Тема урока6: "Дидедин чIал"

Предпросмотр материала:

Тарсунин тема: Дидедин чIал.

Тарсунин метлебар: дидед ч1алан гуьрчегвал, адан метлеблувал къалурун;

алимри, шаирри дидед ч1алакай лагьанвай гафар веревирд авун;

дидед ч1ал к1ан хьунин, адан михьивал хуьнин гьиссер тербияламишун.

Тадаракар: шаиррин суьретар, ктабар, аудио ва видеоматериалар, презентация «Дидед чIалан югъ», интерактивный плакат «ЧIал вири я: тарих, алай аям, гележег»

Тарсунин жуьре: цIийи чирвилер гунин тарс

Тарсуна ишлемишзавай къайдаяр: муаллимдин суьгьбет, аялри санал ва кьилди кIвалахун.

Тарсунин финиф.

1. Тарс тешкилун.

-Квез нисинин хийирар, гьуьрметлу балаяр ва къенин тарсуниз атанвай мугьманар. Къенин чи эдебиятдин тарс заз гатIумиз кIанзава заз. Гьазур яни вири тарсуниз?

II. Аялрин вилик месэла эцигун. Тарсунин тема тайинарун.

-Балаяр, заз сифтени-сифте куь фикир Эйваз Гуьлалийрина кхьевай «Зи чIал рекьимир» шиирдал желб ийиз кIанзава.(шиирдиз яб гун)

-Бегенмиш хьанани квез шиир? Лап хъсан. Гила нивай зи суалдиз жаваб гуз жеда: куь фикирдалди, къенин тарсуна чун квекай рахада? (Хайи чIалакай)

- Язва, балаяр. Къе тарсуна чун хайи чIалакай, ам авай гьалдикай, алимрини шаирри ам хуьникай вуч лугьузватIа, гьадакай рахада.

Гьуьрметлу мугьманар, азиз балаяр, къенин мярекат чна жуван лезги ч1ал хуьниз бахшнава. Халкь, миллетдикай миллет айизвайди

дидедин ч1ал я.

Къенин югъ 21-февраль дуьньядин халкьарин дидед ч1аларин югъ яз малумарна.Чи лезги халкьдихъ дегьзаманадин адетар , мисалар , ва миск1аларни ава. Лезги ч1ал зи къадим ч1ал , зи дидедин виридалайни багьа ч1ал .

Играми балаяр дидедин ч1ал чаз хайи йикъалай башламишна , чна ч1угвазвай нефес хьиз , хъвазвай яд хьиз , незвай фу хьиз чаз герек я . Ч1ал чин тийиз чавай рахаз жедач балаяр . Дидедин ч1алан къадир чир хьун . гьар са баладин везифа я. Къенин юкъуз чна чи бажарагълу шаиррикай , шаирри кхьенвай лезги ч1алан шииирикай суьгьбет ва тикрар ийида .

-Ша балаяр, чна мисалар рикIел хкин.

1. Ч I ал халкьдин девлет я.

2. Дидед ч I ал тийижир инсан ч I ехи бахтуникай магьрум я.

3. Ч I ал акьулдин булах я, акьул – ч I алан дамах.

4. Гзаф чир хьайила, инсан къуватлу жеда.

Шиирар:

Хайи къалай дидеди зун

Лезги рушан т1вар гана

Агь багьа я лезги ч1ал вин

Лезги ч1алал хуш я рахаз

Дидеди зун кьуна гъилел

Зи Ватандиз хкана

Кам вегьейла сифте чилел

«Диде» гаф за лагьана

Дидедин ч1ал, дидедин ч1ал

Бубайрилай аманат ч1ал!

Вун – лезгидин вилин нине

Вун – зи халкьдин руьгьдин бине

Вун – зи хайи диде масан

Вун- ватандин кук1уш кьакьан

Вун – зи яйлах, вун – зи булах

Вун – зи даях, вун – зи дамах.

Дидедин ч1ал вун я сувар

Гьар юкъуз заз аквазвай

Чи игитрихъ ава гьунар

Лезги ч1алал рахазвай

Играми зи лезги ч1алан

Аламатарни ч1ехи я

Ша агат куьн адан къулав

Ам са рагъ хьиз чими я.

За зи ч1алал дамахзава

Ам виридалай багьа я

Гьамга яд хьиз булахдавай

Ширин я ам ,михьи я

Къачунва зи дамах меци

Лезги ч1алан гафар яз хци

Авач зат1 заз валай верц1и

Бахтунин лувар лезги ч1ал

Зун са гъвеч1и аял тир

Дидеди чирдайла ч1ал

Вун дат1ана герек я

Къачузвай гьар камунал

Зи хайи ч1ал ,зи лезги ч1ал

Дувул фенвай дегьнедиз

За хуьда ам тийиз усал

Мусурмандин Мекке хьиз

Дидедин ч1ал-вун зи рик1 я вун зи чан

Вун галачиз дуьньяда заз ич1и я

Ви рекье гуз гьазур я зун хвейи чан

Вун галачиз рагъ авай югъ мич1и я

Зун са гъвеч1и аял тир

Дидеди чирдайла ч1ал

Вун дат1ана герек я

Къачузвай гьар камунал

Адетрилай эляч1ана чун манийрал фин. Халкьдин манийри инсандик лувар кутада.Ата-бубайрин мисалда лагьайвал, маниди ирид йисуз месе хьайиди к1вачел къарагъарда.Яргъай манидин ван хьайила гуьгьуьл гьикьван ачух жеда, ч1уру чиник хъвер кутада.Маниярни чаз гзаф ава, гьар са манидихъ са тарих ава.Гьар са адетдихъ галаз са мани алакъалу я. Ша чна свас гъидай адетрикай сад Перизада тамамарин.-----------------------------------------

(«Кьулан вац1»шиир кутун)

Манийрални, мисалрални,шиирралди чи ч1ал девлетлу туш.Чаз мад гуьзел эсерар тир миск1аларни ава.Имуча-мучайрини чи ч1алак вичин еке пай кутазва.Ша гила чун миск1алрал эляч1ин:

-Миск1алриз жавабар це:

1. Имуча-мача , муч-халича:

Буба туькьуьл , диде к1еви,

бала ширин. ( к1ерец ).

2. Чи бустанда авайди,

Агъзур перем алайди. (келем).

3. Агъзур хипрез са чубан(гъетерни варз)

4.Са цлал вад уст1ар. ( гъилни туп1ар).

5.Далу к1аникна пар тухудайди. (т1ур ).

6.Лацу к1вале авайди,

Хъуьтуьл ипек алайди,

К1уфни вичин са риб я,

Т1варни вичин ( циц1иб ) я.

7. Кьве гъиливди акъажда,

Манидин ван хкажда. ( ч1агъан).

8 ) Сарарик акатда,

Гьасятда хкат1да. ( мук1рат1 ).

VI.Тарсунин рефлексия

Предлженияр давамар хъия:

Заз тарс бегенмиш хьана…………

Заз къе тарсуна чир хьана………….

Чна чирна кIанда……..

VII. Тарсунин нетижаяр кьун ва къиметар эцигун

Лезги чIалай 7-классда тухвай тарсуниин план

Тема:

Обстоятельство

Гъепцегьрин юкьван мектебдин муаллим:

Бабаева Рутмина Аликовна

2026йис

Тема урока6: "Дидедин чIал"

Родная литература

Конспекты

DOCX

10.02.2026

144

Родная литература

Конспекты

Файл будет скачан в формате:

DOCX

Автор материала

Бабаева Рутмина Аликовна

Учитель родного языка и литературы

На сайте: 5 лет и 7 месяцев
Всего просмотров: 40325
Подписчики: 0
Всего материалов: 44

40325
просмотров
44
материалов
0
подписчиков

Настоящий материал опубликован пользователем Бабаева Рутмина Аликовна.
Инфоурок является информационным посредником. Всю ответственность за опубликованные материалы несут пользователи, загрузившие материал на сайт. Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете на материал.