Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Биология / Конспекты / "Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелері: ауа тасымалданатын жолдар және өкпе. (8-сынып)"
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Биология

"Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелері: ауа тасымалданатын жолдар және өкпе. (8-сынып)"

библиотека
материалов

hello_html_ma021474.gifhello_html_6b10f232.gifhello_html_m4c40a178.gifhello_html_m4c40a178.gifhello_html_m4c40a178.gifhello_html_m54446a65.gifhello_html_m1965f732.gifhello_html_769c5c0c.gifhello_html_7a917345.gifhello_html_853bdc4.gifhello_html_m14bca1ee.gifhello_html_41eecc54.gifhello_html_m150876c5.gifhello_html_2405b6c2.gifhello_html_3d4d357c.gifhello_html_182090df.gifhello_html_m2d7f13c9.gifhello_html_77e273a9.gifhello_html_5327365f.gifhello_html_6a0eb1a5.gifhello_html_7e4bc3ca.gifhello_html_m24495d2a.gifhello_html_m145a44e4.gifКүні: 10.02.2016ж. Пәні: биология Сыныбы: 8 «а»

Сабақтың тақырыбы: Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелері: ауа тасымалданатын жолдар және өкпе. Мұрын, аңқа, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек және негізгі бронхылар, олардың құрылысы мен қызметі. Өкпенің құрылысы және қызметі. Өкпедегі және ұлпалардағы газ алмасу.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Тыныс алу жүйесі, оның мүшелерінің құрылысы, қызметімен, өкпедегі және ұлпалардағы газ алмасу процестерімен таныстыру;

Дамытушылық: Оқулықты дербес пайдалана алу, оның құрам бөліктерін оңай іске асыру икемдігін дамытуға ықпал жасау;

Тәрбиелік: Тыныс алу жүйесінің қызметімен таныстыра отырып, тынысалу мүшелерін қорғауға баулу.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, баяндау

Сабақтың көрнекілігі: интербелсенді тақта, кесте «Тыныс алу жүйесі»

Сабақтың барысы.

Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу, оқушыларды түгендеу

Үй тапсырмасын тексеру:

  1. Қан кетудің қандай түрлерін білесіндер?

  2. Капилярлық қан кетуді сипаттаңдар?

  3. Венадан қан кеткенде қандай алғашқы жәрдем көрсетіледі?

  4. Артериядан қан кеткенде қандай алғашқы көмек көрсету қажет?

  5. Артериядан қан кетудің қауіптілігі неде?

  6. Қан кеткенде керекті құрал- жабдықтарды атаңдар

Сұрақтарға берілген жауаптарды талдап, толықтырып, жаңа сабақты тұсіндіремін.

Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі:

Тыныс алу мүшесінің құрылысы мен қызметі. Тыныс алу жүйесі өте маңызды-газ алмасу қызметін атқарады, ал газ алмасусыз тіршілік ету мүмкін емес. Организм мен сыртқы орта арасындағы оттек түсіп, көмірқышқыл газының шығарылуымен байланысты жүретін газ алмасу процесі тыныс алу деп аталады. Оттек органикалық заттарды тотықтыруға және ыдыратуға керек, осы кезде энергия бөлініп, көмірқышқыл газы мен су түзіледі. Оттектің ұлпаға түсіп, көмірқышқыл газының шығарылуы қан арқылы қамтамасыз етіледі. Қан мен атмосфералық ауа арасындағы газ алмасу тыныс алу мүшелерінде жүреді. Сызбакестелер бойынша тыныс алу мүшелерімен, олардың құрылысымен таныстыру.

Тыныс алу мүшелері





Газ алмасу мүшесі

Жоғарғы тыныс жолдары

Төменгі тыныс жолдары





  • кеңірдек (трахея)

  • ауа тамырлары (бронхылар мен бронхиолалар)

  • мұрын құысы (екі танау тесігі)

  • кеңсірік (сілемейлі бөлімі)

  • аңқа (ауыз қуысы мен түйісетін жері)

  • көмей (қалқанша тәрізді шеміршек пен дыбыс сіңірлері орналасқан)

  • оң жақ өкпе (үш бөліктен)

  • сол жақ өкпе (екі бөліктен)

Өкпе-өкпе көпіршіктері- альвеолалардан тұрады























Тыныс алу мүшелірінің құрылысы.

Тыныс алу мүшелері

Мұрын қуысы аңқа көмей кеңірдек бронхылар

Танау арқылы ауа сүйек-шеміршек қалқасы арқылы екі бөлікке бөлінетін мұрын қуысына түседі. Әрбір бөлікте- қалқада мұрын қуысының ішкі бетін ұлғайтатын үш мұрын қалқаны орналасады. Мұрын қуысының барлық ішкі беті, шамамен, 100 см2. Ол тербелмелі эпителийлі сілемейлі қабықпен жабылған және көп қан тамырлары бар. Тамырлармен аққан қан дем алған ауаны дене температурасына дейін жылытады. Сілемейлі қабық бөлетін сілемей ауаны ылғалдайды және шаң-тозаң мен микроорганизмдерді тұтып қалады.

Алқым құрылысы



мұрын қуысы таңдай көмей қақпашығы өңеш қалқанша шеміршегі

дыбыс саңылауы кеңірдек

Сілемейлі тұтылған микробтарды лейкоциттер фагоцитоздайды, содан кейін эпителий кірпікшелері арқылы шаңмен бірге сыртқа шығарылады. Мұрын қуысының сілемейлі қабығында иісті қабылдайтын иіс сезу жүйкелерінің ұшы болады. Мұрын қуысының жылытылған, ылғалданған және тазартылған ауа аңқа мен жұтқыншақ арқылы көмейге түседі. Жұтылған ас тыныс жолдарына түспеуі үшін көмейге кіреберіс жер шеміршекті көмей қақпашығымен (надгортанник) жабылады.

Көмей ауаны жұтқыншақтан кеңірдекке өткізеді. Ауыз қуысындағы мүшелермен бірге көмей дыбыс түзу және айқын сөйлеу қызметін дн атқарады.

Көмей- ішкі қуыс түтік, ол мойынның алдыңғы бөлігінде ІV-VI мойын омыртқаларыидеңгейінде орналасқан. Көмей шеміршектері арасында екі дыбыс сіңірлерін түзетің сілемейлі қабаттар болады. Олардың арасындағы кеңістік дыбыс саңылауы деп аталады. Дауыс түрі мен оның тембрісіңірлерінің ұзындығына байланысты. Мысалы, ерлерде көмейі ұзын (44 мм), дыбыс сіңірлері де ұзын, сондықтан олардың дауысы жуан. Әйелдердің көмейі қысқалау (35 мм), сәйкесінше дауысы жіңішке. Дыбыс пен айқын сөздің соңғы қалыптасуы тіл, ерін, сондай-ақ жұмсақ таңдай мен тіс қатысында жүзеге асады.

Көмей құрылысы



көмей қақпашығы қалқанша шеміршегі дыбыс сіңірлері

дыбыс саңылауы кеңірдек

Кеңірдек-ұзындығы 9-13 см, диаметрі 15 мм, өңештің алдында орналасқан түтік. Кеңірдектің артқы жұмсақ қабырғасы өңешке жанасады да, астың өңешпен еркін жылжуына мүмкіндік береді.

V кеуде омыртқасы деңгейінде кеңірдек негізгі екі бронхыға бөлінеді.

Бронхылар оң және сол жақ өкпеге кіреді, содан кейін өкпеде тармақталып, бронхы ағашын түзеді. Ең ұшындағы жіңішке бұтақшалары бронхиола деп аталады да, альвеолалармен аяқталады.

Өкпе- кеуде қуысында орналасқан шымыр, кеуекті жұп мүшелер. Оң жақ өкпе бөлікаралық жүлгелермен бөлінген үш бөліктен, ал сол жақ өкпе екі бөліктен тұрады. Өкпенің сыртқы дөнес бетін қабырғалар қорғйды, ал ішкі, ойыс, жүрек жақ бетінде өкпе қақпасы орналасқан. Өкпе қақпасы арқылы негізгі бронхылар, өкпе артериялары, жүйкелер кіріп, веналар мен лимфа тамырлары шығады. Өкпенің сырты жұқа қабықшамен- екі жапырақшадан тұратын өкпеқаппен (плевра) жабылған.

Альвеолалар- диаметрі 0,2-0,3 мм, тереңдігі 0,06-0,3 мм, ауаға толы өкпе көпіршіктері. Адам өкпесінде, шамамен, 700 млн альвеола бар, олардың жалпы беті 120 м2-ге дейін болады.

Өкпедегі газ алмасу. Адам құрамында 21 % оттек, 79 % азот, 0,03 % көмірқышқыл газы бар атмосфералық ауамен тыныс алады. Дем шығарғандағы ауада 16 % оттек, 4,0 % көмірқышқыл газы және 79 % азот болады. Дем алғанда және дем шығарғандағы ауа құрамындағы оттек пен көмірқышқыл газының айырмашылығы- өкпедегі газ алмасу нәтижесі болып табылады.

Ұлпалардағы газ алмасу. Оттекте қаныққан артерия қаны қанайналымның үлкен шеңберімен организмнің барлық ұлпаларына тасымалданады. Ұлпадағы газ алмасудың ішкі тыныс алу дейді. Тыныштық күйінде ересек адамға, шамамен, минутына 300 см3 оттек қажет. Тыныштық күйінде ересек адам минутына 16-18 рет тыныс алу қозғалыстарын жасайды.

Бекіту сұрақтары:

  1. Тыныс алудың маңызы қандай?

  2. Тыныс жүйесі қандай мүшелерден тұрады?

  3. Мұрын қуысының құрылысы мен қызметә қандай?

  4. Көмей құрылысының қандай ерекшеліктері бар?

  5. Дыбыс сіңірлері қайда орналасқан? Олардың маңызы қандай?

  6. Кеңірдек пен бронхылардың құрылысы мен қызметі туралы айтып беріңдер.

  7. Өкпенің құрылысы қандай? Ол қайда орналасқан?

  8. Өкпе көпіршіктерініің құрылысы, қызметі қандай?

  9. Өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмі қандай?

  10. Тыныс алу қалай жүзеге асады?

Сабақты қорытындылау: Оқушыларға тыныс алу мүшелерінің құрылысы және қызметі, тынысалудың адам өміріндегі маңызы туралы түсініктерді негіздеуге болады.

Үй жұмысы: §41,42. 140-147 бет, 148 беттегі кестелерді дәптерге толтыру.
Бағалау. Үй тапсырмасы бойынша және сабақ барысындағы біліміне қарай оқушыларды бағалау.

Тексерілді:


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 26.03.2016
Раздел Биология
Подраздел Конспекты
Просмотров392
Номер материала ДВ-557679
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх