Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Химия / Другие методич. материалы / Урок "Химия" "Темір және оның қосылыстары (9-класс)

Урок "Химия" "Темір және оның қосылыстары (9-класс)



Осталось всего 4 дня приёма заявок на
Международный конкурс "Мириады открытий"
(конкурс сразу по 24 предметам за один оргвзнос)


  • Химия

Поделитесь материалом с коллегами:

hello_html_m50ab85d9.gifhello_html_2cf072e6.gifhello_html_m6f622974.gifhello_html_6c771cae.gifhello_html_m3ed747ed.gifhello_html_6617f579.gifhello_html_30000d6d.gifhello_html_m630e3a99.gifhello_html_m2f0a46dd.gifhello_html_m4ac5d449.gifhello_html_m61703edf.gifhello_html_m3c754eb4.gifhello_html_m4b5f91dd.gifhello_html_79451ad0.gifhello_html_m31e70a38.gifhello_html_6713afe1.gifhello_html_6060db92.gifhello_html_m2f1272ec.gifhello_html_m630e3a99.gifhello_html_4517a0bf.gifhello_html_m6269e4b9.gifhello_html_51de6a73.gifhello_html_m2f1272ec.gifhello_html_3fb1532d.gifhello_html_m2f1272ec.gifhello_html_m352b8008.gifhello_html_m695a8987.gifhello_html_m8344d5f.gifhello_html_79451ad0.gifhello_html_12b86669.gifhello_html_4e4c8b74.gifhello_html_25d14b80.gifhello_html_2534b481.gifhello_html_m28863bac.gifhello_html_3d98725c.gif


Бекітемін:

Оқу-ісінің орынбасары:

Өтетін күні: Сыныбы: 9 «б» Пәні: Химия

Сабақтың тақырыбы: Темір және оның қосылыстары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Кеңінен таралған металл темір элементінің атом құрылысы, алынуы және қосылыстарының ерекшеліктері мен қолданылуы, қасиеттері туралы түсіндіру.

Дамытушылығы: Оқушылардың пәнге қызығушылығын, дүниетанымын, қосымша топша элементтері жайлы білімдерін одан әрі дамыту.

Тәрбиелілігі: Өздерінің қабілетіне сай ізденіспен еңбектеніп, жеке тұлға екенін сезіне білуге үйрету.

Сабақтың жоспары:

  • І.Ұйымдастыру кезеңі

  • Үй тапсырмасын сұрау.

  • ІІ. «Ер дәулеті – еңбек»

  • Жаңа сабақты түсіндіру.

  • ІІІ. «Ырыс алды – ынтымақ»-негізгі бөлім

  • Мылқау сурет,суреттер сөйлейді

  • ІҮ. Бәрін білгім келеді”- тақырыпты ашу.

  • Биологиялық диктант, ВЕНН диаграммасы

  • «Бейнет түбі- зейнет»- қорытындылау, бағалау.

  • Ү. Үйге тапсырма

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Сабақ көрнекілігі: Периодтық кесте, слайд.

Пәнаралық байланыс: тарих, биология, әдебиет, математика, медицина.

Сабақтың жүру барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі: Оқушылармен амандасу, түгелдеу. Оқушылар назарын сабаққа аудару.

Үй тапсырмасын сұрау:

«Ер дәулеті – еңбек»: «Ұяшықтар таңдау», «Миға шабуыл».

1. Берілген сандардың мағынасын ашу. 650, 2.7, 3, 2050, 8.8,

2. Алюминий және қосылыстарының химиялық қасиетерін ата.

3. Алюминий және қосылыстарының физикалық қасиетерін ата.

4 Алюминийдің алыну теңдеуін жаз.

Жауаптары:

  1. 6500С – металдарды арасындағы қайнау температурасы. 2.7 г/см3 – алюминийдің тығыздығы.

3 – периодтық жүйедегі орны, тұрақты валенттілігі және тотығу дәрежесі. 20500С – АІ2О3 балқу температурасы, 8.8% – алюминийдің массасы пайызбен.

  1. Алюминий күшті тотықсыздандырғыш, металл беті ауадағы оттекпен жанасқанда лезде тотығып оксидті қабықшамен қапталады.

4АІ + 3О2 = 2АІ2О3 алюминий оксиді

2АІ + 3СІ2 = АІСІ3 алюминий хлориді

АІ + Р = АІР алюминий фосфиді

2АІ + Н2О = 2АІ(ОН)3 + 3Н2 алюминий гидроксиді

2АІ + 6NaOH = 2Na3AІО3 + 3Н2 натрий алюминаты

AІ2О3 - корунд. Ақ түсті қатты зат, суда ерімейді.

4АІ + 3О2 = 2АІ2О3

Қышқылмен, негізбен әрекеттеседі.

АІ2О3 + 6НСІ = 2АІСІ3 + 3Н2О

АІ2О3 + 2NaOH = 2NaАІО2 + Н2О

АІ(ОН)3-іркілдек, ұйыған айран тәрізді ақ түсті зат.

Қыздырғанда айырылады: 2 АІ(ОН)3 = АІ2О3 + 3Н2О

АІ(ОН)3 + 3НСІ = АІСІ3 + 3Н2О


  1. Алюминий – ақ түсті, күміс тәрізді жеңіл металл, тығыздығы 2,7 г/мл, электр тоғы мен жылуды жылуды жақсы өткізеді, оңай созылады.

  2. 2АІ2О3 эл.тоғы 4АІ + 3О2

«Миға шабуыл»

  1. Магналий (Al+Mn+Mg)
    2. Дюралюмин (Al+Mg+Si+Cu)
    3.Силумин (Al+Si+Na)

Дұрыс жауаптары:

  1. Кеме және зымыран жасауда

  2. Ұшақ жасауда

  3. Машина жасауда

«Ырыс алды – ынтымақ»-негізгі бөлім

ІІ. Жаңа тақырыпты ашу.

Мылқау сурет, суреттер сөйлейді:

  1. Құрамы 7 металдан тұратын, 1399 жылы Түркістанда жасалған баға жетпес қол өнер туындысы.

Жауабы: Тайқазан. Темір, мырыш, қалайы, мыс, қорғасын, алтын, күміс.

  1. Ертедегі ер азаматтар қолданған, пайдаланған бұйымдар.

Жауабы: құрал-сайман, сауыт, қалқан т.б.

ІІІ. Жаңа тақырыпты меңгерту.

  1. Темірдің периодтық жүйедегі орны, атом құрылысы.

  2. Табиғатта таралуы және маңызы.

  3. Физикалық қасиеттері.

  4. Химиялық қасиеттері.

  5. Алынуы.

  6. Темірдің биологиялық маңызы.

  7. Темірдің қолданылуы

  8. Темірдің маңызды қосылыстары.

Ал, балалар, жаңа ғана өздерің темір элементін халқымыз дәріптеп, одан тұрмысқа қажетті көптеген бұйымдар жасаған екен. Олай болса балалар, темірге байланысты қандай мақал – мәтел, тақпақтар білеміз?

  1. Ескі мата бөз болмас, ескі темір біз болмас.

  2. От көмірді жейді, тот темірді жейді.

  3. Темірді қызғанда соқ.

Темір тарихи элемент: Темір- адам қоғамымен бірге туып, бірге жасасып, адам мүддесіне ұзақ уақыт қызмет етіп келе жатқан тарихи элемент. Ол-адамды алғашқы құрал мен қару жарақтан бастап, бүгінгі ғарыш кеңістігіне көтерген жасампаз металл. Темір кенінің қоры жағынан Қазақстан -әлемде сегізінші, оны өндіруде он бірінші орын алады. Ал ТМД елдері арасында Ресей мен Украинадан кейінгі үшінші орында тұр.

Ендеше балалар, осы элементтің құрылысын, қасиетін тану үшін жаңа тақырыпты баяндайық.

