Логотип Инфоурока

Получите 30₽ за публикацию своей разработки в библиотеке «Инфоурок»

Добавить материал

и получить бесплатное свидетельство о размещении материала на сайте infourok.ru

Инфоурок Русский язык Рабочие программыУчебная программа по родному языку для 8 классов

Учебная программа по родному языку для 8 классов

Быһаарыы сурук


  1. Саха тылын предметин өйдөбүлэ

Оҕо төрөөбүт тыла үөрэҕи-билиини кэбэҕэстик ылынар, өйө-толкуйа тобуллар, майгыта-сигилитэ олохсуйар, айар-тутар дьоҕура сайдар айылҕаттан айыллыбыт эйгэтэ буолар.

Норуот олорбут олоҕо, тыына-дьылҕата тылыгар сөҥөн сылдьар. Оҕо төрүөҕүттэн ийэ тылын эйгэтигэр иитилиннэҕинэ, омук кутун-сүрүн, өр үйэлэргэ муспут муудараһын этигэр-хааныгар иҥэринэр, төрөөбут тылын, бэйэтин омугун ытыктыыр-харыстыыр киьи буолар.

Хайа да омук тереебут тылын билэр, таптыыр, сыаналыыр кэнчээри ыччатаах буолла5ына, тыыннаах буолар, салгыы сайдар, бар5арар кыахтанар. Тыл – бутун норуот национальнай баайа, кэлэр кэскилэ.

Саха тыла – Саха оскуолатыгар уерэх тыла, били-керуу терде буолар. Уерэнээччи тыл уерэ5интуьунан сурун ейдебулэ, ситимнээн санарар уеруйэ5э, ырытар-толкуйдуур, онорон керер дьо5ура маннай тереебут тыл уруогар олохсуйар. Онтон салгыы о5о атын уерэх предметтэрин ис хоьоонун тереебут тылынан ордук чэпчэтик ейдуур. Билиитэ-керуутэ кэнээн истэ5ин аайы тылын саппааьа байар, онон атын предметтэри сахалыы уерэтии тереебут тылы баьылыырга кемелеьер.

Тереебут тылын учугэйдик билэр уерэнээччи ол ейдебулугэр, сатабылыгар, уеруйэ5эр тирэ5ирэн, нуучча тылын, омук тылларын эмиэ тургэнник уерэтэр. Хас да тылы билэр киьи информацияны ылар, туьанар кыа5а улам улаатан иьэр.

Ити курдук Саха тылын оскуола5а уерэтии бары предметтэри уерэтиини кытта быьаччы ситимнээх, онно акылаат буолар ураты суолтанар.

Итинэн сибээстээн Саха тылыгар уерэтии программата орто оскуоланы бутэрэр уерэнээччигэ маннык ирдэбили туруорар:

  1. уерэнээччи улэ5э-хамнаска, дьыала5а-куолуга, общественнай олоххо тереебут тылынан хомо5ойдук кэпсэтэр, санаатын сааьылаан этэр, суруйар,

  2. саха тылын уерэ5ин, тыл культуратын туьунан ейдебулу ылар, литературнай нуорманы билэр, тереебут тылын бар5а баайын сыаналыыр, сатаан туьанар,

  3. ийэ тылын баайынан, кэрэтинэн киэн туттар, тереебут тыла сайдарын туьугар туруулаьар, кэлэр келуенэ5э тириэрдэр ытык иэстээ5ин ейдуур.


2.Оскуолаҕа төрөөбүт тылы үөрэтии сокуонунан мэктиэтэ

  • Российскай Федерация конституциятын 68 ыстатыйата

  • Саха Республикатын конституциятын 46 ыстатыйата

  • «РСФСР норуоттарын тылларын туьунан» федеральнай сокуон 10 ыстатыйата

  • «Саха Республикатыгар тыллар тустарынан» Саха Республикатын сокуонун 3, 4, 27 ыстатыйалара

  • «Уорэх туьунан» федеральнай сокуон 6 ыстатыйата

  • «Уорэх туьунан» Саха Республикатын сокуонун 6, 7, ыстатыйалара

  • Орто уорэх тэрилтэтин туьунан типовой балаьыанньа 37 пууна (РФ Правительствотын 2001с. кулун тутар 19 кунунээ5и 196 №-дээх дьаьала)

3. Саха тылын оскуола5а уорэтии сыала-соруга:

  • Торообут тыл киьиэхэ, норуот дьыл5атыгар, сайдыытыгар суолтатын дьиннээхтик сыаналыыр, ийэ тылын сайыннарар, кэлэр колуонэ5э тириэрдэр ытык иэстээ5ин ойдуур ыччаты иитии

  • Тыл уорэ5ин (лингвистика) культуратын, кэпсэтии-бодоруьуу сиэрин (психологиятын) туьунан торут ойдобулу, билиини инэрии

  • Саха тылан уорэ5ин, тыл культуратын туьунан билиини биэрии, онно оло5уран саха тылын литературнай нуорматын тутуьар уоруйэ5и, сатабылы инэрии

  • Общественнай олох бары аранатыгар (уорэххэ, улэ5э-хамнаска, дьыала5а-куолуга, политическай олоххо) сахалыы хомо5ойдук кэпсэтэрин, санаатын сааьылаан этэрин, суруйарын хааччыйыы

  • Киьи билиитин-коруутун, ойун-санаатын сэргэ тылын-оьун оло5ун устата сайыннарыахтаа5ын ойдотуу.



4.Тереебут тылы оскуола5а уерэтии сурун ис тутула



  • Оскуола5а тереебут тылы уерэтии предметэ – Саха литературнай тыла. Литературнай тыл диэн норуот буттуун билэр, харыстанар бигэ нуормалаах, араналаммыт араас стиллээх, тыл талыллыбыт, нарыламмыт, чочуллубут керунэ буолар. Саха тылын уерэтии манны кис хоьоонноох буолар:

  • Лексиканы уерэтии саха омук тылын бар5а баайын арыйан, тылы араас эйгэ5э, араас сыалга-сорукка сатаан туттар кыа5ы биэрэр.

  • Фонетика салата Саха тылын дор5оонун ураты айылгытын кердерен, Саха тылын уйэлээх угэстэрин харыстыырга олук охсор.

  • Морфология араас сана чааьа уескуур уонна уларыйар халыыбын уерэтэн, тыл литературнай нуорматын арааран билэргэ уонна тутуьарга уерэтэр.

  • Синтаксис сахалыы этии эгэлгэ арааьын билиьиннэрэн, уерэнээччи саныыр санаатын толору этэригэр, ситимнээх саната сайдарыгар терут буолар.

  • Таба суруйуу уонна сурук бэлиэтин быраабылата сахалыы сурук тыла халбаннаабат биир бигэ керуннээх, тургэнник ейденер буоларын хааччыйар.

  • Тыл культурата, стилистика уонна функциональнай стиль ейдебуллэрэ уерэнээччи санарар саната ыраас, хомо5ой, этигэн, урдук культуралаах буоларыгар кемелеьер.

Торообут тылы оскуола5а уорэтии тумук ирдэбилин научнай торутэ

  • Саха Республикатыгар национальнай оскуолалары санардан сайыннарыы концепцията

  • Саха Республикатын оскуолаларыгар тылы уорэтии концепцията

  • Уорэх дэгиттэр уоруйэхтэрин сайыннарар концепция (Автордар:Асмолов А.Г. салайбыт боло5о)

5. Уорэх предметин уерэтии тумугэ


Ытык ейдебуллэри инэрии тумугэ (личностные результаты)

Тус санааны, сыьыаны сайыннарар сатабыл

  • Торообут тылы уорэтии суолтатын ойдооьун

  • Сиэр-майгы сыаннастарын ойдооьун

  • Торообут тыл чол туруктаах буоларыгар тус бэйэ оруолун ойдооьун

  • Бэйэ омугун билинии

  • Бэйэни сыаналаныы

Төрөөбут тылы үөрэтии суолтатын өйдөөһүн


  • Торообут тыл колуонэттэн колуонэ5э бэриллэр улуу нэьилиэстибэ

  • Торообут тыл омугу сомо5олуур тыл

  • Торообут тыл – иитиллэр, уорэнэр, сайдар тыл

  • Торообут тыл уонна торут култуура (угэс) быстыспат ситимнээхтэр

Сиэр-майгы сыаннастарын ойдооьун


  • Торообут тыл омук культуратын, сиэрин-майгытын инэринэргэ комолоьорун ойдооьун

  • Сиэр-майгы сыаннастарын, араас оруттэрин быьаарар тыллары билии

  • Сахалыы кэпсэтии сиэрин инэринии

Уерэх сатабылларын сайыннарыы тумугэ (метапредметные результаты)

1.Бэйэни салайынар – дьаьанар сатабыл

Тылын сайыннарар сыалы-соругу таба туруорунар, сатаан былаанныыр, туох ханнык тумуккэ кэлиэхтээҕин быьа холоон билэр

Тылы сэрэйэр дьоҕуру сайыннарыы

Тылын сайыннарар баҕаны уескэтии

Хонтурууолланыы

  1. Билэр –көрөр сатабыл

Сыалы-соругу таба туруорунуу:

торообут тылыгар тугу билэрин-билбэтин, тугу ситэри уорэтиэхтээ5ин арааран ойдуур

Сатаан былааннаныы:

тылын сайыннарар туьугар тиьигин быспакка былааннаан, бырайыактаан (тус бырайыага, коллективнай бырайыак) улэлиир

Тумугу сылыктааьын:

тылын сайыннарарыгар туох-ханнык тумуккэ кэлиэхтээ5ин быьа холоон билэр

Бэйэни хонтуруолланыы:

  • бэйэ санатын оруу кэтэнэр, корунэр;

  • ал5аьа суох санарарга, санаатын ыпсаран, хомо5ойдук этэргэ кыьаллар;

  • бэйэ тылыгар-оьугэр тыл литературнай нуорматын уонна истиил ирдэбилин тутуьар.

Ал5аьы конноруу (коррекция):

  • тыл литературнай нуормата уонна истиилэ санарар эбэтэр суруйар киьи тылыгар тоьо сопко эбэтэр сыыьа туттулларын тута «сэрэйэн» билэр, итэ5эьин, ал5аьын быьаарар, коннорор.

Бэйэни сыаналаныы:

  • тылын сайыннарар ба5алаах (потребность в совершенствовании собственной речи);

  • торообут тылын бар5а баайын сыаналыыр, тыл кэрэтигэр умсугуйар, этигэн тыл кууьун, кыа5ын толору туьанарга дьулуьар;

  • тылын-оьун бэйэтэ сатаан чочуйан, тупсаран, санаатын сиьилии этэр, кэпсиир.

  • Туох сыаллаах-соруктаах санарарын-суруйарын чуолкай ойдоон, дьон ойугэр-санаатыгар тиийимтиэтик санаатын сааьылаан, араас тииптээх туттулук (функциональнай) истииллээх тиэкистэри холкутук толкуйдуур

  • Тиэкис сурун санаатыгар оло5уран, тиэкиьи таба ааттыыр, наадалаах тугэннэ табыгастаах эпиграф талар (ох тыл, ос хоьооно, цитата)

  • Тиэкис тиибиттэн корон (сэьэргээьин, ойуулааьын, тойоннооьун), тиэкис тутулун тутуьар (киириитэ, сурун чааьа, тумугэ), былаанын онорор (кылгас, тэнийбит), микротемаларга бытарытар

  • Араас истиилгэ тыл туттуллар уратытын, дэгэтин учуоттаан, сахалыы тутуллаах этиилэри (логичность речи), ойуулуур-дьуьуннуур ньымалары, тыл баайын (богатство речи), уорэх, наука тиэрминнэрин, дьыала-куолу тылын-оьун сопко туттар (уместность речи)

Санарар уоруйэх

Торообут тылын дор5ооннорун чуолкайдык, ордук чуолаан сахалыы ураты дор5ооннору сопко, литературнай нуорманы тутуьан санарар. Санарарыгар сахалыы интонацияны тутуьар. Тыл этэригэр, аа5арыгар тиэкис интонациятын, туонун сурун санаа5а соп тубэьиннэрэн таба тайанар. Тугэниттэн корон, санарыы тэтимин сопко талар.

Суруйар уоруйэх

Сахалыы таба суруйуу уонна сурук бэлиэтин быраабылатын тутуьан суруйар.

Билиини-корууну истэн уонна аа5ан ылар уоруйэх

Истэр уоруйэх. Сахалыы араас истииллээх тиэкиьи бол5ойон истэр. Истибиттэн туьааннаа5ы, суолталаа5ы сурунар, былаанныыр, анал бэлиэлэри туьанан, ис хоьоонун, тутулун схеманан кордорор.

Аа5ар уоруйэх. Торообут тылынан суруллубут араас истииллээх тиэкиьи дор5ооннору сопко санаран, сахалыы интонацияны тутуьан, соптоох тэтиминэн аа5ар. Тиэкиьи туох сыаллаах-соруктаах аа5арыттан корон, аа5ыы араас корунун сатаан туьанар. Аа5ар кэмигэр тиэкис сурун санаатын ойдуур, наадалаах, туьалаах информацияны араарар. Аахпыт тиэкиьин сурун ис хоьоонугар тус сыанабылын (сыьыанын) сатаан этэр.

Сурун уерэнэр уеруйэх

Сахалыы уорэх-наука литературатыттан (тылдьыттартан, ыйынньыктартан, энциклопедиялартан, араас кинигэттэн) туьааннаах информацияны, билиини добоннук булар, бэлиэтэнэр, тумэр, ситимниир араас ньыманы баьылаабыт.

Сахалыы тахсар о5о5о-ыччакка аналлаах республика, улуус, оскуола хаьыаттарын-сурунаалларын («Кэскил», «Чуораанчык», «Чолбон», «Илин», «Илгэ», «Байанай», «Далбар Хотун», «Саха сирэ», «Эдэр саас», «Кыым» о.д.а.) тиьигин быспакка аа5ар, радионан, телевизорынан сахалыы биэриилэри сэргээн истэр-корор, уорэтэр, чинчийэр, айар улэтигэр кодьуустээхтик туьанар.

Интернет нонуо сахалыы ыытыллар араас тэрээьиннэ торообут тыл литературнай нуорматын тутуьан, кохтоохтук кыттар. Сахалыы уорэ5и сайыннарар. Интернет сайтартан туьалаах, наадалаах информацияны булан, сопко наардаан туьанар.

Чинчийэр улэлэрин компьютерга сахалыы шрибинэн бэйэтэ тэтимнээхтик бэчээттиир.

Торообут тылын уорэтэригэр инэриммит билиитин атын предметтэргэ уорэнэригэр сатаан туьанар.

Бэлиэни-символы туьанан уорэнэр уоруйэх

  • Дор5оон (буукуба), тыл, этии чилиэннэрин, тиэкис анал бэлиэлэрин сатаан туьанар. Анал бэлиэлэринэн тыл, этии, тиэкис моделын онорор. Бэриллибит моделга тирэ5ирэн, тылы, этиини толкуйдуур, тиэкиьи айар. Этиини, тиэкиьи коннорорго анал корректорскай бэлиэлэри сатаан туьанар. Лингвистическэй билиини араас таблица, схема, модель, диаграмма комотунэн кордорор. Таблицанан, схеманан, моделынан, диаграмманан кордоруллубут лингвистическэй билиини ойдуур уонна кэпсиир

  • Рефлексия. Сыалы-соругу ситиьэр ньымалары уонна усулуобуйалары тоьо сопко талбытын сыаналыыр. Улэ хаамыытын сатаан салайар.

3.Бодоруьар сатабыл

-Дьону кытта бииргэ алтыґан уорэнэр, улэлиир араас ньыманы баьылаабыт (пааранан, боло5унэн, хамаанданан о.д.а)

-Саастыылаахтарын, улахан дьону кытта айымньылаах алтыьыы туругар кэбэ5эстик киирэр (продуктивное взаимодействие)

-Биир сыаллаах-соруктаах дьонун кытта таьаарыылаахтык, кодьуустээхтик улэлиир уоруйэхтээх (продуктивное сотрудничество)

-Кэпсэтэр киьитин убаастыыр, сэнээрэр, санаатын бол5ойон истэр, ылынар. Ханнык ба5арар эйгэ5э кэпсэтэригэр дьон бол5омтотун тардар, сэргэхситэр, сонур5атар, ко5улуур сатабылы табан туьанар. Кэпсэтэр кэмнэ бэйэ корбутун, истибитин, аахпытын сиьилии сэьэргиир.

-Дьон ойдоспот, тыл тылга киирсибэт буолар торуоттэрин соптоохтук сыаналыыр, сатаан ырытар, ойдоьуу суолун добоннук тобулар.



Тустаах уерэх предметин уерэтии тумугэ (предметные результаты)

  • Саха тылын литературнай нуорматын (орфоэпическэй, лексическэй, грамматическай) тутуьар.

  • Сахалыы таба суруйуу, сурук бэлиэтин быраабылаларын тутуьар

  • Тиэкис ейдебулун, бэлиэтин билэр

  • Саныыр санаатын сааьылаан, дьонно ейденумтуетук, тиийимтиэтик этэр, тиэкис тутулун тутуьан суруйары сатыыр

  • Тиэкис тииптэрин араарар

  • Монолог, диалог арааьын сатаан туттар

  • Бэйэ санатын сатаан хонтуруолланар, тиэкиьин ис хоьоонун, тылын-еьун сыаналанар, алҕастарын булар, чочуйар, тупсарар.



6. Бырагыраама тутула, хонтуруол керуннэрэ:

5-9 кылааска уерэтии ис хоһооно икки сурун чааска арахсар:

1. Тыл үөрэҕэ, ол аата тыл тутулун, угэс буолбут салааларын (лексиканы, фонетиканы, морфологияны, синтаксиһы) үөрэтии;

2. Ситимнээх сана, ол аата тиэкис тутулун, санарар сана тиибин уонна истиилин билии.

Сүрүн оскуолаҕа 8 кылааска саха тылын чааһа маннык үллэрилиннэ:

Уопсай чааьа

68

Киирии тиэмэ

1

Хатылааьын

3

Суругунан улэ


Хонтуруолунай улэ


Киирии тема

1

Тыл уерэ5э

50

Синтаксис уонна сурук бэлиэтэ

10

Сыл түмүгүнэн хатылааһын

4

Ситимнээх сана

18



Хонтуруол көрүҥнэрэ


Истэн, аахпыттан суруйуу

Этиини ырытыы

Тургутук

Ситимнээх саҥаны сайыннарыы

Өйтөн суруйуу

Хоһоонноохтук ааҕыы

Аахпыттан суруйуу




ТИЭМЭНЭН БЫЛААН

Күнэ-ыйа

былаан

Күнэ-ыйа

дьиҥ

Хонтуруол көрүҥэ

Бэлиэтээһин

1

Төрөөбүт тыл – омук сайдар төрүтэ (2+1)

Саха тылын устуоруйата

6.09


Истэн суруйуу


2


Тыл үөрэҕэ. Саха тылын чинчийээччилэр

7.09



3

Ситимнээх саҥа

Тиэкис сиинтэксиһэ

13.09



4

5-7 кылааска үөрэппити хатылааһын (3+1)

Тыл баайа. Саҥа дорҕооно уонна кыраапыка

14.09



5


Сиинтэксис.

20.09


Истэн суруйуу

Айар үлэ







тургутук


6


.Саҥа чаастара

21.09



7

Ситимнээх саҥа

Тиэкиис истиилэ

27.09



8


Хонтуруолунай дьыктаан

28.09



9

Тыл ситимэ (4+1)

Тыл ситимин өйдөбүлэ арааһа

04.10



10


Тыл ситимин састаабынан арааһа

5.10



11


Тыл ситимин суолтатынан арааһа

11.10



12


Тыл ситимнэһэр ньыматынан арааһа

12.10



13

Ситимнээх саҥа

Кэпсэтии истиилэ

18.10



14


Этии өйдөбүлэ, тиибэ. Риторическай ыйытыы.

19.10



15


Хатылааһын Тыл ситимэ. Этии тиибэ

25.10



16


Хонтуруолунай үлэ

26.10



17

Ситимнээх саҥа

Кэпсэтии сиэрэ

8.11


Этиин ырытыы

Тургутук

Истэн суруйуу


18

Этии чилиэнэ (9+1)

. Этии чилиэнин өйдөбүлэт

14.11



19


Туһааннаах, кэпсиирэлээх этиигэ тириэ туруута

15.11



20


Этии ойоҕос чилиэнэ.Быһаарыы.Толоруу

21.11



21

Ситимнээх саҥа

Этии чилиэнин истилиистикэлии уратыта

22.11



22


Уус-уран истиил

28.11



23


Этии ойоҕос чилиэнэ.Сиһилии

29.11



24


Уус-уран ойуулуур дьүһүннүүр ньыма арааһа

5.12



25


Өйтөн суруйуу „Аан дойдуга туохтан үчүгэй эйэ“

6.12



26


Хатылааһын.Этии тутаах чилиэннэрэ

12.12




27


Хатылааһын .Этии ойоҕос чилиэннэрэ

13.12




28


Аахпыттан суруйуу

19.12



29


Тургутук

20.12



30


Хонтуруолунай дьыктаан

26.12



31

Этиигэ тыл бэрээдэгэ (4+1)

Этиигэ тыл бэрээдэгэ

27.12


Этиини сааһылааһын


32


Тыл бэрээдэгин кэһии

16.01



33


Этиигэ тыл бэрээдэгин истилиистикэлии уратыта

17.01



34


Тэнийбит ойоҕос чилиэн

23.01


Өйтөн суруйуу


35

Араарыллыбыт ойоҕос чилиэн (5+2)

Араарыллыбыт ойоҕос чилиэн

24.01



36


Даҕаамыр

30.01



37


Сиһилии араарыллыыта

31.01



38

Ситимнээх саҥа

Уус-уран истиилинэн өйтөн суруйуу

6.02



39

Ситимнээх саҥа

Уус-уран истиилинэн өйтөн суруйуу

7.02



40


Сиһилии арааыллыыта

13.02



41


Сэрэтэр дьыктаан

14.02



42

Этии биир уустаах чилиэнэ (5+2)

Этии биир уустаах чилиэнэ

20.02


Истэн суруйуу

Тургутук


43


Биир уустаах чилиэни түмэр тыл

21.02



44


Этии биир уустаах чилиэнигэр сурук бэлиэтэ

27.02



45


Дьыктаан

28.02



46


Тургутук

6.03



47

Ситимнээх саҥа

Биир уустаах чилиэн истилиистикэлии уратыта

7.03



48


Пубулуустука истиилэ

13.03



49


Аахпыттан суруйуу

14.03



50


Хонтуруолунай дьыктаан

20.03



51

Кыбытык кэрчиктэр (3+1)

Туһулуу

21.03




52

Ситимнээх саҥа

Туһулуу истилиистикэлии уратыта

4.04



53


Кыбытык тыл

5.04



54


Киллэһик этии

11.04



55

Ситимнээх саҥа

Кыбытык тыл истилиистикэлии уратыта

12.04



56

Толору ,толорута суох этии . Биир састааптаах этии (3+1)

Толору ,толорута суох этии

18.04




57


Биир састааптаах этии

19.04



58


Биир састааптаах этии арааһа

25.04




59

Ситимнээх саҥа

Дьыала кумааҕыта

26.04




60

Туора киһи саҥата (5+1)

Туора киһи саҥата

2.05



61


Сирэй саҥа

3.05


Истэн суруйуу


62


Ойоҕос саҥа

10.05



63


Диалог.Сытаата. Ис саҥа

16.05



64


Ис саҥа

17.05



65

Ситимнээх саҥа

Билим истиилэ

23.05



66

Сылы түмүктүүр хатылааһын

Хатылааһын. Тыл ситимэ. Этии чилиэнэ

24.05




67


Хатылааһын. Кыбытык кэрчиктэр

30.05


Истэн суруйуу, тургутук


68


Сыллааҕы хонтуруолунай

31.05































Үөрэх методическай документацията


5-9 кылааска аналлаах «Төрөөбүт тыл» үөрэх биридимиэтигэр үөрэтэр-мэтэдьииичэскэй кэмпилиэк:

Саха тылын 5-9 кылааска үөрэтиини сүрүннүүр бырагыраама;

«Саха тыла» биридимиэти 8кылааска үөрэтэр учуобунньуктар;

«Саха тыла» биридимиэти 5-9 кылааска үөрэтиигэ эбии үөрэх босуобуйалара;

«Саха тыла» биридимиэти 5-9 кылааска үөрэтии туһунан учууталга аналлаах мэтэдьиичэскэй босуобуйа;

«Төрөөбүт тыл уонна литэрэтиирэ», «Бастакы үктэл» билим-мэтиэдьикэ сурунааллара;

тылдьыттар (быһаарыылаах, таба суруйуу, синиэньим, онтуоньум, омуоньум, сомоҕо домох, о.д.а.);

кырамаатыка ыйынньыктара;

оҕоҕо аналлаах энциклопедиялар;

уус-уран кинигэлэр

«Төрөөбүт тыл» биридимиэт учуобунньуктара бэдэрээлинэй, эрэгийиэннээҕи үөрэх кинигэлэрин (учуобунньуктарын) испииһэгэр киирбит буолуохтаахтар.

«Төрөөбүт тыл» биридимиэтигэр үөрэх эбии босуобуйалара, муодуллаах куурус босуобуйалара үөрэх босуобуйатын таһаарарга көҥүллээх кинигэ кыһатыгар бэчээттэммит буолуохтаахтар.


Оҕо ааҕар кинигэлэрэ 5-9 кылаас үөрэнээччитин сааһыгар, билиитигэр-көрүүтүгэр сөп түбэһиэхтээхтэр.

Кинигэ СанПиН ирдэбилигэр сөп түбэһиэхтээх.

2.

«Төрөөбүт тыл» биридимиэт ҮөМК-н мультимедиа, элэктэриэн сыһыарыылара (үөрэх босуобуйалара).

Элэктэриэн иһитиннэрэр-биллэрэр ыйынньык.

Сахалыы таба суруйууга көмпүүтэр бырагыраамата

СанПиН ирдэбилигэр сөп түбэһиэхтээх.

3.

Саха алпаабыта (эркиҥҥэ ыйанар)

Кырамаатыка табылыыссалара

СанПиН ирдэбилигэр сөп түбэһиэхтээх.

4.

«Төрөөбүт тыл» биридимиэт ҮөМК-гэр сыһыаннаах аудио-диискэлэр.

Саха тылын үөрэтии тиэмэтигэр сыһыаннаах видео-киинэлэр.

Саха тылын үөрэтии тиэмэтигэр сыһыаннаах сылаайдалар.


5.

Тылы сайыннарар остуол оонньуулара.

Бодоруһууга үөрэтэр оруолунан оонньуу кэмпилиэгэ




Просмотрено: 0%
Просмотрено: 0%
Скачать материал

Краткое описание документа:

Быһаарыы сурук

  1. Саха тылын предметин өйдөбүлэ

Оҕо төрөөбүт тыла үөрэҕи-билиини кэбэҕэстик ылынар, өйө-толкуйа тобуллар, майгыта-сигилитэ олохсуйар, айар-тутар дьоҕура сайдар айылҕаттан айыллыбыт эйгэтэ буолар.

Норуот олорбут олоҕо, тыына-дьылҕата тылыгар сөҥөн сылдьар. Оҕо төрүөҕүттэн ийэ тылын эйгэтигэр иитилиннэҕинэ, омук кутун-сүрүн, өр үйэлэргэ муспут муудараһын этигэр-хааныгар иҥэринэр, төрөөбут тылын, бэйэтин омугун ытыктыыр-харыстыыр киьи буолар.

Хайа да омук тереебут тылын билэр, таптыыр, сыаналыыр кэнчээри ыччатаах буолла5ына, тыыннаах буолар, салгыы сайдар, бар5арар кыахтанар. Тыл – бутун норуот национальнай баайа, кэлэр кэскилэ.

Саха тыла – Саха оскуолатыгар уерэх тыла, били-керуу терде буолар. Уерэнээччи тыл уерэ5интуьунан сурун ейдебулэ, ситимнээн санарар уеруйэ5э, ырытар-толкуйдуур, онорон керер дьо5ура маннай тереебут тыл уруогар олохсуйар. Онтон салгыы о5о атын уерэх предметтэрин ис хоьоонун тереебут тылынан ордук чэпчэтик ейдуур. Билиитэ-керуутэ кэнээн истэ5ин аайы тылын саппааьа байар, онон атын предметтэри сахалыы уерэтии тереебут тылы баьылыырга кемелеьер.

Тереебут тылын учугэйдик билэр уерэнээччи ол ейдебулугэр, сатабылыгар, уеруйэ5эр тирэ5ирэн, нуучча тылын, омук тылларын эмиэ тургэнник уерэтэр. Хас да тылы билэр киьи информацияны ылар, туьанар кыа5а улам улаатан иьэр.

Ити курдук Саха тылын оскуола5а уерэтии бары предметтэри уерэтиини кытта быьаччы ситимнээх, онно акылаат буолар ураты суолтанар.

Итинэн сибээстээн Саха тылыгар уерэтии программата орто оскуоланы бутэрэр уерэнээччигэ маннык ирдэбили туруорар:

  • уерэнээччи улэ5э-хамнаска, дьыала5а-куолуга, общественнай олоххо тереебут тылынан хомо5ойдук кэпсэтэр, санаатын сааьылаан этэр, суруйар,
  • саха тылын уерэ5ин, тыл культуратын туьунан ейдебулу ылар, литературнай нуорманы билэр, тереебут тылын бар5а баайын сыаналыыр, сатаан туьанар,
  • ийэ тылын баайынан, кэрэтинэн киэн туттар, тереебут тыла сайдарын туьугар туруулаьар, кэлэр келуенэ5э тириэрдэр ытык иэстээ5ин ейдуур.

2.Оскуолаҕа төрөөбүт тылы үөрэтии сокуонунан мэктиэтэ

  • Российскай Федерация конституциятын 68 ыстатыйата
  • Саха Республикатын конституциятын 46 ыстатыйата
  • «РСФСР норуоттарын тылларын туьунан» федеральнай сокуон 10 ыстатыйата
  • «Саха Республикатыгар тыллар тустарынан» Саха Республикатын сокуонун 3, 4, 27 ыстатыйалара
  • «Уорэх туьунан» федеральнай сокуон 6 ыстатыйата
  • «Уорэх туьунан» Саха Республикатын сокуонун 6, 7, ыстатыйалара
  • Орто уорэх тэрилтэтин туьунан типовой балаьыанньа 37 пууна (РФ Правительствотын 2001с. кулун тутар 19 кунунээ5и 196 №-дээх дьаьала)

3. Саха тылын оскуола5а уорэтии сыала-соруга:

  • Торообут тыл киьиэхэ, норуот дьыл5атыгар, сайдыытыгар суолтатын дьиннээхтик сыаналыыр, ийэ тылын сайыннарар, кэлэр колуонэ5э тириэрдэр ытык иэстээ5ин ойдуур ыччаты иитии
  • Тыл уорэ5ин (лингвистика) культуратын, кэпсэтии-бодоруьуу сиэрин (психологиятын) туьунан торут ойдобулу, билиини инэрии
  • Саха тылан уорэ5ин, тыл культуратын туьунан билиини биэрии, онно оло5уран саха тылын литературнай нуорматын тутуьар уоруйэ5и, сатабылы инэрии
  • Общественнай олох бары аранатыгар (уорэххэ, улэ5э-хамнаска, дьыала5а-куолуга, политическай олоххо) сахалыы хомо5ойдук кэпсэтэрин, санаатын сааьылаан этэрин, суруйарын хааччыйыы
  • Киьи билиитин-коруутун, ойун-санаатын сэргэ тылын-оьун оло5ун устата сайыннарыахтаа5ын ойдотуу.
  • Оскуола5а тереебут тылы уерэтии предметэ – Саха литературнай тыла. Литературнай тыл диэн норуот буттуун билэр, харыстанар бигэ нуормалаах, араналаммыт араас стиллээх, тыл талыллыбыт, нарыламмыт, чочуллубут керунэ буолар. Саха тылын уерэтии манны кис хоьоонноох буолар:
  • Лексиканы уерэтии саха омук тылын бар5а баайын арыйан, тылы араас эйгэ5э, араас сыалга-сорукка сатаан туттар кыа5ы биэрэр.
  • Фонетика салата Саха тылын дор5оонун ураты айылгытын кердерен, Саха тылын уйэлээх угэстэрин харыстыырга олук охсор.
  • Морфология араас сана чааьа уескуур уонна уларыйар халыыбын уерэтэн, тыл литературнай нуорматын арааран билэргэ уонна тутуьарга уерэтэр.
  • Синтаксис сахалыы этии эгэлгэ арааьын билиьиннэрэн, уерэнээччи саныыр санаатын толору этэригэр, ситимнээх саната сайдарыгар терут буолар.
  • Таба суруйуу уонна сурук бэлиэтин быраабылата сахалыы сурук тыла халбаннаабат биир бигэ керуннээх, тургэнник ейденер буоларын хааччыйар.
  • Тыл культурата, стилистика уонна функциональнай стиль ейдебуллэрэ уерэнээччи санарар саната ыраас, хомо5ой, этигэн, урдук культуралаах буоларыгар кемелеьер.

4.Тереебут тылы оскуола5а уерэтии сурун ис тутула

Торообут тылы оскуола5а уорэтии тумук ирдэбилин научнай торутэ

  • Саха Республикатыгар национальнай оскуолалары санардан сайыннарыы концепцията
  • Саха Республикатын оскуолаларыгар тылы уорэтии концепцията
  • Уорэх дэгиттэр уоруйэхтэрин сайыннарар концепция (Автордар:Асмолов А.Г. салайбыт боло5о)

5. Уорэх предметин уерэтии тумугэ

Ытык ейдебуллэри инэрии тумугэ (личностные результаты)

Тус санааны, сыьыаны сайыннарар сатабыл

  • Торообут тылы уорэтии суолтатын ойдооьун
  • Сиэр-майгы сыаннастарын ойдооьун
  • Торообут тыл чол туруктаах буоларыгар тус бэйэ оруолун ойдооьун
  • Бэйэ омугун билинии
  • Бэйэни сыаналаныы

Төрөөбут тылы үөрэтии суолтатын өйдөөһүн

  • Торообут тыл колуонэттэн колуонэ5э бэриллэр улуу нэьилиэстибэ
  • Торообут тыл омугу сомо5олуур тыл
  • Торообут тыл – иитиллэр, уорэнэр, сайдар тыл
  • Торообут тыл уонна торут култуура (угэс) быстыспат ситимнээхтэр

Сиэр-майгы сыаннастарын ойдооьун

  • Торообут тыл омук культуратын, сиэрин-майгытын инэринэргэ комолоьорун ойдооьун
  • Сиэр-майгы сыаннастарын, араас оруттэрин быьаарар тыллары билии
  • Сахалыы кэпсэтии сиэрин инэринии

Уерэх сатабылларын сайыннарыы тумугэ (метапредметные результаты)

1.Бэйэни салайынар – дьаьанар сатабыл

Тылын сайыннарар сыалы-соругу таба туруорунар, сатаан былаанныыр, туох ханнык тумуккэ кэлиэхтээҕин быьа холоон билэр

Тылы сэрэйэр дьоҕуру сайыннарыы

Тылын сайыннарар баҕаны уескэтии

Хонтурууолланыы

  • Билэр –көрөр сатабыл

Скачать материал
Скачать тест к материалу

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

5 484 852 материала в базе

Материал подходит для УМК

Скачать материал
Скачать тест к материалу

Другие материалы

КСП по русскому языку на тему "Знаки препинания при вводных словах" (8 класс)
  • Учебник: «Русский язык», Тростенцова Л.А., Ладыженская Т.А. и др.
  • Тема: § 61. Выделительные знаки препинания при вводных словах, вводных сочетаниях слов и вводных предложениях
«Русский язык», Тростенцова Л.А., Ладыженская Т.А. и др.
Рейтинг: 4 из 5
  • 09.02.2018
  • 1961

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.

  • Скачать материал
    Скачать тест к материалу
    • 10.02.2018 540
    • DOCX 33 кбайт
    • Оцените материал:
  • Настоящий материал опубликован пользователем Иванова Лилиана Прокопьевна. Инфоурок является информационным посредником и предоставляет пользователям возможность размещать на сайте методические материалы. Всю ответственность за опубликованные материалы, содержащиеся в них сведения, а также за соблюдение авторских прав несут пользователи, загрузившие материал на сайт

    Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.

    Пожаловаться на материал
  • Автор материала

    Иванова Лилиана Прокопьевна
    Иванова Лилиана Прокопьевна
    • На сайте: 4 года и 1 месяц
    • Подписчики: 0
    • Всего просмотров: 71728
    • Всего материалов: 174