтеп әйтү, сюжеты. Мәсәлләрдә хикәяләү, мораль. Киная. Аллегория. Мәсәл төзелеше. Бу жанрда иҗат итүчеләр.

Хәзинә. Борынгы әдәбиятыбыз үрнәкләре

Кол Гали турында белешмә. Безнең көннәргә кадәр килеп җиткән данлыклы "Кыйссаи Йосыф" әсәре турында. Поэмадан өзекләр уку. Әсәрнең сюжеты. Шәүкәт Галиевның Кол Галигә багышланган шигыре.

Казан ханлыгы әдәбияты үрнәкләре

Мөхәммәдьяр турында белешмә. "Нуры содур" поэмасыннан өзек уку. Хикәятнең мәгънәсе: игелекле эш-гамәлләр һич тә юкка чыкмый, ә бәлки артыгы белән кире үзеңә кайта.

XIX йөз әдәбияты

Каюм Насыйри, тормыш юлы һәм иҗаты белән таныштыру. "Патша белән карт", "Бай белән хезмәтче", "Аңгыралык бәласе" әсәрләренең халык авыз иҗатына нигезләнеп язылуы.

"Әбүгалисина". Белем алуның әһәмияте. Күңеле яхшылыкта булып, халыкка ярдәм итәргә теләгән Әбүгалисина һәм игезәге Әбелхарисның белем алырга омтылышлары. Тормыш юлларының аерылу сәбәпләре.Каюм Насыйри музее.

XX йөз башы татар әдәбияты

Габдулла Тукай. Шагыйрьнең тормыш юлы турында кыскача белешмә. Башлангыч сыйныфларда шагырь турында өйрәнгәннәрне тирәнәйтү. "Су анасы", "Эш беткәч уйнарга ярый" әсәрләре. Кырлайдагы Тукай музее. Нәзыйрә жанры турында төшенчә.

XX йөз татар әдәбияты

Галимҗан Ибраһимов. Әдипнең тормыш юлы турында кыскача белешмә. "Яз башы", "Фагыйлә" хикәяләре. Туган як табигатенең матурлыгы, аның белән хозурлану темаларының күтәрелүе һәм сәнгатьчә хәл ителеше. Хикәя турында төшенчә.

Муса Җәлил. Шагыйрьнең тормыш юлы һәм иҗаты турында белешмә. "Алтынчәч" либреттосыннан арияләр тексты.

Әдәбият теориясе: ария, либретто, строфа турында төшенчә, лирик герой.

Сугыш чоры әдәбияты

Муса Җәлил. "Кызыл ромашка", "Җырларым", "Бүреләр". Баллада жанры.

Харис Якуповның "Хөкем алдыннан" картинасы.

Рафаэль Мостафинның шагыйрьнең балачак елларын чагылдырган "Балыкчы Муса" хикәясе.

Фатих Кәрим. "Кыр казы", "Ватаным өчен". Ватан азатлыгы өчен көрәшкән солдат батырлыгы. Г.Кутуй, А.Алиш, С.Хәкимнәрнең тормыш юллары, әсәрләре. А.Пластовның "Фашист самолеты очып үтте" картинасы. Ләбиб Леронның "Фашист очып үтте" шигыре.

Сугыштан соңгы чор әдәбияты

Ренат Харис. "Ветеран дәфтәрләре" шигыре. Сугыш чоры язмалары. Метафора, чагыштыру.

Фатих Хөсни. "Чыбыркы" хикәясе. Һөнәр сайлау проблемасы.

Роберт Әхмәтҗанов. "Солдатлар" шигыре. Сугыш яраларының онытылмавы.

Нәби Дәүли. "Бәхет кайда була?" шигыре. Хезмәт яраткан кешенең бәхетне табуы. Бала психологиясенең бирелеше.

Фәнис Яруллин. "Зәңгәр күлдә Ай коена" әкияте. Яхшылыкка каршы яхшылык белән җавап бирү. Эчке матурлыкның ямьсезлекне җиңүе.

Резеда Вәлиеваның "Бәхет" шигыре. Бәхет төшенчәсе. Туган илеңдә уку, эшләү – чын бәхет.

Туган ил, туган як

Нәкый Исәнбәт. "Туган ил" шигыре. Туган як турында картиналар.

Нәҗип Мәдьяров. Тормыш юлы турында кыскача белешмә. "Сиңа кайттым, гүзәл туган җирем" шигыре.

Сибгат Хәким. "Бер горурлык хисе", "Башка берни дә кирәкми" шигырьләре.

Фоат Садриев. "Тургай ни дип җырлый?" хикәясе. ЭльмираШәрифуллина. "Татарстан шуннан башлана" шигыре.

Гөлшат Зәйнәшева. "Үз илемдә" шигыре.

Резеда Вәлиева. Шагыйрәнең тормыш юлы турында кыскача белешмә. "Табигать баласына" шигыре.

М.Әгъләмов. Тормыш юлы турында кыскача белешмә. "Матурлык минем белән" шигыре.

Гамил Афзал. "Туган җиреңнән китмә" шигыре. Разил Вәлиев. "Туган телдә дәшсәм генә" шигыре. Кадыйр Сибгатуллин. "Шишкин наратлары" шигыре. Иван Шишкинның "Нарат урманы" картинасы.

Тәрҗемә әсәрләр

А.Платонов. "Ягъфәр бабай" хикәясе (Ф.Хәсәнова тәрҗемәсе). Дж.Родари. "Әбинең кошчыклары" хикәясе (Зөлфәт тәрҗемәсе). А.Экзюпери. "Нәни принц" әсәре (Р.Вәлиев тәрҗемәсе).

Язучылар иҗатында юмор

Алмаз Гыймадиев. "Телефонлы кәҗә", "Интернетта АЬБ", "Дианаларда кунакта" хикәяләре.

Ләбиб Лерон. "Зөһрә кыз - безнең авылдан" хикәясе, "Песи булсаң иде" шигыре.

Роберт Миңнуллин. "Уйлап табучы", "Мин әгәр икәү булсам" шигырьләре.

Шәүкәт Галиев. "Борау", "Эш кушып булмый" шигырьләре.

Рафис Корбан. "Үзем" шигыре.

Фәнис Яруллин. "Җыр калдырыйк" шигыре.

Әдәбият теориясе: лирик герой, юмор, эпиграф, пародия.

Рус мәктәбендә укучы татар балаларына әдәбияттан тәкъдим ителгән әсәрләр минимумы (төз. Ф.Х.Җәүһәрова, К.С.Фәтхуллова)

  1. К.Насыйри " Патша белән карт";

  2. Г. Тукай "Су анасы";

  3. Г. Ибраһимов "Яз башы";

  4. М. Җәлил "Алтынчәч";

  5. Ф.Кәрим "Кыр казы";

  6. Ф. Хөсни "Чыбыркы";

  7. Ф. Яруллин "Зәңгәрткүлдә ай коена";

  8. М.Әгъләм "Матурлык минем белән";

  9. Н.Дәүли "Бәхет кайда була ул?".

Биографик белешмәләр.

  1. К. Насыйри

  2. Г. Тукай

  3. Г. Ибраһимов

  4. М. Җәлил

Рус язучыларының тәрҗемә әсәрләре. А. Платонов " Ягъфәр бабай".

Ятлау өчен тәкъдим ителгән әсәрләр (авторлар тәкъдиме буенча)

  1. Г.Тукай "Су анасы";

  2. С.Хәким "Бер горурлык хисе";

  3. Ф.Кәрим "Сөйләр сүзләр бик күп алар...";

  4. Н.Дәүли "Бәхет кайда була?";

  5. Ш.Галиев "Борау";

  6. М.Әгъләмов "Матурлык минем белән";

  7. Э.Шәрифуллина "Бишек җыры".

Тематик планлаштыру

70

Укытуны матди-техник яктан һәм мәгълүмати яктан тәэмин итү

Укытуны матди-техник һәм мәгълүмати яктан тәэмин итү нигезенә түбәндәгеләр керә:

  • белем һәм тәрбия бирү өчен барлык шартлар да тудырылган, санитария һәм янгыннан саклану нормаларына туры килгән уку бинасы булу;

  • әдәбиятны өйрәнү өчен җитәрлек күләмдә дәреслекләр һәм өстәмә методик ярдәмлекләр белән тәэмин ителгән китапханә;

  • электрон китапханә, башка электрон ресурслар, татарча сайтлардан куллану мөмкинлеге булган компьютер классы;

  • лингафон кабинеты;

  • электрон һәм басма күрсәтмә әсбаплар, дәреслекләр;

  • мультимедиа укыту программалары, компьютер программалары;

  • укучыларының белемнәрен тикшерү программалары;

  • төрле типтагы сүзлекләр, энциклопедияләр;

  • белешмә материаллар;

  • балалар өчен чыгарылган газета һәм журналлар;

  • интерактив тикшерү программалары;

  • татар сайтлары (belem.ru; tatarile.org.com).

Татар әдәбияты предметын укыту барышында укытучыга куллану өчен өстәмә әдәбият исемлеге

  1. Әдәбият белеме сүзлеге / төз.-ред. А.Г.Әхмәдуллин. - Казан: Татар.кит.нәшр., 1990.

  2. Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда / төз. Р.Даутов, Р.Рахмани. -Казан: Татар.кит.нәшр., 2009.

  3. Дастаннар. - Казан: Мәгариф, 2001.

  4. Даутов Р.Н., Гамбәров Н.Г. Балачак әдипләре: биобиблиографик белешмәлек. 4 китапта. - Казан: Мәгариф, 2002, 2004, 2005, 2008.

  5. Заһидуллина Д.Ф. Әдәби әсәр: өйрәнәбез һәи анализ ясыйбыз / Д.Заһидуллина, М.Ибраһимов, В.Әминева. - Казан: Мәгариф, 2007.

  6. Заһидуллина Д.Ф. Әдәби әсәргә анализ ясау / Д.Заһидуллина, М.Ибраһимов, В.Әминева. - Казан: Мәгариф, 2005.

  7. Заһидуллина Д.Ф. Урта мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы: Методик кулланма. - Казан: Мәгариф, 2000.

  8. Заһидуллина Д.Ф., Йосыпова Н.М. XX гасыр татар әдәбияты тарихы: дәреслек. 2 томда. - Казан университеты, 2011 .

  9. Исәнбәт Н.С. Татар халык мәкальләре. 3 томда. - Казан: Татар.кит.нәшр., 2010.

  10. Рәми И.Г., Даутов Р.Н. Әдәби сүзлек: элекке чор татар әдәбияты һәм мәдәнияты буенча кыскача белешмәлек. - Казан: Татар.кит.нәшр., 2001.

  11. Саттаров Г.Ф. Исемең матур, кемнәр куйган? - Казан: Татар.кит.нәшр., 1989.

  12. Татар әдәбияты. Теория. Тарих. / Д.Заһидуллина, Ә.Закирҗанова, Т.Гыйләҗев, Н.Йосыпова. - Казан: Мәгариф, 2006.

  13. Татар теленең аңлатмалы сүзлеге. 3 томда. - Казан: Татар.кит.нәшр., 1977, 1979,1981.

14. Урманче Ф.И. Татар халык иҗаты. - Казан: Мәгариф, 2005.

Күрсәтмә материаллар

  • Электрон ресурслар: "Бала" китапханәсе, "Татар мультфильмнары", мультимедиа укыту программалары; электрон китапханә; татар сайтлары (belem.ru, tatarile.org.com); аудио һәм видео әсбаплар:

  • Габдулла Тукай. Интерактив мультимедиа уку-укыту әсбабы.

  • Габдулла Тукай. Энциклопедия. Дисклар коллекциясе.

  • «Габдулла Тукай», «Вамин» Татарстанның мәдәни традицияләрен саклау һәм үстерү фонды, DVD и 1 СБ дан торган җыентык, 2009.

  • Классик әдәбиятыбыз үрнәкләре. Татар әдәбиятыдәресләренә фонохрестоматия (5-11 сыйныфлар). СБ 4 форматлы. Төзүчесе: Газимҗанова Р.Г.

  • Шигърият бакчасында. Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия (5-11 сыйныфлар) СБ 1, CD 2, CD 3 форматлы. Төзүчесе: Газимҗанова Р.Г.

  • Фәнис Яруллин. Тормышы һәм иҗатына багышланган методик әсбап. Мультемедиа басма.

  • Язучыларыбыз чыгышлары һәм алар турында истәлекләр. Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия (5-11 сыйныфлар). СБ5 форматлы. Төзүчесе: Газимҗанова Р.Г.

  • Язучылар, композиторлар һәм рәссамнар чыгышлары, алар турында истәлекләр. Татар әдәбияты дәресләренә фонохрестоматия (5-11 сыйныфлар). СD 6 форматлы. Төзүчесе: Газимҗанова Р.Г.


Кон­троль

нең төрләре

Үткәрү вакыты










шәхескә кагылышлы

метапредмет

предмет





план

факт


1

Б.с.ү.

Китап дигән могҗиза

Сөйләм

үстерү

дәресе

Дәреслек б/н та

ныштыру; китап турында фикер алышу; китап турында мәкаль-әйтемнәр уку

Тормышта белем

нең кирәклеген, китапның могҗи

заикәнлеген

аңлау

Дәреслеккә укучы күзлегеннән бәя би

рү; тексттан билге

ләнгән өзекне табу, үз фикереңне тулы һәм төгәл әйтә белү

И.Газинең "Үзе бер могҗиза" әсәрен укып анализлау

Дәреслектә ориентла

ша белү, шартлы бил

геләр "тел"ен өйрәнү, аңлашылмаган сүзләр

не сүзлек дәфтәренә язу, үз фикерен бел

дерү





Халык авыз иҗаты


2-3

Татар халык авыз иҗаты

Катнаш дәрес

Халык авыз

иҗатына

гомуми

күзаллау

булдыру, әкият

турында

төшенчә бирү

Татар халык авыз иҗаты

ның кыйммә

тен аңлау;

матурлыкны тоя алу; гамәлләрдән чыгып, үзеңә дәрес алу

Төрле жанрда

гы әдәби әсәр

ләрне ишетеп кабул итү, аңла

ешлы уку; төр

ле фикерләрне исәпкә алу, үз позицияңне аңлату

Фольклор жанры турында белеш

мә алу, әкият төшенчәсен аңлау, аның төрләре, төзелеше белән танышу

Фольклор төрләрен ис

кә төшерү, дәреслектә бирелгән таблица өст. эшләү; үзләре теләгән әкиятләрнең башлам, төенләнеш, вакыйга

лар үсеше, кульмина

ция һ бетем өлешлә

рен табу





4-5

"Ак байтал" әкияте

Катнаш дәрес

«Ак байтал» әкияте белән танышу. Әкиятне уку

Халык әкиятләре

нә,әкият геройла

ры булган хай

ваннарга хөрмәт, ярату хисләре б/н карарга ки

рәклеген аңлау

Әдәби текстны аң

лау, анализлау, ки

рәк өлешләрен генә аерып ала белү; бер мәгълүматны икен

че төрлегә үзгәртә белү

"Ак байтал" әкия

те б/н танышу; халык әкияте, әкият геройлары төшенчәләрен аңлау; сәнгатьле

Әкиятне чылбыр буен

ча уку; Ф.Ризаеваның әкияткә ясалган ил

люстрациясен карау, анализлау, текст б/н чагыштыру





6

Тылсымлы әкият һәм аның геройлары

Дәрес-диалог

Тылсымлы әкиятләр турында гомуми күзаллау булдыру, әкият геройлары белән танышу

Тылсым тормыш

ның бизәге икә

нен аңлау; матур

лыкны күрә бе

лергә, ярата бе

лергә кирәкле

ген аңлау

Мөстәкыйль рәвештә төрле текстларны укый белү; әдәби әсәрләрне анализлап, геройларга характе

ристика бирә белү; монологик сөйләмне куллана белү

Р.Харисның әкият геройлары турын

дагы мәкаләсе б/н танышу; тылсым төшенчәсе белән танышу

Р.Харисның әкият ге

ройлары тур.мәкалә

сен уку; сор. һ бир-не үтәү; Зәрия Хәбипова

ның атка мәдхиясен уку; ат тур. мәкальләр уку, мәгънәләрен үз сүзләре б/н аңлату




7

"Үги кыз" әкияте

Дәрес-әңгәмә

«Үги кыз» татар халык әкиятен өйрәнү, эчтәлеген үзләштерү

Яхшылык һәм

начарлыкның

кеше тормышы

на йогынтысын аңлау;гамәлләр

дән чыгып, үзеңә дәрес алу.

Татар һ рус әдәбияты әкиятләрен чагышты

рып, мөстәкыйль нә

тиҗә ясый белү; әңгә

мә кора белү; төрле әдәбиятлар арасында

гы уртак проблема

ларны күрсәтә белү

Татар халкының "Үги кыз" әкияте белән танышу

Әкиятне уку, әкияттәге уңай һәм тискәре геройлар турында сөйләшү; рольләргә бүленеп уку; бу әкиятне рус халык әкияте белән чагыштыру




8

"Хәйләкәр төлке", "Солдат балтасы"

әкиятләре

Проблемалы дәрес

"Хәйләкәр төлке", "Солдат балтасы" әкиятләрен уку,

эчтәлегенә

төшенү.

Халык авыз

иҗаты әсәрләре

нең тормышта кирәклеген, аларның кешегә тәрбия бирүен аңлау

Текстны сәнгатьле укый белү; әсәр ге

ройларына характе

ристика бирә белү; әдәби әсәр теленең үзенчәлекләрен, әсәр сюжетын ачыклый белү

"Хәйләкәр төлке", "Солдат балтасы" әкиятләре б/н та

нышу; "туган-ту

мача", "туган-үс

кән җир" төшенчә

ләренең мәгънәлә

рен аңлау

Укыган әкиятләрнең кайсы төркемгә ке

рүен ачыклау; төп ге

ройларны, сюжетын, башлам һәм бетем өлешләрен табу; хәй

ләкәр геройга харак

теристика бирү




9

"Камыр батыр" әкияте

Катнаш дәрес

"Камыр батыр" әкиятен уку, эчтәлегенә төшенү

Халык авыз иҗаты әсәрләре

нең тормышта кирәклеген, аларның кешегә тәрбия бирүен аңлау

Әсәрдән мөһим мәгъ

лүматны аерып ала белү; әсәр геройлары

на характеристика би

рә белү; укытучы һ сыйныфташлар б/н уртак эшчәнлек оештыра белү

"Камыр батыр" әкияте белән танышу, әкият төзелешен өйрәнү

Әкиятне уку; эчтәлеге буенча әңгәмә кору; герой турында сөйләшү; Ф.Ризаева иллюстрациясе буенча эшләү




10

"Өч каләм" әкияте

Дәрес-практикум

"Өч каләм" әкиятен уку, эчтәлегенә төшенү

Тормышта мөстә

кыйльлек, үз кө

чеңә ышаныч ки

рәклеген аңлау; халык авыз иҗа

ты әсәрләренең тормышта кирәк

леген, аларның кешегә тәрбия бирүен аңлау

Сүзлек өст. эшли бе

лү; автор әйтергә те

ләгән төп фикерне та

ба белү; композиция, сюжет элементла

рын,тел-сурәтләү ча

раларын, әсәр эчтәле

ген билгеләүдәге ро

лен ачыклый белү

"Өч каләм" әкияте белән танышу; "вәзир", "дию" төшенчәләренең мәгънәләрен аңлау

Әкиятне уку, сюжетын ачыклау; әкиятнең төрен билгеләү; рәсемнәргә карап, дию турында белгәннәрне сөйләү




11

"Кәтән

Иваныч" әкияте (сыйныфтан тыш уку)

Яңа

материалны аңлату

"Кәтән Иваныч" әкиятен уку, эчтәлегенә төшенү

Урыны б/н тор

мышта хәйләнең дә файдасы ба

рын аңлау; ха

лык авыз иҗаты әсәрләренең тор

мышта кирәкле

ген, аларның ке

шегә тәрбия би

рүенә төшенү

Проблеманы аңлый белү; гипотеза чыга

ру, үз фикерен раслау өчен дәлилләр сай

лый белү; телдән һ яз

ма сөйләмдә сәбәп-нәтиҗә бәйләнешен аерып ала, нәтиҗәләр

не формалаштыра белү

"Кәтән Иваныч" әкияте белән танышу; әкият төрен, сюжет тәртибен билгеләү

Әкиятне уку, сюжетын ачыклау; "Татарларда отчество бармы?" дигән сорауга җавап эзләү; әкияттә бирелгән рус сүзләрен табу, алар урынына татар сүзләре куеп

уку




12

Б.с.ү. Бишек җырлары

Катнаш дәрес

Халык

әкиятләрен

гомумиләште

реп кабатлау,

аларның

төрләргә

бүленешен

искә төшерү,

бишек җырлары

турында

мәгълүмат алу

Гаиләдә туган

лык, бер­береңә җылы мөнәсә

бәт, ата-анага мә

хәббәт хисләре б/н карарга ки

рәклекне аңлау; бишек җырлары

ның кеше тормы

шында тәрбияви роль уйнавын аңлау

Әдәбиятны музыка б/н бәйләп карый бе

лү; халык җырларын автор җырлары б/н чагыштырып карый белү; әсәрне укыган

да үз алдыңа максат куя белү; укытучы б/н бергәләп, үз эшең

не, иптәшләреңнең җавапларын бәяли белү.

Бишек җыры төшенчәсе белән танышу; И.Юзеев, Э.Шәрифуллина, Р.Вәлиев

шигырьләре белән танышу

Бишек җырлары тур. текстны уку;

Э .Шәрифуллина

ны ң "Бишек җыры"н уку, халык җырлары белән чагыштыру; автор әсәрләрендә балага әйтелгән ягымлы сүзләрне табу

Тест



Халык иҗаты белән рухланып

13

Мәсәлләр. Г.Тукай һәм Ә.Исхак мәсәлләре белү

Яңа

материалны аңлату

Г.Тукайның тор

мыш юлы һ иҗа

ты тур.белемнәр

не киңәйтү, мәсәл

жанрын карау

Әдәп-әхлак, акыл төшенчәлә

ре нең кеше тормышында гы ролен аңлау

Бер үк темага языл

ган мәсәлләрне ча

гыштырып өйрәнә бе

лү; автор әйтергә те

ләгән төп фикерне таба белү

Г.Тукай һәм Ә.Исхак мәсәлләре белән танышу; мәсәл төшенчәсен аңлау

Мәсәл текстын укып, фикер алышу; Г.Тукай һәм Ә.Исхак мәсәлләрен укып чагыштыру




14

Г.Тукай һәм

И.Крылов

мәсәлләре

Яңа

материалны аңлату

Мәсәл жанрын үзләштерү, Г.Тукай һәм И.Крылов мәсәлләрен уку

Әдәп-әхлак, акыл төшенчәлә

ре нең кеше тор

мышындагы ро

лен аңлау; эшлә

нелгән гамәлләр

дән чыгып, үзе

ңә дәрес алу

Мәсәлләрне чагыш

тырып өйрәнә белү; ике мәсәлнең охшаш һ аермалы якларын таба белү; мөстә

кыйль рәвештә төрле текстларны уку, өстә

мә сорауларга җа

вап бирә белү

Г.Тукай һәм Ә.Исхак мәсәлләре белән танышу; мәсәл төшенчәсен аңлау

Г.Тукай һәм И.Крылов мәсәлләрен уку, аларны

чагыштыру; ике мәсәлнең охшаш һәм аермалы якларын табу




15

Г.Тукай һәм

Г.Шамуков

мәсәлләре

Катнаш дәрес

Мәсәл жанрын кабатлау, Г.Тукай һәм Г.Шамуков мәсәлләрен уку

Әдәп-әхлак, акыл төшенчә

ләре нең кеше тормышында гы ролен аңлау

Мәсәлләрне чагышты

рып өйрәнә белү; ав

тор әйтергә теләгән төп фикерне таба бе

лү, уку гамәлләрен бәяли белү

Г.Тукай һәм Ә.Исхак мәсәлләре белән танышу

Г.Тукай һ Г. Шаму

ков мәсәлләрен уку, аларны чагыштыру; ике мәсәлнең охшаш һ аермалы якларын табу

Тест



Хәзинә. Борынгы әдәбиятыбыз үрнәкләре

16

Кол Галинең "Кыйссаи Йосыф" әсәре

Яңа

материалны аңлату

Борынгы әдәбиятыбыз үрнәкләрен карау, Кол Галинең "Кыйссаи Йосыф" әсәрен уку

Борынгы хәзинәбез үрнәкләренең әдәбиятта тоткан ролен һәм укучыга тәэсирен аңлау

Татар әдәбиятын рус әдәбияты б/н чагыш

тырып өйрәнә белү; сүзлекләр б/н эшли белү; әдәби әсәр теленең үзенчәлек

ләрен ачыклый белү; үз хезмәтеңне бәяли белү

К.Галинең тормы

шы һ иҗаты тур. кыскача фактлар б/н танышу,

"Кыйссаи Йосыф" әсәре б/н танышу; борынгы әдәбият үрнәкләре төшен

чәсе б/н танышу

"Кыйссаи Йосыф" әсәреннән өзек уку; сораулар буенча эчтәлекне ачыклау; әсәрдән әкияти сюжетларны табу




17

Кол Гали. "Кыйссаи Йосыф" әсәре

Яңа

материалны аңлату

Борынгы әдәбиятыбыз үрнәкләрен карау, Кол Галинең "Кыйссаи Йосыф" әсәрен өйрәнү

Дуслык,тату

лык, туганлык хисләрен аңлау; борынгы хәзинә

без үрнәкләре

нең әдәбиятта тоткан ролен һ укучыга тәэси

рен аңлау

Әдәби әсәрне өйрәнү өчен, тарихи мәгълү

матлардан файдалана белү; әдәби әсәрне ишетеп кабул итә бе

лү; укытучы б/н бер

гәләп, үз эшеңне, ип

тәшләреңнең җавап

ларын бәяли белү

К.Галинең "Кыйс

саи Йосыф" әсәре б/н танышу; бо

рынгы әдәбият үр

нәкләре төшенчә

се б/н танышу; бо

рынгы сүзләрнең мәгънәләрен аңлау

Борынгы, мәгънә

ләре аңлашылмаган сүзләрне дәфтәргә язу; өзекне уку; Йосыф турында сүзле картина төзү; Йосыф белән Мәлик төшләре турында сөйләшү




18

Ш.Галиев. "Кол Галигә" шигыре

Йомгаклау дәресе

Ш.Галиевның "Кол Галигә" шигырен уку, поэма төзелешен тикшерү

Татар

әдәбиятының тормышта тоткан ролен һәм кешегә тәэсирен аңлау

Татар әдәбиятына үз мөнәсәбәтеңне форма

лаштыра, әңгәмә ко

ра, монологик сөй

ләмне куллана белү; мәгълүматны төрлечә итеп үзгәртә белү

Кол Гали иҗаты

на бүгенге көн язучыларының бәясе б/н танышу; дастан һәм поэма

терминнарын аңлау

Поэма төзелеше б/н танышу; "Кол Гали

гә" шигырен уку; Кол Галигә Ш.Галиев бир

гән бәяне табып уку; "Кыйссаи Йосыф" әсәренең планын төзү

Тест



Казан ханлыгы әдәбияты үрнәкләре

19

Мөхәммәдьяр иҗаты

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Казан ханлыгы чоры әдибе Мөхәммәдьяр иҗаты белән таныштыру

Борынгы хәзи

нәбез үрнәклә

ренең әдәбият

та тоткан ролен һ укучыга тәэ

сирен аңлау; ке

ше хәленә керә белү, юмартлы

лык хисләренә төшенү

Укуның төрле форм

аларыннан файдала

на белү; укылган әсәргә анализ ясый белү; укытучы һәм

сыйныфташлар белән уртак эшчәнлек оештыра белү

Мөхәммәдьярның тормыш юлы турында кыскача белешмә алу; хикәятне өйрәнү

Шагыйрь Мөхәммәдь

яр тур. дәреслектә би

релгән текстны уку; хикәятне уку, сорау

лар буенча эчтәлекне ачу; әсәрдә күтәрел

гән проблемаларны табу




XIX йөз әдәбияты үрнәкләре

20

Каюм Насыйри иҗаты

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Укучыларны XIX йөз әдәбияты язу

чысы К.Насыйри иҗаты б/н таныш

тыру; "Патша б/н карт", "Аңгы алык бәласе", "Бай һәм хезмәтче" әсәрләре укып анализлау

Әдәп-әхлак нормаларыны ң кеше тормышында гы ролен аңлау

Әсәргә анализ ясый белү; герой

ларга характерис

тика бирә белү; башкаларны тыңлау, кирәк булганда үз фиереңне үзгәртә белү; үз хезмәтеңне бәяли белү

Каюм Насыйриның тормыш юлы һәм иҗаты белән, "Патша белән карт", "Бай һәм хезмәтче" әсәрләре белән танышу

Хикәятләрне укып, фикер алышу; падишаһка хас сыйфатларны билгеләү; хезмәтче малайга характеристика бирү




21

Б.С.Ү. "Эш

үткәч, үке

нүдән фай

да юк" тема

сына сочи

нение язу

Катнаш дәрес

Мәкальләр уку, сочинение язу

Хезмәтнең кыйммәтен аңлау

Фикерне язма фор

мада бирә алу; диа

лог төзүдә катна

шу, үз фикереңне төгәл һәм тулы итеп әйтә белү

Мәкаль-әйтемнәр белән танышу

Мәкаль-әйтемнәрне уку; хезмәт турындагы әйтемнәрне искә төшерү, сочинение язу




22­23

К.Насыйри.

"Әбүгалиси

на"

әсәре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

К.Насыйриның "Әбүгалисина" әсәреннән өзекне укып анализлау

Ихтыяр

көченең,

белемнең

тормышта

кирәклеген

аңлау

Халык авыз иҗаты тур белү; сүзлек

ләр б/н эшли белү; әсәр эчтәлеген төрле формалар

да ача белү

К.Насыйриның "Әбүгалисина" әсәре б/н танышу; сүзләрнең мәгънәләрен аңлау.

"Әбүгалисина" әсәрен бүлекләп уку, һәр бүлеккә исем бирү; әсәр эчтәлеге буенча план төзү, сөйләү




24

БСҮ. Әсәр

гә миниа

тюр рецен

зия язу. Ка

юм Насый

ри музеена сәяхәт

Рефлексия дәресе

Каюм

Насыйриның "Әбүгалисина" әсәренә рецензия язу

Ихтыяр кө

ченең,белемнең тормыш

та кирәкле

ген аңлау.

Әдәби терминология

нең гади вариантла

рын куллана, актив, мөстәкыйль фикер йөртә, үз фикереңне дәлилли белү

Дәреслектән К.Насыйри музее белән танышу; рецензия

төшенчәсен аңлау

Дәреслек битен

дәге материал б/н танышу; рецензия өстендә телдән эшл рәвештә рецензия язу әү; мөстәкыль




XX йөз башы татар әдәбияты үрнәкләре


25

Г.Тукай - татар халкының бөек шагыйре. "Су анасы" әкият-поэмасы

Рефлексия дәресе

XX йөз башы татар әдәбияты үрнәкләре. Татар халкының бөек шагыйре -Г.Тукайның тормыш юлы һәм әсәрләре белән танышу

Татар

әдәбиятына,

мәдәниятына

ихтирамлы

мөнәсәбәттә

булырга

кирәклеген

аңлау

Дәреснең темасын, максатын формалаш

тыру, эшчәнлеккә бәя бирү; автор әйтергә теләгән төп фикерне таба, монологик сөй

ләмне куллана, рус әдәбияты б/н чагыш

тырып, мифик образ

лар сурәтләнгән әсәр

ләрне анализлый белү

Г.Тукайның тор

мыш юлы һәм "Су анасы" әкияте б/н танышу; әкият-поэма төшенчәсен аңлау; Тукай-Кырлай музей комплексы белән танышу

Дәреслек өстендә эш; иллюстрация буенча сөйләшү; әкият-поэ

маны уку; Су анасын тасвирлап сөйләү; Тукай турында язучылар фикерен

уку





26

Г.Тукай. "Эш беткәч уйнарга ярый" әсәре (сыйныфтан тыш уку)

Рефлексия дәресе

Ике шагыйрьнең бер үк темага багышлап язылган әсәрләрен чагыштырып өйрәнү

Вакытның

кадерен

аңлау

Башкалар фикерен тыңлау, үз фикереңне белдерә белү; мөстә

кыйль рәвештә дәрес проблемасын форма

лаштыра белү; әсәргә анализ ясый, сүзлек

ләр б/н эшли белү.

Г.Тукайның "Эш беткәч уйнарга ярый" әсәре, Б.Рәхмәтнең "Эш беткәч" шигыре белән танышу; нәзыйрә жанры төшенчәсен аңлау

Әсәрләрне уку; Б.Рәхмәт шигыре

нең нәрсә тур. икә

нен исеме буенча ачыклау; ике әсәр

не укып чагышты

ру; рифмалашкан сүзләрне табу





XX йөз татар әдәбияты үрнәкләре


27

Г.Ибраһимов. "Яз башы" әсәре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Г.Ибраһимовның "Яз башы" әсәрен укып анализлау

Табигатьнең матурлыгын күрә белүне һәм саклый белүне аңлау

Мөстәкыйль рәвештә төрле текстларны укый, сүзлекләр б/н эшли белү; әдәбият

ны рәсем сәнгате б/н бәйләп, матурлыкны танырга өйрәнү; төр

ле фикерләрне исәп

кә алу һәм үз пози

цияңне нигезләү

Г.Ибраһимовның тормыш юлы һәм иҗаты, "Яз башы" әсәре белән танышу

"Яз башы" хикәясен уку; фикер алышу; рәсем ясау





28

Г.Ибраһи

мов. "Фагыйлә" хикәясе. Хикәя жанры

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Г.Ибраһимовның "Фагыйлә" хикәясе, хикәя жанры белән танышу

Табигатьнең ма

турлыгын күрә белүне һәм сакчыл караш тудырырга кирәклеген аңлау

Сәнгатьле укый белү; сүзнең эстетик вази

фасын, сурәтләү кө

чен аңлау;әдәбиятны рәсем сәнгате б/н бәй

ләп, иптәшләреңнең эшен бәяләү; үз фике

реңне бәяли белү

Г.Ибраһимовның "Фагыйлә" хикәясе белән танышу; хикәя жанры төшенчәсен аңлау

"Фагыйлә" хикәясен уку, тау битендәге җиләклекне тасвир

лап сөйләү; кызның бөрлегән ашаганын тасвирлаган урынны табып, сәнг. уку.





29­31

М.Җәлил.

"Алтынчәч"

либреттосы

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

"Алтынчәч" либреттосыннан өзекләр уку

Туган илнең матурлыгын аңлау; туган илнең кеше тормышында гы ролен аңлау

Әдәби әсәрне аңлау өчен, чор б/н бәйле тарихи мәгълүматлар

ны, төрле фикерләр

не исәпкә алу һ үз по

зицияңне нигезли бе

лү; бердәм карар ка

бул итә белү; әсәрне анализлаганда гади әдәби терминология куллана, үзеңнең һ иптәшләреңнең җа

вапларын бәяли белү

М.Җәлилнең тор

мыш юлы һ иҗа

ты б/н танышу; "Алтынчәч" либ

реттосыннан өзек белән танышу; либретто, ария, строфа

төшенчәләрен аңлау

М.Җәлилнең био

графиясен уку; Алтынчәч һ Җик арияләрен уку; поэманың герой

лары тур сөйлә

шү, уңай һ тискәре геройларның төп сыйфатларын табу; рифма төрләрен искә төшерү

Мөстә­кыйль эш




Сугыш чоры әдәбияты


32

М.Җәлил.

"Кызыл

ромашка",

"Җырла

рым"

шигырьләре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Сугыш чоры

әдәбиятына

күзәтү. Баллада

төшенчәсе.

М.Җәлилнең

"Кызыл

ромашка",

"Җырларым"

шигырьләре белән

танышу

Сугышның тор

мышыбызны авырайтуын, яшәү кыйммәт

ләрен юкка чы

гаруын аңлау; патриотик хис

ләрнең көчен аңлау.

Текстларны яттан сөйли, әсәргә анализ ясый белү; Ромашка

лар кыры" рәсеме бу

енча үз фикереңне белдерү һ башкалар

ның хезмәтен бәяли, төрле фикерләрне исәпкә алып эш итә белү

М.Җәлилнең сугыш чоры иҗаты турында кыскача белешмә алу; "Кызыл ромашка", "Җырларым" шигырьләрен уку һәм анализлау

"Кызыл ромашка" ши

гырен уку, "Җырла

рым" шигырен уку, эчтәлеге буенча әңгәмә; җырның көче тур. сөйләшү; дәрес

лектә бирелгән рәсем буенча эшләү





33

Б.С.Ү. "Хөкем

алдыннан"

картинасы

буенча

сочинение

Катнаш дәрес

Сугыш чоры әдәбиятына күзәтү. Картина өстендә эш

Туган илгә

Булган хис

ләрнең,ихтыяр көченең

кыйммәтен

аңлау

Рәсемгә карап фикер йөртә белү; иптәшлә

реңнең фикерләрен исәпкә алып эш итү; автор күрсәтергә те

ләгән төп фикерне таба белү

"Хөкем алдыннан" картинасы белән танышу

"Хөкем алдыннан" картинасы өстендә эшләү, сорауларга җавап бирү, сочинение язу





34

М.Җәлил. "Бүреләр" шигыре

Рефлексия дәресе

М.Җәлилнең "Бүреләр" шигырен уку, эчтәлегенә төшенү

Сугыш кырла

рында илебез

нең азатлыгы өчен кан коелу

ның мәгънәсен, җиңү өчен бар

ган авыр көрәш

нең кыйммәтен аңлау

Сәнгатьле укый белү; үз эшчәнлегеңне мөстәкыйль оештыра белү; әсәргә анализ ясый, шәрехли белү; үз фикереңне дәлилли белү

М.Җәлилнең "Бүреләр" шигырен уку һәм анализлау

"Бүреләр" шигырен сәнгатьле уку; бүреләрнең ролен аңлау; төркемнәрдә эшләү





35

М.Җәлил

музейларына

сәяхәт

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Музейлар тур. сөйләшү. М.Җәлилнең үлемсез батырлыгы турында сөйләшү

Язучының пат

риотик ша

гыйрь, каһар

ман сугышчы булуын, туган илгә булган мә

хәббәтенаңлау

Татар әдәбияты һ мәдәниятенең рухи кыйммәтләрен якынайта белү; укытучы һ иптәшләрең белән фикер алыша белү

Дәреслектә М.Җәлил музее белән танышу

Төркемнәрдә эшләү; музейлар турында сөйләү; дәреслектәге материалны уку





36

Б.С.Ү. "Сугыш узган җирдә" темасына сочинение язу

Катнаш дәрес

Сугыш чоры әдәбиятына күзәтү. Сочинение язу

Сугышның кур

кыныч афәт икәнен, сугыш кырларында илебезнең азат

лыгы өчен кан коелуның мәгъ

нәсен аңлау

Үз фикереңне төгәл итеп әйтеп бирү;

иптәшләреңнен фикерен ишетә белү; монологик һәм диалогик сөйләм төзи белү

Бөек Ватан сугышы турындагы материаллар белән танышу, сочинение язу

Кинофильмнар буенча әңгәмә алып бару; Бөек Ватан сугышы тур. мәгълүматны искә төшерү, сорауларга җавап бирү, сочинение язу





37

Р.Мостафин. "Балыкчы Муса" әсәре (сыйныфтан тыш уку)

Катнаш дәрес

Муса Җәлилгә багышланган "Балыкчы Муса" хикәясен уку, эчтәлеген аңлау

Балачакның матур чак икәнен аңлау; табигать матурлыгын күрә белү

Төрле чыганаклардан язучының иҗатын өй

рәнә белү; укылган әсәрнең эчтәлеген сөйли белү; төрле фикерләрне исәпкә алып эш итә белү

М.Җәлилнең балалык еллары белән танышу; Р.Мостафинның "Балыкчы Муса" хикәясен уку, анализлау

Хикәяне уку; балык тоту кирәк-яраклары тур. сөйләшү; балык

ка баргач, үзләре б/н булган кызык хәлләр

не сөйләү, белемнәр

не гомумиләштерү, тест эшләү

Тест




38

Ф.Кәрим. "Кыр казы", "Ватаным өчен"

шигырьләре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Ф.Кәримнең "Кыр казы", "Ватаным өчен"

шигырьләрен укып анализлау

Туган ил азатлыгы өчен башларын салган нарның батырлыгын аңлау

Телдән әңгәмә кора белү; татар әдәбияты

ның күренекле вәкилләрен белү; сәнгатьле укый белү

Шагыйрьнең тор

мышы һ иҗаты тур мәгълүмат алу; "Кыр казы", "Ватаным өчен" шигырьләрен укып анализлау

Ф.Кәрим әсәрләрен

нән ясалган күргәзмә

не карау;шигырьләр

не уку, чагыштыру, уртак һәм аермалы якларны табу





39

Ф.Кәрим "Гармунчы Аю белән җырчы Маймыл" әсәре

Рефлексия дәрес

Ф.Кәримнең "Гармунчы Аю белән җырчы Маймыл" әсәрен укып өйрәнү

Хайваннан дөньясының кызыклыгын аңлау

Телдән диалог төзи, әсәрдән юмор таба бе

лү; фольклор һ язучы әсәрендәге проблема

ларны ачыклый белү; укуның төрле форма

ларын куллана белү

Ф.Кәримнең "Гармунчы Аю белән җырчы Маймыл" әсәре белән танышу

Әкият төрләрен кабат

лау; әсәрне чылбыр рәвешендә уку; әкият

нең халык әкияте б/н уртак һ аермалы як

ларын табу, иң кызык

лы җавапны ачыклау





40

Г.Кутуй.

"Сагыну"

нәсере

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Г.Кутуйның кыс

кача тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу, "Сагыну" нәсерен

Кеше тормы

шында туган илнең зур урын тотуын аңлау

Әдәбиятны геогра

фия предметы б/н бәйләп, дөнья тур күз

аллау формалаштыра белү; әсәрнең эчтә

леге буенча әңгәмә кора белү; сагыну тур әңгәмә кору

Г.Кутуйның тормыш юлы һәм иҗаты турында кыскач. белешмә алу, "Сагыну" нәсере белән танышу; нәсер жанрын аңлау

Дәреслектәге мате

риалларны уку; эчтә

лек буенча әңгәмә оештыру; сагыну

тур. сөйләшү; әсәр

дәге географик ата

маларны табу, картадан күрсәтү





41

А.Алиш.

"Килделәр" хикәясе

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

А.Алишның тормышы һәм иҗаты турында белешмә бирү, "Килделәр" хикәясен анализлау

Сугыш авырлыклары н, сугыш барган шәһәрдә калган кешеләр хәлен аңлау

Сугыш темасына ба

гышланган башка әсәрләр б/н чагышты

ру; әсәрнең мәгънә

сен аңлап, авторның төп фикерен таба бе

лү; укыганнарны го

мумиләштереп, нәти

җә ясау

А.Алишның тормышы һәм иҗаты белән танышу; "Килделәр" хикәясе белән танышу

"Килделәр" хикәясен уку, эчтәлеген ачыклау; әсәр буенча план төзү; анализлау





42

С.Хәким. "Колын" шигыре. С.Хәким музеена сәяхәт

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Сугыш чоры әдәбиятын кабатлау. С.Хәкимнең "Колын" шигырен

уку

Авыр сугыш елларында хайваннарны ң да өлеше керүен аңлау, аларны кызгану хисен кичерү

Кирәкле мәгълүмат

ны төрле формада би

релгән чыганаклар

дан туплый белү; сән

гатьле укый белү; төр

ле фикерәрне исәпкә алу һәм үз позицияң

не нигезли белү

С.Хәкимнең тормыш юлы һәм иҗаты турында мәгълүмат алу; "Колын" шигырен укып анализлау

Дәреслектә бирелгән автобиографик текст

ны һ."Колын" шигы

рен уку һ анализлау; "Сугышта атлар да кө

рәште" дигән темага сөйләшүдә катнашу; атлар тур әсәрләрне искә төшерү





43

Б.С.Ү. Л.Лерон. "Фашист очып узды" шигыре

Бәйләнешле

сөйләм

үстерү дәресе

Шигырь уку, картина өстендә эшләү

Сугышның куркыныч а аңлау; ерт

кычлыкның тормышта иң начар сыйфат икәнен аңлау фәт икәнен

Сәнгатьле укый белү; картинага нигезлә

неп, үз фикереңне әй

тә белү; билгеле бер күрсәтмә нигезендә эшли белү; әңгәмә ко

ра белү; үз хезмәтеңә бәя бирә белү

Л.Леронның "Фа

шист очып узды" шигырен уку һ анализлау, А.

Пластовның "Фа

шист самолеты очып үтте" карти

насы б/ән танышу

Л.Леронның "Фашист очып узды" шигырен уку; А. Пластовның "Фашист самолеты очып үтте" картинасы өстендә эшләү, сорау

ларга җавап бирү





44

Р.Харис. "Ветеран дәфтәрләр" шигыре

Рефлексия дәресе

Сугыш чоры истә

лекләрен үзендә саклап, туган иле

нә әйләнеп кайткан солдат көндәлеге тур Р.Харисның "Ветеран дәфтәр

ләр" шигырен укып анализлау

Сугыш кырында канын койган солдатлар

ның

батырлыгы

на төшенү

Төрле жанрдагы әдә

би әсәрләрне аңлап һ иҗади укый белү; иптәшләрең алдында чыгыш ясый белү; бәхәсләшә, үз фикереңне дә

лилли, анализ ясый белү

Р.Харисның "Ветеран

дәфтәрләр" шигыре белән танышу; метафора төшенчәсен аңлау

Р.Харисның "Ве

теран дәфтәрләр" шигырен уку; "Ве

теран дәфтәр" –метафора, метафо

раның нәрсә икән

леген кабатлау; тема буенча тест эшләү

Тест




Сугыштан соңгы чор әдәбияты


45­46

Ф.Хөсни.

"Чыбыркы"

хикәясе

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Ф.Хөсни турында белешмә бирү, "Чыбыркы" хикәясен өйрәнү

Һөнәрне дө

рес сайлау, җаныңа якын һөнәр

нең генә күңелгә рәхәтлек бирүе турында аңлау

Чыбыркының нинди предмет икәнен аң

лап, аңлы рәвештә сөйләшү; текстны ка

бул итү һ аның эчтә

легендә ориентлаша белү; һөнәр сайлау тур. иптәшләрең б/н фикер алыша белү

Ф.Хөснинең тормышы һәм иҗаты турында белешмә алу, "Чыбыркы" хикәясен уку һәм анализлау

"Чыбыркы" хикәясен чылбыр рәвешендә уку; дәреслектәге сорауларга җавап бирү; "Рәшит нинди малай?" соравына җавап язу





47

Роберт Әхмәтҗанов. "Солдатлар" шигыре

Яңа

белемнәрне

ачу дәресе

Сугыш чоры әдәбиятын кабатлау, "Солдатлар" шигырен уку

Солдатлар белән горурлану; солдат

тормышы

ның авырлык

ларын аңлау

Иптәшләреңнең эше

нә бәя бирә, әдәбият

ны география предме

ты б/н бәйләп, кеше

лек җәмгыяте тур күз

аллау формалаштыра белү; әдәбиятны му

зыка б/н бәйләп, сүз сәнгатенең кыйммә

тенә төшенә белү

Роб.Әхмәтҗанов

ның тормышы һәм иҗаты турында белешмә алу, "Солдатлар" шигырен укып анализлау

Солдат тормышы тур сөйләшү; шигырьне сәнгатьле итеп уку; текст ахырындагы со

рауларга җавап бирү; Идел һәм Дунай елгалары турында искә төшерү; җыр тыңлау





48

Н.Дәүли. "Бәхет кайда була?" шигыре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Н.Дәүлинең иҗаты турында мәгълүмат бирү, "Бәхет кайда була?" шигырен өйрәнү, бәхет турында сөйләшү

Хезмәтнең кеше

тормы

шындагы ролен аңлау

Проблеманы аңлый белү, үз фикереңне раслау өчен, дәлил

ләр сайларга өйрәнү; бер фикер кабул ит

кәнче, төрле җавап

ларны тыңлый, ча

гыштыра, нәтиҗә ясый белү

Н.Дәүлинең тормышы һәм иҗаты турында белешмә бирү, "Бәхет кайда була?" шигыре уку һәм анализлау

Дәреслектән биогра

фик белешмәне уку; проблемалы сорауга җавап эзләү; бәхет, хезмәт тур мәкальләр

не укып, мәгънәләрен аңлау; төркемнәрдә эшләү





49

Н.Дәүли. "Кар нинди җылы" хикәясе

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Гаилә турында сөйләшү, Н.Дәүлинең "Кар нинди җылы" хикәясен өйрәнү

Гаилә ныклыгын саклап калуда баланың ролен аңлау

Төрле фикерләрне исәпкә алып эш итә белү; деликатлылык сыйфатларын булды

ра белү; бәхәсләшү, үз фикереңне дәлилләү

Н.Дәүлинең "Кар нинди җылы" хикәясе уку һәм анализлау

Малайларның үз әти

ләре тур нәрсә уйлау

ларын дәреслектән та

бып уку; Гариф һ Ил

гизне характерлый торган сыйфатлар уйлау





50

Ф.Яруллин. "Зәңгәр күлдә Ай коена" хикәясе

Яңа белемнәрне ачу дәресе

Ф.Яруллинның "Зәңгәр күлдә Ай коена" хикәясен

уку

Бер-береңә

булышу,

файда

китерүнең

яхшы

гамәлләр

икәнен аңлау

Төрле мәгълүмат ча

ралары б/н эш итә бе

лү; әдәби әсәр теле

нең үзенәлекләрен ачыклый белү; укыту

чы б/н бергәләп, үзең

нең һ иптәшләреңнең җавапларын бәяләү

Ф.Яруллинның тормыш юлы һ иҗаты тур. мәгъ

лүмат алу;"Зәңгәр күлдә Ай коена" хикәясе б/н таны

шу; автор әкияте төшенчәсен аңлау

Текст өстендә эш

ләү; "Ай" дип башла

нып киткән кыз һәм малай исемнәре язу; бу әкиятнең халык әкиятеннән аермасын табу; әсәрдән сурәт

ләү чараларын табу





51

Кеше кайчан бәхетле була?

Рефлексия дәресе

Р.Вәлиеваның "Бәхет", Ф.Яруллинның "Бөтенесе кирәк" шигырьләрен уку

Бәхетле булуның үзеңнән торуын аңлау

Мөстәкыйль рәвеш

тә дәреснең проблема

сын һ максатларын формалаштыра, укыл

ган, тыңланган әсәр

ләр буенча сораулар

га җавап бирә белү; әсәрләрне чагышты

рып, анализлау

Р.Вәлиеваның

"Бәхет",

Ф.Яруллинның

"Бөтенесе кирәк"

шигырьләрен

өйрәнү

Шигырьләрне уку;

темаларын

билгеләү;

строфалардагы

аралаш

рифмаларны язып алу; тема буенча тест эшләү

Тест




Туган ил, туган як турында


52

Н.Исәнбәт. "Туган ил" шигыре

Рефлексия дәресе

Туган ил тур сөй

ләшү.Н. Исәнбәт

нең тормыш юлы һәм иҗаты тур белешмә бирү, Н.Исәнбәтнең "Туган ил" шигырен уку.

Туган якка мәхәббәт, аның белән горурлану хисләре тәрбияли алу.

Әдәби әсәр авторы тур төрле чыганаклар

дан мәгълүмат туп

лый белү; әдәбиятны музыка сәнгате б/н бәйләп, матурлыкны танырга өйрәнү; кар

тиналар буенча үз фи

кереңне белдерә, мо

нологик һ диалогик сөйләм үстерә белү

Н.Исәнбәтнең тор

мыш юлы һ иҗа

ты тур мәгълүмат алу; "Туган ил" шигыре б/н танышу; дәреслек

тә бирелгән картиналар белән танышу

Исәнбәт укыган мәд

рәсә исемнәрен уку һ елларын язу; строфа

лардан туган җирне ярату турында эзләү; картиналар белән эшләү

Про

ект яклау




53

Э.Шәрифуллин а һәм

Г.Зәйнашеваны ң туган якка багышланган шигырьләре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Э.Шәрифуллина һәм

Г.Зәйнәшеваның шигырьләрен укып анализлау

Туган

җиребезнең матурлыгын күреп, иң кадерле җир икәнен аңлау

Тыңлаган әсәрләр буенча сораулар бирә белү; татар әдәбия

тын рус әдәбияты б/н бәйләп, уртак пробле

маларны үзләштерә, фикер агышлары төр

ле булганда, бер фи

кергә килә белү

Э.Шәрифуллина һәм

Г.Зәйнәшеваларны ң шигырьләре белән танышу; туган як

төшенчәсен аңлау

Туган ил тур шигырь

ләрне уку, чагышты

ру; строфалар тәрти

бен ачыклау, кабатла

нып килгән юл

ларны табу, дәрес

лектә бирелгән биремнәр б/н эшләү





54

Н.Мадьяров. "Сиңа кайттым, гүзәл туган җирем" шигыре

Рефлексия дәресе

Туган ил турында сөйләшү. Н.Мадьяровның "Сиңа кайттым, гүзәл туган җирем" шигырен укып анализлау

Туган

җиребезнең матурлыгын күрә белергә өйрәнү

Сәнгатьле укый белү; тел-сурәтләү чаралары таба белү; әдәбиятны рәсем сәнгате б/н бәйләп, матурлыкны таный белү; үз хезмәтеңне бәяли белү

Н.Мадьяровның тормышы тур мәгълүмат алу; "Сиңа кайттым, гүзәл туган җи

рем" шигыре, И.

Шишкинның "Яң

гыр алдыннан" картинасы б/н танышу

Авторның биография

сен уку һ нинди һөнәр кешеләре булып эшлә

вен ачыклау; шигырь

дән кабатланып кил

гән юлларны, эндәш

ләрне табу; риторик эндәшне ачыклау





55

С.Хәким. "Бер горурлык хисе", "Башка берни дә кирәкми" шигырьләре

Рефлексия дәресе

С.Хәким иҗатын өйрәнү, "Бер горурлык хисе","Башка берни дә кирәкми" шигырьләрен анализлау

Туган җире

без б/н го

рурлана алу; әхлак норма

ларын, җәм

гыятьтә яшәү кагый

дәләрен аңлау

Мөстәкыль фи

кер йөртә белү; төрле фикерләр

не исәпкә алу һәм үз пози

цияңне нигезли белү; иң мөһим

мәгълүматны аерып ала белү

С.Хәкимнең тор

мышы һ иҗаты тур. белешмә алу, "Бер горурлык хи

се", "Башка берни дә кирәкми" шигы

рьләрен анализ

лау, лирик герой, строфа төшенчәлә

рен аңлау

Текстны сәнгать

ле уку, шигырь ахырындагы со

рауларга җавап бирү; элекке һәм хәзерге Татарстан турында чагыштырып сөйләү





56

Ф.Садриев. "Тургай ни дип җырлый?" әсәре

Яңа

белемнәрне ачу дәресе

Ф.Садриевның "Тургай ни дип җырлый?" әсәрен өйрәнү

Күчмә кошлар

ны сакларга

кирәклеген,

аларның кеше

тормышында гы ролен аңлау

Бәхәсләшә, әдәбият

ны экология предме

ты б/н бәйләп, таби

гать тур күзаллау фор

малаштыра белү; укылган әсәр буенча сораулар бирә белү

Ф.Садриевның "Тургай ни дип җырлый?" әсәре укып анализлау

Әсәр белән картина өстендә эшләү;

уртаклыкларны табу





57

Р.Вәлиева. "Табигать баласына" шигыре

Үстерелешл е эзләнү дәресе

Р.Вәлиева иҗаты тур белешмә бирү. "Табигать баласы

на" шигыре өйрә

нү. Табигать матур

лыгы тур. сөйләшү

Табигатьне саклау, аның кеше

тормышында гы ролен аңлау

Укытучы сөйләмен тыңлый һ аңлый белү; дәреснең

темасын,максатын

формалаштыра

белү

Р.Вәлиеваның тормышы, иҗаты тур. кыскача бе

лешмә алу; "Таби

гать баласына"ши

гырен анализлау

Китап күргәзмәсен ка

рау; шигырьне укып, ритм, рифмасын табу; кызыл китапка кертел

гән үсемлекләр турында сөйләшү

Иҗади эш яклау.




58

М.Әгъләмов. "Матурлык минем белән" шигыре

Үстерелешл е эзләнү дәресе

М.Әгъләмовның "Матурлык минем белән" шигырен укып анализлау

Матурлыкның һәрчак янәшәдә булуын, аны кү

рә белергә, сак

лый белергә ки

рәклеген аңлау, сүз сәнгатенең кыйммәтен кү

рә белү

Үзеңә кирәкле

мәгълүматны

төрле

чыганаклардан туплый белү; сәнгатьле укый белү

М.Әгъләмовның тормышы, иҗаты турында кыскача белешмә алу; "Матурлык минем белән" шигырен укып анализлау

Шигырьне строфа­лап уку,

кабатланып килгән юлларны тикшерү; мини-сочинение

язу





59

Туган як турында -шагыйрьләр

Рефлексия дәресе

Туган як турында шигырьләр уку

Туган якның матурлыгын тоя, аңлый белү; туган җиребезнең иң кадерле җир икәнен аңлау

Максатка ирешү юл

ларын билгели, ип

тәшләрең алдында төрле темаларга чы

гыш ясый , укылган, тыңланган әсәрләр бу

енча сораулар, аларга җаваплар бирә белү

Г.Афзал, Р.Вәлиевның шигырьләре белән танышу

Шигырьләрне укып анализлау; текст ахы

рындагы биремнәрне үтәү; тема буенча өйрәнгән шигырь

ләрне кабатлау, исемнәрен, автор

ларын язып алу





60

БСҮ. Шишкин наратлары

Рефлексия дәресе

Туган як турында шигырьләр уку, картина белән эшләү

Туган якның матурлыгын тоя, аңлый белү; туган җиребезнең иң кадерле җир икәнен аңлау

Үзләштерелгән һәм ныгытырга кирәк булган материалны билгели белү; диалогик һәм монологик сөйләм төзи белү; үзбәя

К.Сибгатуллин

ның "Шишкин на

ратлары" шигыре, И.Шишкинның "Нарат урманы" картинасы белән танышу

Шигырь һәм картина өстендә эшләү; тест эшләү

Тест




Тәрҗемә әсәрләр


61

А.Платонов. "Ягъфәр бабай" әсәре

Яңа

белемнәр ачу дәресе

Тәрҗемә әсәрләрне уку. А.Платоновның "Ягъфәр бабай" әсәрен өйрәнү

Сугыш вакы

тында тылдагы авыр хезмәт, җимереклекләр, эшләргә кеше

юклыктан җы

елмаган иген кырлары,өлкәннәртормышы

авырлыкларын аңлау,хөрмәт хисе булдыру

Өстәмә белем чыганакларын

нан язучының тормышын һәм иҗатын белү; геройларны тас

вирлап сөйли белү; диалогик сөйләм төзи белү

А.Платоновның "Ягъфәр бабай" хикәясенең тәрҗемәсе белән танышу

Дәреслектән автор турындагы юлларны уку; әсәрне уку; сүзлек белән эшләү; план төзү, эчтәлек сөйләү





62

Дж.Родари. "Әбинең кошчыкла

ры" хикәясе

Яңа

белемнәр ачу дәресе

Тәрҗемә әсәрләр

не уку. Дж. Рода риның "Әбинең

кошчыклары" хи

кәясе б/н танышу

Өлкәннәр

кадерен,

гаилә

кыйммәтен аңлау

Әсәр буенча сорау

лар төзи; сүзлек б/н эшли белү; укыганны гомумиләштереп, нәтиҗә ясый белү

Дж.Родариның "Әбинең кошчыклары" хикәясен укып анализлау

Текстны уку, дәреслектә бирелгән сораулар буенча эшләү





63

А.Экзюпери. "Нәни принц" әсәре

(сыйныфтан тыш уку)

Яңа

белемнәр ачу дәресе

Тәрҗемә әсәрләрне уку. А.Экзюпериның "Нәни принц" әсәре белән танышу

Тормышта

хыяллана

белүнең,

белемнең

кирәклеген

аңлау

Сүзлек б/н эшли бе

лү; бирелгән темага әңгәмә кора белү;мөс

тәкыйль рәвештә дә

реснең максатларын формалаштыра белү

А.Экзюпериның "Нәни принц" әсәрен өйрәнү

Әсәр өстендә эшләү, мөстәкыйль эш эшләү

Мөстә­кыйль эш




Шагыйрь һәм язучылар иҗатында юмор


64­65

А.Гыйма

диев хикәяләре

Гомуммето-дологик юнәлешле дәрес

А.Гыймадиев әсәрләрендә юморның бирелешен күзәтү

Тормышта

юмор белән

яшәү

җиңелрәк,

кызыклырак

икәнлегенә

төшенү

Диалог төзи, әңгәмә кора белү; кирәкле мәгълүматны табып, анализлый белү; төр

ле фикерләрне исәп

кә алу һ үз позици

яңне нигезли белү

А.Гыймадиев хикәяләре белән танышу; юмор төшенчәсен аңлау

Хикәяләрне уку; интернет-сүзлек белән эшләү; хикәяләрдә юморны табу





66

Шәүкәт Галиев шигырьләре

Гомуммето-дологик юнәлешле дәрес

Шәүкәт Галиев шигырьләрен уку, юмор поэтикасын аңлау

Хезмәтнең кирәклеген, тормыштагы ролен аңлау

Тыңлаган әсәрләр бу

енча сораулар бирә белү; үз фикереңне кыскача әйтеп бирә белү; белешмә мате

риаллар б/н эшли белү

Шәүкәт Галиев шигырьләрен укып анализлау

Шигырьләрне уку, юмор бирелгән урын

нарны табу, фикер алышу; "Татар исем

нәре ни сөйли?" кита

быннан "гәүһәр" сүзе

нең мәгънәсен эзләү





67­68

Л.Лерон. "Зөһрә кыз -безнең авылдан" хикәясе, "Песи булсаң иде" шигыре

Рефлексия дәресе

Л.Лерон иҗатында юморның бирелешен карау, пародия турында сөйләшү

Тормышта

хыяллана

белүнең,

юморның

кирәклеген

аңлау

Күмәк эш вакытында, фикер агышлары төр

ле булганда, 1 фикер

гә килә, үз фикерен тексттан өземтәләр китереп дәлилли бе

лү; шигъри кабатлап сөйләүнең төрле төр

ләрен куллана белү; әкият һ чынбарлык элементларын табып, чагыштыра белү

Л.Леронның "Зөһрә кыз - безнең авылдан" хикәясен, "Песи булсаң иде" шигырен укып анализлау; эпиграф төшенчәсен аңлау

Әсәрләрне уку, әкият һәм чынбарлык элементларын табу;

гиперболаларны эзләү; юмор элементларын табу; эпиграф төшенчәсен аңлату





69

Р.Миңнул

лин, Р.Корбан иҗатларын

да юмор

Рефлексия дәресе

Р.Миңнуллин, Р.Корбан иҗатларында юмор бирелешен карау

Тормышта

Хыяллана бе

лүнең, юмор

ның кирәкле

ген аңлау

Мөстәкыйль фикер йөртә белү;сүзлек б/н эшли алу; мөстә кыйль рәвештә дәрес

нең проблемасын фор

малаштыра, шигъри кабатлап сөйләүнең төрле төрләрен кулла

на белү

Р.Миңнуллин, Р.Корбан иҗатлары белән танышу; юмор төшенчәсен аңлау

Шигырьләрне уку, иң оста укучыны билгеләү; сораулар өстендә эшләү





70

Ел буе үткәннәрне йомгаклау. Ф.Яруллин.

"Җыр

калдырыйк" шигыре

Кабатлау-йомгаклау дәресе

Ел буе

өйрәнгәннәрне кабатлау. Ф.Яруллинның "Җыр калдырыйк" шигырен уку

Татар

әдәбиятының укучы

тормышында гы ролен, яшәешне бизәвен аңлау

Иптәшләреңнең җа

вапларын бәяли белү; максатка ирешү юл

ларын билгели белү; активлыкка, мөстә

кыйль фикер йөртүгә, акыл эшчәнлеге

нә өйрәнә белү

Ф.Яруллинның "Җыр калдырыйк" шигырен өйрәнү

Укучылар үзләре иҗат иткән әсәрләрне уку; Ф .Яруллинның "Җыр калдырыйк" шигырен уку; тест эшләү

Тест





5 нче сыйныфта татар әдәбиятыннан эш программасына өстәлмәләр

5 нче сыйныфта арадаш аттестация һәм агымдагы өлгерешне тикшерү өчен методик материаллар һәм якынча бәяләү материаллары

2017 -2018 нче уку елы

5нче сыйныф өчен татар әдәбиятыннан тест формасындагы арадаш аттестация

материалы үрнәге:

1.Халыкның телдән сөйләнә торган поэтик әсәрләре .... дип атала.

а) фольклор; ә) бәет; б)әкият; в) хикәя;

2. Аллегория, киная аша читләтеп әйтүгә, әдәп-әхлак, акыл өйрәтүгә нигезләнгән кыска әсәр .... дип атала.

а) әкият; ә) мәсәл; б) такмак; в) мәзәк.

3. “Төлке һәм йөзем җимеше” мәсәленең авторы:

а) Ә. Исхак; ә) И. Крылов; б) Г. Тукай; в)М. Гафури.

4.”Кыйссаи Йосыф” әсәренең авторы:

а) К. Гали; ә) Г. Тукай; б) М. Җәлил; в) М. Гафури.

5. К. Насыйри яшәгән еллар:

а) 1820 -1911; ә) 1825 – 1900; б) 1825 – 1902; в)1820-1902

6. Г. Тукайның “Су анасы” әсәре язылган ел.

а) 1908; ә) 1886; б) 1913; в)1910

7. “Яз башы” хикәясенең авторы:

а) Ә. Еники; ә) Г. Тукай; б) Г. Ибраһимов; в)С. Хәким.

8. Бу өзек М. Җәлилнең кайсы әсәреннән?

...Әйттеләр: “Син, сеңелкәй,

Ник үзгәрдең? Нишләдең?

Нигә кызыл чукларың?

Нигә алсу төсләрең?”

а) “Бүреләр”; ә) “Кызыл ромашка”; б) “Җырларым”

9. “Ватаным өчен” шигыренең авторы:

а) М. Җәлил; ә) М. Гафури; б) Ф. Кәрим; в) Г. Кутуй

10. “Сагыну” нәсеренең авторы:

а) Г. Кутуй; ә) М. Җәлил; б) Ф. Кәрим; в) С. Хәким

11. Ф. Хөснинең “Чыбыркы” хикәясендәге герой:

а) Рәшит; ә) Рашат; б) Фәрит; в) Равил

12. “Бәхет кайда була?” әсәренең авторы:

а) С. Хәким; ә) Ф. Хөсни; б) Г. Ибраһимов; в) Н. Дәүли

13. “Зәңгәр күлдә ай коена” әсәренең авторы:

а) Р. Вәлиева; ә) Н. Дәүли; б) Ф. Яруллин; в) Ф.Хөсни

14. “Сиңа кайттым, гүзәл туган җирем” әсәренең авторы:

а) Н. Мадьяров; ә) Н. Исәнбәт; б)Ф. Яруллин; в) Г. Тукай

15. Ф. Садриевның “Тургай ни дип җырлый?” әсәрендәге герой:

а) Наҗия; ә) Нәсимә; б) Наилә; в) Нәфисә

16. “Камыр батыр” жанры буенча:

а) роман; ә) әкият; б) мәсәл; в) пьеса

17. “Әбүгалисина” әсәренең авторы:

а) Г. Тукай; ә) Ф. Хөсни; б) К. Насыйри; в)Н. Исәнбәт

18. “Фәгыйлә” әсәренең авторы:

а) М. Җәлил; ә) Ф. Яруллин; б) Н. Дәүли; в)Г. Ибраһимов

19. Төшеп калган сүзне табарга:

Ат ашаган, ял иткән...

_____ кузгалып киткән,

Саубуллашкан чагында,

(Дөнья хәле тагын да!)

Аю белән Маймылга бер үтенече булган...

а) Хәлим; ә) Хәйдәр; б) Харис; в)Хафиз

20. “Кар нинди җылы...” әсәренең авторы:

а) Н. Дәүли; ә) Г. Ибраһимов; б) Н. Исәнбәт; в) Ә. Еники

21. Әсәрнең авторларын табарга:

а) “Бәхет” С. Хәким

ә) “Бер горурлык хисе” Г. Зәйнәшева

б) “Үз илемдә” Р. Вәлиева

в) “Туган телдә дәшсәм генә...” Р. Вәлиев

22. “Нәни принц” әсәренең авторы:

а) Джанни Родари; ә) Антуан де Сент-Экзюпери; б) Р. Вәлиев

23. Әдәби әсәрдә сурәтләнгән табигать, авыл, һәм шәһәр күренешләре .... дип атала.

а) мәкаль; ә) образ; б) пейзаж; в) поэма

24.Бала тирбәткәндә җырлана торган җыр -

а) такмак; ә) бишек җыры; б) такмаза; в) мөнәҗәт


Арадаш аттестация материалының характеристикасы, төзелеше һәм эчтәлеге.

Максаты: укучыларның 5 нче сыйныфта татар әдәбияты фәне буенча алган белем

һәм күнекмәләрен тикшерү, белемнәрен бәяләү.

Арадаш аттестация материалы 1 вариантта тәкъдим ителгән 24 сораудан тора.

Сәгать: 45 мин.

Җаваплар:

А- Р. Вәлиева

Ә – С. Хәким

Б – Г. Зәйнәшева

В- Р. Вәлиев

22

Ә

23

Б

24

Ә



Укучының эшен бәяләү критерийлары

Һәр дөрес җавап 1 балл белән бәяләнә.

Укучы җыярга мөмкин булган иң югары балл - 24 балл

Тестлаштыру формасындагы эшләрне бәяләү.

90 -100% башкарылган эш – “5” (22 - 24)

75- 90% башкарылган эш – “4” (18 - 21)

50-75% башкарылган эш – “3”(12 - 17

50% тан түбән башкарылган эш – “2”(0-11)


5 нче сыйныфның татар төркеме укучылары өчен

татар әдәбиятыннан йомгаклау тесты

I вариант

1. Бу юллар кайсы шигырьдән?

Анда кайтсам, мин дә башка:

Анда мин дә сандугач!

А) “Тургай ни дип җырлый” Ә) “Табигать баласына” Б) “Туган ил”.

2. Туган як турындагы картиналарның кайсы авторы безнең якташ?

А) И.Шишкин Ә) И.Остроухов Б) И.Левитан.

3. “Фәгыйлә” әсәрендә кыз нишли?

А) җиләк җыя Ә) утын кисә Б) су ташый

4. М.Әгъләмов шигырен табыгыз.

А) “ Табигать баласына” Ә) “Туган җиреңнән китмә” Б) “Матурлык минем белән”.

5. “Алтынчәч” либреттосын кем иҗат иткән?

А) М.Җәлил Ә) Г.Тукай Б) Г.Ибраһимов.

6. Кайсы әсәр гаиләдәге катлаулы мөнәсәбәтләргә багышланган?

А) “Солдатлар” Ә) “Зәңгәр күлдә ай коена” Б) “Кар нинди җылы”.

7. Р.Әхмәтҗановның “Солдатлар” шигырендә күтәрелгән төп тема нинди?

А) Армиягә солдатлар озату. Ә) Сугыштан кайтмый калганнарны сагыну. Б) Солдат формасына соклану.

8. Бәхетнең хезмәттә икәнлеген күрсәткән әсәр.

А) “Чыбыркы” Ә) “Бәхет кайда була?” Б) “Бөтенесе кирәк”.

9. “Зәңгәр күлдә ай коена” әсәрендә Ай кемгә ярдәм иткән?

А) Айсылуга Ә) Айгөлгә Б) Айнурга.

10. Халык аваз иҗатына нәрсә керми?

А) тизәйткечләр Ә) мәкаль Б) повесть.

11. Тылсымлы әкиятне билгеләгез.

А) “Ак байтал” Ә) “Хәйләкәр төлке” Б) “Солдат балтасы”

12. “Кыссаи Йосыф” әсәренең авторы кем?

А) Мөхәммәдьяр Ә) Кол Гали Б) Каюм Насыйри.

13. Әсәр исемнәрен авторлпры белән туры китерегез.

1.Н.Дәүли “Телефонлы кәҗә”

2. Ф.Садриев “Кар нинди җылы”

3. А.Гыймадиев “Зөһрә кыз – безнең авылдан”

4. Л.Лерон “Тургай ни дип җырлый?”

14.“Төлке һәм йөзем җимеше” әсәре нинди жанрга карый?

А) әкият Ә) шигырь Б) мәсәл.

15. М.Җәлилнең шигырен билгеләгез.

А) “Колын” Ә) “Җырларым” Б) “Үз илемдә”

16. “Хөкем алдыннан” картинасының авторы кем?

А) Х.Якупов Ә) А. Пластов Б) И.Шишкин.

17. “Кыр казы” шигырендә кайсы ел фасылы сурәтләнә?

А)Көз Ә) Кыш Б) Яз

18. Г. Тукай ничәнче елда туган?

А) 1913 Ә) 1886 Б) 1887

19. Г.Кутуйның “Сагыну” әсәре нинди жанрга карый?

А) нәсер Ә) шигырь

Б) хикәя

20. Ф. Хөснинең “Чыбыркы” әсәрендәге төп геройның исеме ничек?

А) Илдар Ә) Азат Б) Рәшит.

21 Бүреләр, аһ... ләкин бүреләр

Бу кадәр үк ерткыч түгелләр!” дигән шигъри юлларны кем язган?

А) Н.Дәүли Ә) Ф.Кәрим Б) М.Җәлил.

22. “Фәгыйлә” әсәрендә нинди вакыт сурәтләнә?

А) Кыш Ә) Яз Б) Җәй

23. Р.Мостафинның “ Балыкчы Муса” әсәрендә малайга нәрсә була?

А) суга бата Ә) кармакка эләгә Б) мәктәпкә соңга кала.

24. “Гармунчы Аю белән җырчы Маймыл” әсәрендәге геройның исеме ничек?

А) Хәким Ә) Хәммәт Б) Хәйдәр

25. Нинди шагыйрьнең “Моабит дәфтәрләре” исемле шигырьләр җыентыгы бар.

А) Г.Тукай Ә) М.Җәлил Б) Ф.Кәрим.

26. “Тургай ни дип җырлый?” әсәрендәге кызның исеме ничек?

А) Нәсимә Ә) Нәзифә Б) Нәфисә.





Курс профессиональной переподготовки
Педагог-библиотекарь
Курс повышения квалификации
Курс профессиональной переподготовки
Специалист в области охраны труда
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Общая информация

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Правовое обеспечение деятельности коммерческой организации и индивидуальных предпринимателей»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и предоставление туристских услуг»
Курс повышения квалификации «Экономика и право: налоги и налогообложение»
Курс повышения квалификации «Разработка бизнес-плана и анализ инвестиционных проектов»
Курс повышения квалификации «Основы менеджмента в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Управление ресурсами информационных технологий»
Курс профессиональной переподготовки «Риск-менеджмент организации: организация эффективной работы системы управления рисками»
Курс профессиональной переподготовки «Организация системы менеджмента транспортных услуг в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Организация процесса страхования (перестрахования)»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление службой рекламы и PR»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.