Жалпы сипаттамасы: Темір – ІҮ период, ҮІІІ топтың қосымша топшасының элементі. Таңбасы: Ғе, реттік саны 26-ға тең. Ғе)2е)8е)14е)2е. Қосымша топшадағы барлық элементтер сияқты темір де d – элементке жатады. Темірдің ІІ және ІІІ валентті. Қосылыстарда +2, +3 тотығу дәрежесін көрсетеді.

Ғе0 – 2е Ғе+2

Ғе0 – 3е Ғе +3

Табиғатта кездесуі: темір алюминийден кейінгі төртінші орындағы табиғатта ең көп таралған металл. Ғарыштан түсетін метеориттер негізінен темірден тұрады. Сондықтан ерте заманда темірді «аспан тасы» немесе «жұлдыз тасы» деп атаған.

Темірдің табиғи минералдары:

  • Ғе3О4 магнитті темір немесе магнетит (72% Ғе)

  • Ғе2О3 қызыл теміртас немесе гематит (70% Ғе)

  • ҒеS2 пирит немесе күкірт колчеданы (50% Ғе)


  • ҒеSO4 * 7H2O темір купоросы

Қазақстанда темір кендері Оралда, Қостанай, Қарағанды қалаларында.

Физикалық қасиеттері: Темір – жылтыр, күміс түстес, металдық жылтыры бар, ақ металл. Тоқ пен жылуды жақсы өткізеді. Темір иілімді, магниттелетін және жоғалтатын қасиеті бар, оның тығыздығы 7,87 г/см3. Балқу температурасы жоғары 1539 0С .

Химиялық қасиеттері: Темір активті металл болғандықтан жай заттармен де күрделі заттармен де әрекеттеседі.

Жай заттармен:

1.3Ғ + 2О2 Ғе3О4(ҒеО*Ғе2О3) темірдің тот қағы

Ылғалды ауада тат түзіледі.

4Ғе + 2Н2О + 3О2 4Ғе(ОН)3 темірдің (ІІІ) оксигидроксиді

Темір ауада Ғе3О4 түзіп таттанады.

2. 2Ғе + 3СІ2 2ҒеСІ3 темірдің (ІІІ) хлориді

3. 3Ғе + С Ғе3С цементит

4. Ғе + S ҒеS темірдің (ІІ) сульфиді

Күрделі заттармен:

Қатты қаздырылған темір су буымен әрекеттеседі.

  1. 3Ғе + Н2О(бу) t Ғе3О4 + Н2

  2. Ғе + 4НNO3(сұйық) Ғе(NO3)3 + NO + 2 Н2О

  3. Ғе + Н2SО4(сұйық) Ғе SО4 + Н2

  4. Ғе + НСІ ҒеСІ2 + Н2

  5. Ғе + CuSO4 Ғе SO4 + Cu

Өнеркәсіпте алынуы: Оксидінен тотықсыздану арқылы

  1. Ғе2О3 + 2АІ = АІ2О3 + 2Ғе

  2. Ғе2О3 + 3Н2 = 2Ғе + 3Н2О

  3. Fe3O4 + 4CO = 3Fe + 4CO2

Темірдің биологиялық маңызы: Тірі организмдердің құрамындада кездеседі. Ересек адамдардың денесінде 4-5 г темір бар. Оның 65% - ы қандағы гемоглабиннің құрамына кіреді. Темір ионы ғана қанға қызыл түс береді. Қанның құрамында темірдің жетіспеуі қаназдық ауруын туғызады. Байланысқан күйдегі темір көптеген тағамдық өнімдерде: қара нан, картоп, алма, өрік, қарақұмық жармасында кездеседі. Бұл тағамдарды күнделікті ас мәзірінде пайдаланып, қан аздықтың алдын алу, ешкінің шикі сүтінде де темір бар.

Медицинамен байланысы: Радиация әсерінен гемоглобин синтезделмесе, адам ақ қан ауруына

шалдығады. Медицинада темірдің дәрілік препараттары, зерттеу кезінде индикатор ретінде қан ауруын анықтауға қолданылады.

Темірдің маңызды қосылыстары: Темір (ІІ) оксиді немесе (FeO) – негіздік оксид, оңай тотығатын қара ұнтақ, оны мына реакция бойынша алады:

Fe2O3 + CO 2FeO + CO2

Қышқылдармен және қышқылдық оксидтермен әрекеттесіп тұз түзеді:

  1. FeO + 2HCl = FeCl2 + H2O

  2. FeO + CO2 = FeCO3

Темір (ІІІ) оксиді Fe2O3амфотерлі оксид, бірақ негіздік қасиеті

басымдау, ең тұрақты оксид, қызыл-қоңыр түсті, минералы гематит.

ІІ. Химиялық қасиеттері:

қышқылмен Fe2O3 + 3H2SO4 = Fe2(SO4)3 + 3H2O

негізбен Fe2O3 + 2NaOH = 2NaFeO2 + H2O

Темірдің ІІ және ІІІ валентті оксидтеріне екі түрлі гидроксидтері сәйкес келеді.

Fe (II) гидроксиді – жасыл тұнба, ал Fe (III) гидроксиді – қызыл-қоңыр түсті тұнба. Олар суда ерімейтін заттар.









І. Алынуы.

ҒеSО4 + 2NaOH = Fe(OH)2 + 2NaCl

FeCl3 + 2NaOH = Fe(OH)3 + 3NaCl

Оқушылар өздері тәжірибе жасап қарайды.

Қолданылуы: Темір құймалары халық шаруашылығының барлық салаларында кеңінен қолданыс табады. Темір негізінен – шойын мен болат түрінде қолданылады.

Биологиялық диктант:

  1. Темір ________ түстес, ________ металл.

  2. Темір иілімді, _____қасиеті бар, тығыздығы_______, балқу температурасы_______.

  3. Темір қосылыстарында_______тотығу дәрежесін көрсетеді.

  4. Темір құймалары _______және _______түрінде қолданылады.

Керек сөздер: күміс, ақ, магниттелетін, 7,87 г/см3,15390С, +2, +3, шойын, болат.

Венн диаграмммасы:

алюминий-тұрақты 3 валентті, сумен реакцияға түспейді, сілтімен әрекеттеседі, екідайлы қасиет көрсетеді.

Темір-айнымалы 2 және 3 валентті, қатты қыздырғанда су буымен әрекеттеседі, тірі организмнің

құрамында кездеседі.

Ұқсастығы-екеуі де күміс түстес жылтыр металл, электр және жылу өткізгіш.

Қорытындылау: темір туралы не түсінгендерін постер арқылы қорғау.

Жаттығу орындау: 167 – беттегі 10 – жаттығу.

  1. Қыздырылған Ғе2О3 үстінен сутек жібере отырып, темір алуға болады. 2моль сутек жібергенде түзілген темірдің массасын анықтаңдар. Өнімнің шығымы теориялықпен салыстырғанда 95%.

Шешуі:

2 моль х

Ғе2О3 + 3Н2 = 2Ғе + 3Н2О

3 моль 2 моль

Х = 32*2 = 1,3 моль

m(Ғе) = V * M = 1,3 * 56 г/моль = 72,8 г Ғе


Х = 72,8*95% = 69,6 г Ғе

100%

169 – беттегі 6 – жаттығу.

  1. Ғе ҒеСІ2 Ғе(ОН)2 Ғе(ОН)3 Ғе2О3 Ғе

  1. Ғе + СІ2 = ҒеСІ2

  2. ҒеСІ2 + 2NaОН = Ғе(ОН)2 + 2NaСІ

  3. 4Ғе(ОН)2 + 2Н2О + О2 = 4Ғе(ОН)3

  4. 2Ғе(ОН)3 t Ғе2О3 + 3Н2О

  5. Ғе2О3 +2АІ = АІ2О3 + 2Ғе

Оқушыларды бағалау:

Үйге тапсырма: 37 – 38 тарау; 7- 8 жаттығулар.










































57 вебинаров для учителей на разные темы
ПЕРЕЙТИ к бесплатному просмотру
(заказ свидетельства о просмотре - только до 11 декабря)


Автор
Дата добавления 06.11.2015
Раздел Химия
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров340
Номер материала ДВ-128515
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх