Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Воспитательная работа / Конспекты / Тәрбие сағаты "Қазақтың дәстүрлері-ай!"

Тәрбие сағаты "Қазақтың дәстүрлері-ай!"



Осталось всего 2 дня приёма заявок на
Международный конкурс "Мириады открытий"
(конкурс сразу по 24 предметам за один оргвзнос)


  • Воспитательная работа

Поделитесь материалом с коллегами:

hello_html_m7d38985d.gifhello_html_m2434e01f.gifhello_html_4196a9ab.gifhello_html_137e4efa.gifhello_html_64443102.gifАхметова Эльвира Мухамбетжановна

БҚО Казталов ауданы Талдықұдық ауылы

С.Есетов атындағы орта жалпы білім

беретін мектебінің химия пәні мұғалімі


Сабақтың  тақырыбы: «Қазақтың дәстүрлері»

Мақсаты:

1.Қазақ халқының қанына сіңген ізгі адамгершілік қасиеттерінің халықтың салт-дәстүрлерімен сабақтастығын түсіндіру

2.Имандылық, инабаттылық, ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру.

Көрнекілігі: домбыра, бесік, қазақтың салт-дәстүрлері кітабы

Сабақтың барысы:

І Ұйымдстыру бөлімі

Мағынаны тану


Вордингворд

1







2







3







4







5







6








1.Балалардың төбе шашын ұзартып өсіріп, моншақ араластырып өріп қояды. Мұны «айдар»

2.Ұлы тойда, аста, мерекеде озған жүйрікке, жеңген ақынға берілетін жүлде. «бәйге»

3.Ұзатылған қызға берілетін дүние- мүлік «жасау»

4. Ақынның талантын шыңдайтын үлкен өнер жарысы. «айтыс»

5.12 жыл уақыт «мүшел»

6. Ананың ақ сүтін көкке саууы немесе атаның теріс бата беруі не деп аталады? «қарғыс»

ІІ Негізгі бөлім Бұл вордингвордтың ортасында қандай сөз шықты? Демек, бүгінгі сабағымызда қазақтың дәстүрлерімен танысатын боламыз.

Ал балалар өздеріңіз қазақтың қандай дәстүрлерін білесіңдер?

1- оқушы: «Балаға ат қою» Диас

Есімін атау (ат қою) – бұл рәсім ұлағатты кісіге жүктеледі. Қазақ аттарының көптігі басқа халықтардан ерекшелігі. Қыз балалардың есімдері олардың көркемдігі. Ат қоюшы  адам баланың   «көз тимесін» деген оймен қойылады. Ат таңдалғаннан кейін баланың құлағына: «Сенің атың....» деп  үш рет  қайталайды.

2-оқушы: Аружан Шілдехана – сәби дүниеге келген соң бір жеті бойы ана мен баланы күтіп, оның көңілін көтеріп, оның қасына дастархан жаю әдеті. Қазақ елінің әр түкпірінде бұл рәсім әр қалай өтеді. Сол күні баланы шілде суына шомылдырып, сыңғырлаған тиындар салады, балаға денсаулықпен бірге байлық та тілейді. Шілдехана өткізілетін күні ана әбден сорпаланып өзінің шілде терін шығаруы тиіс.

3-оқушы:  «Бесікке салу»     Милана                                                                   

Шілдехана  өткеннен кейін  баланың әке-шешесі  бесік тойын   жасайды.Ағаштан жасалған бесікті баланың нағашылары немесе  жасы үлкен қадірлі аналардың бірі әкеліп сыйға тартады. Келушілер тарту, шашу, жоралғыларыналып келеді, бесікке салу немесе бөлеу тәжірибелі әжеге немесе анаға жүктеледі Ең алдымен бесікке салушы  әйел бесіктің өзін жын-шайтандарды қуу үшін, түрлі иістерден арылту үшін отпен аластап шығады. Бесікті түбегімен, жабдығымен кіндік шеше алып келеді, сумен бала шыланады, ыдыстары отырғандарға таратылып беріледі. Баланың «ит көйлегі» жүгіртіледі, яғни тәтті дәм толтырылған кішкене дорба иттің мойынына көйлегімен байланады да жүгіртіледі, соңынан қуып жеткен бала дорбаға ие болады. Бесіктің түбегі орналасқан жерден кішкене бұршақ тәрізді тоқаштар өткізіліп, оны «тыштырма» деп айтады. Осы жерде жиналған аналар бесік жырларын айтады.

Әлди-әлди ақ бөпем,

Ақ бесікке жат бөпем

Жылама, бөпем, жылама,

Жілік шағып берейін.

Байқұтанның құйрығын

Жіпке тағып берейін.

4-оқушы: «Қырқынан шығару» Ақбөбек

Туғанына  қырық күн  толғанда  баланы  қырқынан шығарады.Қырқынан  шығаруға  жиналған  әйелдер  баланы  теңге, сақиналар  салынған  суға шомылдырады.Әйілдердің үлкені « Отыз омыртқан жылдам  бекісін, қырық қабырғаң  жылдам қатсын»  деп баланың  үстіне қырық қасық су құяды.Сақиналарды  баланы шомылдыруға   қатысқан  әйілдер бөліседі.Келесі  кезекте  баланың шашын, тырнағын алады.Шашың  шүберекке түйіп, киімнің иығына қадайды.Тырнағын    адам баспайтын жерге  көмеді.Бала қырқынан  шыққанға дейін киген иткөйлекке  тәттілерді  түйіп, иттің мойнына  байлап қоя береді.Балалар  итті қуып жетіп тәттілерді бөліседі.

5-оқушы:  «Тұсау кесу» Алихан

Тұсау кесу – сәби қаз  тұрғаннан  кейін тез, жығылмай, сүрінбей жүріп кетсін, болашағы жарқын болсын деген  тілекпен  жасалатын дәстүр.арнайы дайындаған ала жіппен  баланың аяғын  тұсап байлайды. Жіпті қадірлі, ісі алға басып тұрған  әрі жылдам, сүрінбей  жүретін адам кеседі. Тұсауы кесілген баланы «Ақ жол болсын» деп ақ орамалдың үстімен немесе жұмсақ болсын деп кілем үстімен жүргізеді. Бұл –бала осы  адамға тартсын  деген  тілектен  туған рәсім.

Тұсау кесер жырлары айтылады.

... Қаз, қаз балам, қаз балам,        

Қадамыңды жаз, балам

Әнекей, ақ бесік.

Әлдиіме бақ бесік.

Шүмегіңді салайын,

Сылдырмағын тағайын.

Жібек көрпе жабайын,

Бауық барқыт пүліштей

Балдақтарың күмістей,

Жабдығыңмен сыйлысың.

Жатса бөпем жайлысын,

Көсем сенен өседі

Жайлы болсын төсегі.

6-оқушы: «Атқа мінгізу » Жанеділ

         Бала тәрбиесіне байланысты салт-дәстүрдің бірі.- 5  жасқа келген ұл баланы атқа мінгізу.Алдымен ағаштан ашамай (ер) жасалған. Балаға ер-тұрмандарын сыйлап (ашамай, жандарба, тоқым, жүген, ноқта), атқа мінгізіп той жасайды .Осыны жуас  құнанға ерттеп, баланы мінгізіп байлап қойған.Тізгінді балаға ұстатып, бір адам құнанды  жетектеп ауылды  айналдыра жүргізіп, жиналып  тұрған үлкендерге сәлем  бергізеді. Әйілдер  баланың атқа міну құрметіне шашу шашқан. Ересек балалар  таймен жарысып, бірімен-бірі күресіп, түрлі ойындар ойнаған.  Бұл әрекет ер баланың ендігі азамат болуға дайындалғанының белгісі болып саналады.

7- оқушы: «Тоқым қағу»    Нұрәділ

   Өзінің  бәсіре атына  ашамайын  ерттеп мінген бала  алғаш  үйінен алысқа жолаушылап шыққан кезде «Тоқымқағар» жиналғандар домбыроа тартып, ән салады.

8-оқушы:  Жеті ата    Мансур  

Жеті атасын білмеген –жетесіз.Әр адам  жеті атаға  дейін  жақын туыс саналады.қазақ халқы жеті атаға  дейін қыз алыспаған.Бұрынғы адамдар бір-бірімен  танысқанда, жүздескенде руын, тегін сұрауы  осыдан шыққан.Жеті ата   әкеден жоғары таратылады.Олай болса  жеті ата: 1) бала 2)әке 3) ата 4) арғы ата  5) баба 6)түп ата 7) тек ата.

Ата тек деген сөз осыдан шыққан.Жеті атаны  тарату осыдан жіктеледі.

9-оқушы: Айдар(ғұрып). Айгерім

 Балалардың төбе шашын ұзартып өсіріп қояды.
Бұл ғұрып ер балаға жасалады. Сәбилерге шаш орнына кекіл, тұлым да қойылады.


Қазақ халқының ұлын үйлендіріп, қызын ұзатуда ғасырлар бойы желісін үзбей жалғасып келе жатқан өзіндік салт-дәстүрлері бар Ежелгі қалыптасқан дәстүр бойынша, қазақ жұртында отау тігудің бірден-бір жолы – құда түсіп, қалың мал төлеп үйлену арқылы жүргізілді. Қазақтар көбіне балаларды атастыру арқылы үйлендіретін

10- оқушы: «Сүндет той» Салтанат

Ислам дінінде сүндеттелу өте үлкен мәнге ие. Өйткені ол үмбеті ретінде Мұхаммед Пайғамбар (с.ғ.с.) ісін қайталауға, яғни сүннет амалын хасауға жатады. Сүндетке отырғызу ислам дінінен кіріп, кейін келе қазақтардың ұлттық әдет - ғұрпына айналды.

    Ашамайлы атқа міндің,

  Мұсылмандық таққа міндің.   

 Сүндетке отырғаның иманды болғаның.    

  Тойын тойлап, думанды болғаның, - деп баланың көңілін өсіріп, дәрежесін көтеріп бағады. Балаға ата - әжесі, ата - анасы психологиялық жағынан “сен енді нағыз жігіт болдың” деген сияқты жігерлендіру сөздерін айтып та ауырсынуды сездірмеуге тырысады. Сүндет тойдың басқа тойлардан   ерекшелігі - тойға сүндеттелетін баланың өзі шақыратындығында. Тіпті жолаушы барып та шақырып келген. Себебі біреу арқылы айта салғанға “пәленше келіп айтып кетті”, “біреуден айтып жіберіпті” деп шақырылған жақ кәдімгідей ренжіп қалған. Өйткені бұл - баланың есейгендігінің белгісі. Өз тойына шақырып келген балаға барған жерінде шашу шашады. Атының жалына орамал, шүберек байлап, қоржынына тәтті салған.

Ендеше балалар дәстүрдің түрлерімен танысайық:

Д Ә С Т Ү Р Л Е Р



Отау көтеру Тәрбие Отбасы, тұрмыс Еңбек Наурыз

Оқушылар сендер атап өткен дәстүрлер отбасы, тұрмыс дәстүрлеріне жатады. Ал енді бүгінгі сабақта тәрбие дәстүрлерімен танысайық. Олар: құлақ тесу, сүндет тойы, асату, енші, жеті ата, ашамайға мінгізу, тілашар, бәсіре, бастаңғы, байғазы т.б.

Құлақ тесу- дәстүрге енген ежелгі ғұрып. Әдетте бойжеткеннің немесе балиғатқа толған ( 9 жас немесе одан ертерек ) қыздың құлағын анасы, жеңгелері, апалары жиналып тескен.

Асату- ет желініп болғанннан кейін төрде отырған ақсақал табақта қалған етті жас балалар мен жігіттерге асатуға тиіс.

Тілашар- қазақта 7 жасқа толған баланы медресеге, мектепке оқуға берген. Бұл да баланың үлкен өмірге қадамы деп той жасаған. Мұны Тілашар деп атайды.

Бәсіре- бала туған кезде немесе есі кіріп, оң- солын таныған соң, сүндет тойына немесе мектепке баруына ата- әжесі тай атаған. Оны қазақта бәсіре деп атайды.

Байғазы- балалардың, жастардың жаңа киімі үшін берілетін ақшалай, заттай сый.

Бастаңғы- үйдің үлкендері жол жүріп кеткенде ауыл жастары сол үйге жиналып ойын- сауықта бас қосуы.

Көрініс «Бесікке салу»

Енді балалар кімге дәстүрдің қай түрі ұнады? Өз пікірлеріңді дәптерлеріңе жазыңдар.

Қорытынды.

Оқушылар бүгінгі сабақта біз қазақ халқының дәстүрлерімен танысып, оны ата- бабамыздан келе жатқан мұра екенін әрі қарай ұрпақтан ұрпаққа жалғаса беру керектігін түсіндік.

Үй тапсырмасы

Қазақтың дәстүрлеріне байланысты мақал- мәтелдер мен тыйым сөздер.



57 вебинаров для учителей на разные темы
ПЕРЕЙТИ к бесплатному просмотру
(заказ свидетельства о просмотре - только до 11 декабря)


Автор
Дата добавления 20.02.2016
Раздел Воспитательная работа
Подраздел Конспекты
Просмотров153
Номер материала ДВ-471296
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх