138027
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 6.900 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1.500 руб.
Престижные документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ 50%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО сейчас!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок")

ИнфоурокИЗО, МХККонспектыУрок "Бирагъ ама хърихъупп"

Урок "Бирагъ ама хърихъупп"

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.






Гом урочы темæ:


Хетæгкаты Къостайы басня

« БИРÆГЪ ÆМÆ ХЪРИХЪУПП ».

Æфсарм æмæ уæздандзинады

мотивтæ басняйы.

3 –æм кълас









Ахуырганаг Тедеты Л.А.







Темæ: Хетæгкаты Къостайы басня « БИРÆГЪ ÆМÆ ХЪРИХЪУПП ».

Æфсарм æмæ уæздандзинады мотивтæ басняйы.


Урочы нысан: 1. Хæдзармæ куыст сбæрæг кæнын .

2. Басня цы хонæм, уый бамбарын кæнын у урочы

зонадон хæс.

3. Æгъдау, æфсарм, уæздандзинад адæймагæн

йæ сæйраг æвдисæндартæ кæй сты, уый бамбарын

кæнын у урочы сæйраг хъомыладон хæс.


Урочы тип: Урок - спектакль.


Урочы цæстуынгæ æрмæг: Фæйнæг, нывтæ, чиныг, сценкæтæ, презентации.

Урочы эпигрæф: «Уæвгæ, куыд хорз æмæ куыд æнцон у искæмæн мисхалы

бæрц циндзинад æрхæссын, фæлæ йæ, хъыгагæн, цæст куыд нæ

фæуарзы арæх».

Гаглойты Владимир.


Урочы цыд.

I . Организацион хай.

II. Хæдзармæ куыст сбæрæг кæнын..


Дзырдуатон – фразеологион куыст:

Хæдмæл - истæй мард .

Тугуарæн – фыдбылыз , æвзæр рæстæг .

Фæзæрдæхæлд – ам баууæндыди.

Дзæгъæлхæтæг – æнæ хъуыддагæй чи цæуы, уый .

Ацы тыхтона – ам зын рæстæг .

Хърихъупп – зырнæг.

Тыхтона – лæгдыхай исын, тыхæй тона кæнын.

Уæны стæг – фæсонты рдыгæй уæхскъмæ хæстæг цы тъæпæн æмæ фæтæн

æртæкъуымон стæг ис, уый.

(Дзырдтæ æмæ дзырдбæстытæ амынд цæуынц урочы дæргъы).


Ахуыргæнæг : Йæ алыварс лæггад кæнынмæ чи фæтырны, ахæмæн адæм дæр никуы базивæг кæндзысты æххуысмæ æрцæуын . Адæм кæрæдзи ныфсæй цæрынц . Кæрæдзи цин , рыст , маст æнкъарынц .

Кæрæдзийæн ныфсытæ æвæргæйæ царды уæз рогдæр кæнынц .

Къостайы сфæлдыстад царды уæз рогдæр кодта æви нæ ?


Ахуырдзау: Къостайы сфæлдыстады æвдыст цыдис ирдæй

цард, куыд уыдис , афтæ. Поэт йæхæдæг уыцы цардæй рацæуæг уыд. Уымæ гæсгæ, нæ бон зæгъын у : мæгуыр адæймаджы цард æмбæрста, æнкъардта æмæ йыл зарыд .


( Кæсынц æмдзæвгæ наизусть . Ахуыргæнæг дзуæппыты æхсæн фæрстытæ дæтты ) .



Ахуыргæнæг: Цавæр « зарæг » у поэты æмдзæвгæ ?

Ахуырдззау: Поэты « зарæг » у хъарæг.

Ахуыргæнæг: Цавæр литературон – аивадон мадзалæй пайда кæны Къоста цæмæй « хъарæг » равдиса ?


Ахуырдзау: Къоста спайда кодта абарстæй, зæгъæм:

Адæмæн сæ рæсугъд уæттæ

Хъармæй, райдзастæй лæууынц,

Абарст


Махæн та нæ сывæллæттæ

Уазал лæгæтты кæуынц…


Ахуыргæнæг: Цы у абарст, цы нысан кæны?


Ахуырдзау: Иу хъуыддаг барст фæцæуы иннæ хъуыддагимæ, предмет – предметимæ, уæд хуыздæр разынынц сæ хуыз, сæ мидис.


Ахуыргæнæг: Æмдзæвгæйы композицийы тыххæй цы у уæ бон зæгъын .


Ахуырдзау: Æмдзæвгæ арæзт у 4 строфайæ. Алы строфайы дæр 4 рæнхъы . Иу хъуыды иннæ хъуыдыимæ бары .


Ахуыргæнæг: Æмдзæвгæ уæ цы хъуыдытыл бафтыдта , ууыл æрдзурæм … Стæй æмдзæвгæйы мидис аивынæн цы бакæниккат .


( Ацы хæс сын лæвæрд уыд хæдзармæ, сывæллæттæ дзурынц сæ хъуыдытæ.)


Ахуыргæнæг: Къостайæн йæ царды нысан уыд адæмæн лæггад кæныны мидæг. Лæггад сын кодта, йæ бон куыд уыд, афтæ.

Къоста йæ алыварс уыдта, адæм кæрæдзийæн куыд æххуыс кæнынц ,

уый. Кæд цард уæззау уыд, уæддæр адæмы нæ рох кодта циндзинад, сæхи ирхæфстой , сæ хъæндзинæдтыл худын зыдтой . Кæрæдзийæн – иу ахæм хабæрттæ ракæдтой , кæцытæй – иу сæхицæн стыр зонд истой .

Адæймаг йæхи куыд дара, хи дарæн куыд нæй, уыдоныл ахуыр кодта адæмон сфæлдыстад.


- Цы у адæмон сфæлдыстад?


Ахуырдзау: Фыдæй фыртмæ, дзыхæй дзыхмæ адæм цы уацмыстæ лæвæрдтой иу фæлтæрæй иннæмæ, уыдон хонæм адæмон дзургæ сфæлдыстад .


Ахуыргæнæг: Адæмон дзургæ сфæлдыстад цал хуызыл дих кæны?


Ахуырдзау: Мах зонæм: аргъæуттæ, таурæгътæ, кадджытæ, зарджытæ, æмбисæндтæ, уыци – уыцитæ. Адæмон дзургæ сфæлдыстады хуызтæ сты иууылдæр.


Ахуыргæнæг:Аргъæуттæ цал хуызыл дих кæнынц?


Ахуырдзау: Аргъæуттæ дих кæнынц 3 хуызыл: цæрæгойты аргъæуттæ, цардуаджы аргъæуттæ , алæмæты аргъæуттæ . ( Дæнцæгтæ хæссынц).


Ахуыргæнæг: Къоста тынг бирæ уарзта адæмон сфæлдыстад. Йе сфæлдыстадыл бæрæг дары дзургæ сфæлдыстадæ тæфаг .

Чи зоны, зымæгон бон – иу сæ цырæгътæ скъолайы сыгъд куы фесты, уæд - иу

Сын сæ ахуыргæнæг Хакъо дзырдта аргъæуттæ, кадджытæ, таурæгъæтæ, зарыд сын зарджытæ … Афтæмæй сæ, сывæллæтты, стыр зондыл ахуыр кодта.

Къоста куы рахъомыл, уæддæр æй нæ ферох сты уыцы зондамындтытæ , уый æдде ма сæ пайда дæр кодта, йæ уды сæ хъахъхъæдта стыр хæзнайау .

Ахæм зондамындтытæй райгуырдаид басня « Бирæгъ æмæ хърихъупп» дæр.

Бакæсæм ма ацы уацмысмæ.

( Развæлгъау ахуыргæнæг бацæттæ кодта 3 ахуырдзауы, уыдон æвдис сценкæ, иннæ скъоладзаутæ хъазынц публикæйы ролы. Хъуысы музыкæ, бирæгъ хуыссы æмæ зад хæрд кæны . Автор рацæуы, уайдзæфгæнæджы каст æм кæны, йæ сæр батылдта, публикæмæ ракаст æмæ дзуры …

Сценкæ хъазынц. Фæхудтысты. Кусынц уацмысыл).


Ахуыргæнæг: Цæмæ бакастыстæм, уым поэт кæуыл дзуры, сырдтыл ?


Ахуырдзау: Къоста кæд сырдты тыххæй дзуры, комкоммæ сæ æвдисы, уддæр, мæнмæ гæсгæ адæмыл хъуыды кæны . Уымæн æмæ сæ адæмы æгъдауыл æхуыр кодтой рагæй фæстæмæ .


Ахуыргæнæг: Нæ фыдæлтæм зыдгæнаг адæймаг уыд æгад, йæ гуыбыныл хæцын чи нæ зыдта, уый та уыд фидиссаг. Се `ххормаг æргом никуы равдыстаиккой, стæй – иу афтæмæй фынгыл æрбадтысты, зæгъгæ, уæд – иу йæ æнæвнæлдæй ныууагътой . Ирæтты хсæн зыдгæнаг адæм нæ уыд , фæлæ цæмæй сæ хсæн ахæмтæ ма фæзына, уый тыххæй «Бирæгъы» хуызæттыл хъуыды кодтой аргъæуттæ, æмбисæндтæ …

Зæгъæм : гуыбыны коммæ куы кæсай, уæд дæ сæр худинаджы бын фæуыдзæн , гуыбын мæрдтæм кæны , гуыбын скъæт у …

Бахъуыды сæ кæнут, уæ сæрмæ худинаг макуы æруадзут.


Къоста цавæр аргъауы хуызæй спайда кодта , цæмæй басня ныффысса ?


Ахуырдзау: Фыссæг спайда кодта цæрæгойты тыххæй аргъауæй .


( Кæсынц басня).


Ахуыргæнæг: Уæдæ ма бакæсæм цыбыр сценкæ « Бирæгъ æмæ хърихъупп» - мæ. Автор зыдгæнæджы куыд хоны?

Скъоладзаутæ æвдисынц сценкæ « Бирæгъ æмæ хърихъупп» .


Ахуырдзау: Алчи зыдгæнæджы

Бирæгъ фæхоны.

Бирæгъ зыд кæй кæны,-

Чидæрид зоны …


Ахуыргæнæг: Йе нæфсисæй адæмæн цы кæны? Цы йыл æрцыд?






Ахуырдзау: Раджы та иу бирæгъ

Нард хæдмæл хордта,

Афтæмæй адæмæн

Тугуарæн кодта.

Диссаг æвналынмæ.-

Цас ын æнтысти !

Уалынмæ уæны стæг

Хурхы нынныхсти.


Атылди , адаргъ и ,

Нал уыд йæ сæрæн …

Амонд йæ хъахъхъæнæг

Ахæм æвзæрæн !


Ахуыргæнæг: Бирæгъ æххуыс кæмæй агуры?


Ахуырдзау: Хърихъупп хæстæджыты

Донбылтыл зилы …

Бирæгъ йæ цыппæртæ

Хърихъупмæ тилы .


Ахуыргæнæг: Хърихъупп куыд хъуыдытæ кæны.


Ахуырдзау: - Ай та цы диссаг у? –

Рагæй – æрæгмæ

Никуы мæм бабæллыд

Бирæгъ хæстæгмæ …

Хърихъупп фæзæрдæхæлд,

Абадт йæ цуры:

- Цæй – ма , цы мæ кæныс ? –

Сырд ма кæм дзуры !


Ахуыргæнæг: Хърихъупп куыд ирвæзын кæны бирæгъы?


Ахуырдзау: Иу цæст ма фезмæлыд

Иннæ ныдздзагъыр …

Хърихъупп цæстæнгасыл

Рагæй уыд ахуыр,-


Бирæгъы хъæлæсы

Фатау фæцавта

Даргъ бырынкъ, афтæмæй

Оны стæг сдавта .


Ахуыргæнæг: Бирæгъ фервæзт, хърихъупп йæхи куыд дары?


Ахуырдзау: Бирæгъ æсулæфыд …

Фервæзт нæ рынчын! …

Хърихъупп æм бадзырдта:

- Цæй – ма мæ мызд мын !


Ахуыргæнæг: Раздæры рынчын цавæр дзуапп дæтты ?


Ахуыдзау: Сырд дын фæхъæр ласта :

- Гъæ, дзæгъæлхæтæг!

Гас мын кæй баззадтæ

Абон дæхæдæг.


Бузныг цæуылнæ дæ,

Гайтма мæ дзыхæй

Де взæр лæгун къоппа

Райстай дзæбæхæй?!


Барст дын уæд ацы хатт

Ацы тыхтона!

Искуы ма фембæлæм

Додой дæ къона!


Ахуыргæнæг: Бирæгъæй, хърихъуппæй уæздандæр, уæзбындæр, растдæр, æгъдауджындæр чи у ?


Ахуырдзау: Нæдæр бирæгъ, нæдæр хърихъупп . Адон дыууæйæ дæр сты æнæуæздандзинады хицæутта . Бирæгъ у зыдгæнаг , йæ гуыбыны фæдыл цæуы , бузныг дзурын та æппындæр нæ зоны . Кæны хæлоф.

Хърихъупп та у æнæсæр. Мæлæтæй кæйдæр фервæзын кодта æмæ дзы æвиппайды куры мызд . Уый дæр зыдгæнаг у , уымæн æмæ йæ хоздзинадæн агуры мызд .


Ахуыргæнæг: Адæймаг хъуамæ йæ алыварс циндзинад хæсса, æвгъау æй ма кæна. « Уæвгæ, куыд хорз æмæ куыд æнцон у искæмæн мисхалы бæрц циндзинад хæссын, фæлæ йæ, хъыгагæн цæст куыд нæ фæуарзы арæх .» - дзырдта ирон фыссæг Гаглойты Владимир .

Абон урочы дæргъы басняйы кой кæнæм. Цы у басня, ууыл æрдзурæм. Куыд бамбæрстат , афтæмæй басня дæр у литературон термин .

Къоста цы æмдзæвгæ ныффыста, уым кæуыл дзуры?


Ахуырдзау: Мах бамбæрстам уый, æмæ поэт сырдтыл дзургæйæ дзырдта адæмыл.


Ахуыргæнæг: Ахæм ныхас хоном фæсномыг ныхас.

Фæсномыгæй уацмысы мидис æвдыст кæм фæцæуы , сырдты миниуджытыл дзургæйæ адæмы кæм равдисынц , ахæм уацмыс хонæм басня . Басня вæййы стыр зондхæссæг .

Ацы басня нын цы амоны?


Ахуырдзау: Зыд ма кæн, бузныг дзурын зон, дæ хорзæн мызд ма агур, ахæм зонд нын амоны Къоста.







Ахуыргæнæг: Бирæгъ, мæгуыр, йæхицæй тыхджындæр æмæ хуыздæр никæй æнхъæлы . Уый у тынг тæссаг низæй рынчын . Коцойты Арсен уыцы низы тыххæй афтæ загъта : « Царды бирæ хорз амæлттæ ис, æмæ сæ зонын хъæуы … Фæлмæн ныхасæй цы бакæнай, уый тызмæгæй нæ сараздзынæ . « Æз дæн » у æгъатыр низ , æмæ дзы уæхи бахизут …»


Иу хатт ма мын зæгъут, басняйы цы бæллæхтæ æрцыдысты, уыдон цæй фæдыл æрцыдысты?


Ахуырдзау: Ацы бæллæхтæ æрцыдысты зыд æмæ кæрæфы тыххæй , рогсæр æмæ « æз дæн » низы ахосæй .


Ахуыргæнæг: Адæймагмæ, хъыгагæн, ис бирæ хъæндзинæдтæ . Зын у адæймагæн йæхиимæ тохы бацæуын, фæлæ хъæуы . Куы нæ тох кæна адæймæг , басняйы аккаг суыдзæн . Махæй та никæй фæнды

« бирæгъ» æмæ « хърихъупп » уæвын.


Хатдзæгтæ скæнын: Ногæй цы базыдтат сывæллæттæ? Уæ зæрдыл цы бадардзыстут?


Хæдзармæ куыст: Хæдзармæ уын уыдзæн ахæм хæс: басняйæ скъуыддзаг наизусть сахуыр канын, басня сныв кæнын.





Общая информация

Номер материала: ДБ-363249

Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Мировая художественная культура: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс «Гид-экскурсовод: Основы туристского сопровождения»
Курс профессиональной переподготовки «Экскурсоведение: основы организации экскурсионной деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Изобразительное искусство: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Изобразительное искусство как творческая составляющая развития обучающихся в системе образования в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Изучение русской живописи второй половины XIX века на уроках МХК в свете ФГОС ООО»
Курс повышения квалификации «Основы духовно-нравственной культуры: история и теория зарубежной культуры»
Курс повышения квалификации «Формирование метапредметных компетенций учащихся на уроках ИЗО и искусства»
Курс повышения квалификации «Основы менеджмента в туризме»
Курс повышения квалификации «Организация маркетинга в туризме»
Курсы повышения квалификации «Организация проектно-исследовательской деятельности в ходе изучения курсов мировой художественной культуры в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Художественно-эстетическое развитие детей дошкольного возраста в условиях реализации ФГОС ДО»
Курс профессиональной переподготовки «Управление сервисами информационных технологий»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по водоотведению и очистке сточных вод»
Курс повышения квалификации «Международные валютно-кредитные отношения»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.