Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Начальные классы / Другие методич. материалы / Ураты дьыл5алаах учуутал- С.О. Оноппров
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 26 апреля.

Подать заявку на курс
  • Начальные классы

Ураты дьыл5алаах учуутал- С.О. Оноппров

библиотека
материалов



I Киириитэ

Семен Онуфриевич Оноппров туьунан кэннэки колуонэ о5олоро билбэппит элбэх, ол иьин Угулээт нэьилиэгиттэн торуттээх- уустаах биир ураты дьыл5алаах, урукку кэмнэ киэн сирдэринэн, элбэх колуонэ дьонун урдуккэ-сырдыкка угуйбут, утуо санаалаах умнуллубат учуутал туьунан суруйдум. Бу доклады суруйарбар Угулээт нэьилиэгин кырдьа5ас олохтоо5о Василий Макарович Алексеевтан элбэх иьитиннэриини ыллым. Ону таьынан Василий Макарович Алексеев 2011 сыллаахха таьааттарбыт кинигэтин туьанным.



Үлэм сыала: Ураты дьыл5алаах учуутал- С.О .Оноппоров диэн кимин, үлэлээбит кэмнэрин билии.

Үлэм соруга: Үлэ сыалын ситиһэргэ маннык соруктары туруоруннум:

1.Ураты дьылҕалаах учуутал тус олоҕун уонна үлэтин үөрэтэн, ааҕан билии..

2. Аахпыт матырыйаалбар олоҕуран айар үлэтин сырдатыы.

Семен Онуфриевич Оноппров оло5о.

Семен Онуфриевич Оноппров ыам ыйын 12 күнүгэр 1897 сыллаахха Бүлүү улууһун Үгүлээт нэһилиэгэр күн сирин көрбүт. Семен Оноппров 1918 сыллаахха үрдүкү начаалынай оскуолаҕа үөрэммит. Бу кэмҥэ Үгүлээт нэһилиэгэр оскуола суох эбит. Бүлүү оройуонугар үрдүкү начаалынай оскуолаҕа үөрэммит. Бу үөрэнэ сылдьан сайын, Үгүлээткэ кэлэн оҕолору мунньан үөрэтэр эбит. 1922 сыллаахха Бүлүүгэ улахан дьону үөрэппит. Семен олох эдэр эрдэҕиттэн оҕону, дьону үөрэххэ тардан үөрэхтээх дьон оҥорор санаалааҕа үһү.

Семен Оноппров сырдыкка талаһар, үөрэнэр баҕата баһыйан сатыы кэриэтэ айаннаан 1924 сыллаахха Иркутскайдааҕы университет естественнэй факультетыгар үөрэнэ киирбит. Бу кэмҥэ кини саха биллиилээх историгын уонна этнограбын Гаврил Васильевич Ксенофонтовы кытта билсибит. Кинини кытта өссө биир кэмҥэ саха народнай поэта Күннүк Уурастыырап Иркутскайга үөрэммитэ. 1928 сыллаахха Иркутскайдааҕы государственнай университеты естественнай факультетын бүтэрэн, химия учууталын дипломун ылан Бүлүү педагогическай техникумугар, онтон Ленскэй оройуонугар учууталынан үлэлээбит. Бүлүүгэ үлэлиир кэмнэригэр студеннарга кыраайы үөрэтэр куруһуоктарын салайсыбыт. 1929 сыллаахха сайын Василий Михайлович Кондакову уонна преподаватель Григорьевы кытта чинчийэр экспедицияны тэрийбиттэр.

Алма-Ата Караганда куоратыгар үлэлии сылдьан Максим Кирович Аммосовы кытта ыкса сибээстэһэн, доҕордоһон үлэлээбит эбит. Кинилэр Карагандаҕа, Москваҕа агитационнай үлэлэри ыыппыттар. 1934-1935 сыллардаахха Москватааҕы К.А. Тимирязев аатынан тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар химия кафедратын ассистенынан үлэлээбит. Репрессиялар саҕаламмыттарыгар Семен Онуфриевиһы Бороҕонно утаарбыттар. Кини иккис дойду оҥостубут Уус- Алданыгар 1941-1961 сыллардаахха Г.В. Егоров аатынан Мүрүтээҕи орто оскуолаҕа химия уонна үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн, химия учууталынан айымньылаахтык үлэлээбитэ. Семен Онуфриевич 1951 сыллаахха оройуоҥҥа биир бастакынан Саха Республикатын «Үтүөлээх учууталын» аатын ылар чиэскэ тиксибитэ.

Оччотооҕу тыа сирин интеллигенин быһыытынан Семен Онуфриевич сүрүн үлэтин таһынан бэрт элбэх общественнай эбээһинэстэри толороро. Бэл, суут-сокуон дьыалатын үчүгэйдик билэр буолан, сыллата кэриэтэ уоппускаҕа барбыт судьуйаны солбуйара, ону таһынан солбуллубат норуодунай сэтээтэлинэн талыллара. Онтон 1957 сыллаахтан райисполкмҥа юридическай секретарь диэн эбээһинэһи эмиэ общественнай сорудах быһыытынан толорор буолбута.

Кини биир уратытынан спорду олус сөбүлүүрэ буолар эбит.Спортивнай күрэхтэһиилэри, волейбол, чэпчэки атлетика, саахымат,спорт сахалыы көрүҥнэрэ да буоллун, биири да көтүппэккэ көрөрө. Спорду мындырдык сыаналааччы этэ,спортмен ситиһиитин ырытара,инникитин ырыҥалаан көрөрө. Бэйэтэ саахыматынан үлүһүйэрин, үчүгэйдик оонньуурун уонна сорсуннаах булчутун туһунан бэл, «Педагогическай энциклопедияҕа» ахтыбыттара.

Семен Онуфриевич Оноппров сааһыран баран, 1930- сыллар саҕаланыыларыгар кэргэннэммит, үс кыыс оҕоломмут, икки уолу иитиигэ ылбыт. Билигин Семен Онуфриевич уонна Матрена Семеновна элбэх сиэннэрэ уонна эбиллэ турар хос сиэннэрэ кинилэр олохторун салгыыллар, ааттарын ааттаталлар.

Уһулуччу дьоүурдаах учуутал, үтүөкэннээх киһи Семен Онуфриевич Оноппров 65 сааьыгар 1961 сыллаах сайын, үлэлии сылдьан эмискэ ыалдьан өлбүтэ. Дьиҥнээх учуутал сырдык мөссүөнэ үөрэппит оҕолорун өйдөрүгэр- санааларыгар кинилэр олохторун устатыгар иҥэн, сырдыгынан сыдьаайар суолдьут сулус буолар аналлаах. Оннук киһи эбит өссө 1951 сыллаахха Уус- Алдан улууһугар биир бастакынан Саха АССР « Үтүөлээх учууталын» аатын ылбыт биһиги биир дойдулаахпыт , Үгүлээттэн төрүттээх Семен Оуфриевич Оноппров учуутал.

Семен Онуфриевич Оноппров ыам ыйын 12 кунугэр 1897 сыллаахха Булуу улууьун Угулээт нэьилиэгэр кун сирин корбут. Семен Оноппров 1918 сыллаахха урдуку начаалынай оскуола5а уорэммит. Бу кэмнэ Угулээт нэьилиэгэр оскуола суох эбит.Булуу оройуонугар Урдуку начаалынай оскуола5а уорэммит. .Бу уорэнэ сылдьан сайын, Угулээткэ кэлэн о5олору мунньан уорэтэр эбит. 1922 сыллаахха Булуугэ улахан дьону уорэппит. Семен олох эдэр эрдэ5иттэн о5ону, дьону уорэххэ тардан уорэхтээх дьон онорор санаалаа5а уьу.

II. Семен Онуфриевич уорэммит, улэлээбит кэмнэрэ.

Семен Оноппров сырдыкка талаьар, уорэнэр ба5ата баьыйан сатыы кэриэтэ айаннаан 1924 сыллаахха Иркутскайдаа5ы университет естественнэй факультетыгар уорэнэ киирбит. Бу кэмнэ кини саха биллиилээх историгын уонна этнограбын Гаврил Васильевич Ксенофонтовы кытта билсибит. Кинини кытта оссо биир кэмнэ саха народнай поэта Куннук Уурастыырап Иркутскайга уорэммитэ. 1928 сыллаахха Иркутскайдаа5ы государственнай университеты естественнай факультетын бутэрэн, химия учууталын дипломун ылан Булуу педагогическай техникумугар, онтон Ленскэй оройуонугар учууталынан улэлээбит. Булуугэ улэлиир кэмнэригэр студеннарга кыраайы уорэтэр куруьуоктарын салайсыбыт. 1929 сыллаахха сайын Василий Михайлович Кондакову уонна преподаватель Григорьевы кытта чинчийэр экспедицияны тэрийбиттэр.

Алма-Ата Караганда куоратыгар улэлии сылдьан Максим Кирович Аммосовы кытта ыкса сибээстэьэн, до5ордоьон улэлээбит эбит Кинилэр Караганда5а, Москва5а агитационнай улэлэри ыыппыттар. 1934-1935 сыллардаахха Москватаа5ы К.А. Тимирязев аатынан тыа хаьаайыстыбатын академиятыгар химия кафедратын ассистенынан улэлээбит. Репрессиялар са5аламмыттарыгар Семен Онуфриевиьи Боро5онно утаарбыттар. Кини иккис дойду оностубут Уус Алданыгар 1941-1961 сыллардаахха Г.В. Егоров аатынан Мурутээ5и орто оскуола5а химия уонна уорэх чааьын сэбиэдэссэйинэн, химия учууталынан айымньылаахтык улэлээбитэ.Семен Онуфриевич 1951 сыллаахха оройуонна биир бастакынан Саха Республикатын «Утуолээх учууталын» аатын ылар чиэскэ тиксибитэ.

Оччотоо5у тыа сирин интеллигенин быьыытынан Семен Онуфриевич сурун улэтин таьынан бэрт элбэх общественнай эбээьинэстэри толороро.Бэл, суут-сокуон дьыалатын учугэйдик билэр буолан, сыллата кэриэтэ уоппуска5а барбыт судьуйаны солбуйара,ону таьынан солбуллубат норуодунай сэтээтэлинэн талыллара. Онтон 1957 сыллаахтан райисполкмна юридическай секретарь диэн эбээьинэьи эмиэ общественнай сорудах быьыытынан толорор буолбута.

Кини биир уратытынан спорду олус собулуурэ буолар эбит.Спортивнай курэхтэьиилэри,волейбол, чэпчэки атлетика, саахымат,спорт сахалыы коруннэрэ да буоллун, биири да котуппэккэ короро. Спорду мындырдык сыаналааччы этэ,спортмен ситиьиитин ырытара,инникитин ырыналаан короро. Бэйэтэ саахыматынан улуьуйэрин, учугэйдик ооннуурун уонна сорсуннаах булчутун туьунан бэл, «Педагогическай энциклопедия5а» ахтыбыттара:

Семен Онуфриевич Оноппров сааьыран баран, 1930- сыллар са5аланыыларыгар кэргэннэммит, ус кыыс о5оломмут, икки уолу иитиигэ ылбыт.

Билигин Семен Онуфриевич уонна Матрена Семеновна элбэх сиэннэрэ уонна эбиллэ турар хос сиэннэрэ кинилэр олохторун салгыыллар, ааттарын ааттаталлар.

Уьулуччу дьо5урдаах учуутал, утуокэннээх киьи Семен Онуфриевич Оноппров 65 сааьыгар 1961 сыллаах сайын, улэлии сылдьан эмискэ ыалдьан олбутэ.

Дьиннээх учуутал сырдык моссуонэ уорэппит о5олорун ойдоругэр- санааларыгар кинилэр олохторун устатыгар инэн, сырдыгынан сыдьаайар суолдьут сулус буолар аналлаах. Оннук киьи эбит оссо 1951 сыллаахха Уус Алдан улууьугар биир бастакынан Саха АССР « Утуолээх учууталын» аатын ылбыт биьиги биир дойдулаахпыт , Угулээттэн торуттээх Семен Оуфриевич Оноппров учуутал.



III. Семен Онуфриевич Оноппровка уорэммиттэр .

Саха АССР оскуолатын утуолээх учуутала Оноппров Семен Онуфриевич Уус- Алдан оройуонун Муру орто оскуолатыгар 1941-1946 сс. Химия, биология, психология, логика предметтэригэр уорэппит уорэнээччилэриттэн ити предметтэргэ сибээстээх урдук уорэх тэрилтэлэригэр уорэнэн, бутэрэн, идэлээх буолбут уорэнээччилэрэ.

  1. Говоров Петр Михайлович – Дьокуускайдаа5ы государственнай педагогическай институт естественнэй факультетын уорэнэн 1953с бутэрбит. Химия, биология учуутала идэлээх, ССРС НАСО Саха сиринээ5и биология институтун старшай научнай сотруднига.

  2. Находкин Александр Прокопьевич -Дьокуускайдаа5ы государственнай педагогическай институт естественнэй факультетын уорэнэн 1953сбутэрэн химия, биология учуутала идэлээх, Ньурба Марха орто оскуолатын химия5а учуутала, завуьа. Ньурба оройуоннаа5ы ССКП РК пропаганда5а, агитация5а отделын сэбиэдиссэйэ, ССКП Кэбээйитээ5и райкомун I секретара.

  3. Атласова Мария Ивановна – СГУ естественнай факультетын 1958с выпускнига, Булуу оройуонун оскуолатыгар химия, биология учуутала.

  4. Егоров Иван Иванович –СГУ тыа хаьаайыстыбатын факультетын выпускнига, зоотехник. Герой Егоров совхоз директора, Уус-Алдан улууьун тыа хааьаайыстыбатын управлениетын начальнига.

  5. Саввин Алексей Алексеевич –СГУ геологическай – чинчийэр факультетын, Со5уруу Саха сиринээ5и геологическай экспедиция инженер- геолога.

  6. Егоров Иван Иванович- врач, Саха Республикатын Санэпидстанциятын кылаабынай бырааьа, Саха Республикатын доруобуйа харыстабылын министирэ, медицинскэй наука доктора, профессор, РСФСР утуолээх бырааьа.

  7. Сивцев Василий Васильевич- врач, уролог. Республикатаа5ы балыыьа бырааьа, медицинскэй наука кандидата, доцент.

  8. Местников Иван Иванович- врач, хирург. Уус-Алдан улууьун, республикатаа5ы балыыьа кылаабынай бырааьа, Саха Республикатын доруобуйа харыстабылын миниистирэ. РСФСР утуолээх бырааьа.







IV. Тумук тыл.

Семен Онуфриевич суду киьи, утуокэн учуутал биьиги торообут нэьилиэкпит биир эмиэ саамай киэн туттар утуолээх киьибит. Кини аата хас уйэлэр тухары колуонэттэн колуонэ5э ааттана туруо. Мин Семен Онуфриевич туьунан доклад суруйан баран маннык санаа5а кэллим:



С.О. Оноппров диэн утуокэннээх киьи туьунан оссо инники оттугэр торуччутун, оло5ун, улэтин –хамнаьын туьунан салгыы чинчийэр санаа5а кэллим. Тумукпэр биьиги нэьилиэкпит кырдьа5аьа В.М. Алексеев Семен Онуфриевич Оноппровка анаан хоьоон айбытын билиьиннэрэбин.



Аарыма бэскэ холуубун



Торут сирбэр Угулээткэ,

Тун орус тардыытыгар

Туорт нэьилиэк дьоно

Тохтоон ааьар то5ойугар,

Аал-луук маьы саната

Турар аарыма бэс лаглайан.

Уораан урэхтэр ургуордэрин,

Чысхаан тыаллар мускуурдарын

Тоьуттар тымныылар аргыардарын,

Уот куйаастар сыралларын

Чиргэл туоьунэн куон корсо,

Турар аарыма бэс барахсан.

Бу бэскэ мин оруу тохтуубун,

Сылаабын аьара сынньанан ылабын,

Кулумурдэс долгуннаах Тун оруьум

Кэрэ туонатын кэрэхсии одуулуубун-

Комус хатырыктаа5а сэмсии оонньуурун,

Куьа-хааьа сэлэлии которун.

Аарыма бэс санатар миэхэ

Аймах- билэ хаарыаннаах киьини,

Эрэй бо5ону энээринэн тэлэн,

Эт тинилэ5инэн Уркуускайга тиийэн,

Энинэ бэйэлээх эриирдээх уорэх

Эркээйилээх суолун аспыт

Сэмэн Оноппров диэн саха бастынын.

Уркуускай куорат унньуктаах уорэ5ин

Утуотун- сумэтин суьэн ылан,

Ус саха ыччатын уорэтэр туьугар

Угулээт уола улумнэьэ уорэнэн,

Учуутал буолан дойдутугар эргиллэр.

« Оноппров Сэмэн учуутал»

Уус-Алданынан, Дьокуускайынан

Онтон да атын улуустарынан

О5о бо5ону уорэтэн,

Улумнэьэн улэлээн,

« Утуолээх учуутал» буолбута.

Уорэппит угус ыччатыгар,

Улэлээбит угус сиригэр

Убуолуойдэргэ, уоруугэ

Уунэр сайдар ыччакка

Утуо аата ааттаннын,

Сайдам санаалаах саха дьоно

Саныы- ахта турдуннар,

Саха биир саарынынан-

Сэмэн Оноппров учууталы!

Саха Республикатын Булуу улууьун Угулээт нэьилиэгин орто оскуолата

































«Ураты дьыл5алаах учуутал-

Семен Онуфриевич Оноппров»









Улэни суруйда 4-с кылаас

уорэнээччитэ Иванова Настя

Салайааччы алын кылаас

учуутала Жучкина М.Р.





Бүлүү 2015сыл







Иьинээ5итэ



  1. Киирии тыл. Семен Онуфриевич оло5о. ……………….

2.Семен Онуфриевич уорэммит, улэлээбит кэмнэрэ………

3. Семен Онуфриевич Оноппровка уорэммиттэр ………….

4. Тумук тыл…………………………………………………..

5. Туттуллубут матарыйаал……………………………………



































Туттуллубут матарыйаал

  1. В.М. Алексеев., « Умнуллубат ааттар»- Дьокуускай: Сайдам, 2011.-80с.

  2. В.М. Алексеевы кытта тус корсон кэпсэтии.

Автор
Дата добавления 01.12.2015
Раздел Начальные классы
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров342
Номер материала ДВ-216352
Получить свидетельство о публикации

Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх