Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок по башкирскому языку на тему "Н.Мусин."Косули"

Урок по башкирскому языку на тему "Н.Мусин."Косули"

библиотека
материалов

Тема урока: Нугман Мусин

Дәрес темаһы:Ноғман Мусин.Ҡоралайҙар.

Маҡсат: Н.Мусиндың биографияһын иҫкә төшөрөү;

әҫәрҙең йөкмәткеһен анализлау;

әҫәргә ҡарата үҙ фекерҙәрен әйтергә өйрәтеү;

сифаттар8ы 6абатлау;

телмәр үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу;

тәбиғәткә ҡарата һөйөү уятыу, уға һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү;

Йыһазландырыу: Н Мусиндың портреты, Башҡортостан картаһы, презентациялар, компьютер, дәреслектәр, һүҙлектәр.

Уҡыусыларҙың дәрескә әҙерлек эше:

1 уҡыусы Н.Мусиндың биографияһын һөйләргә әҙерләнә.

Бер нисә уҡыусы тәбиғәт тураһында сығыш әҙерләй.

Дәрес барышы.

  1. Уҡытыусы: Һаумыһығыҙ уҡыусылар!

  2. Маҡсатҡа сығыу:

А.А.Кузнецовтың “ Бөрйән айыу аулаусыһы” картинаһын ҡарау.

hello_html_64b751e9.png

Был картинала кем төшөрөлгән? Ул кемгә оҡшаған?

Эйе, был олатай 3е8 уҡыған әҫәрҙәге Әбделнәғим бабайға оҡшаған.

Әбделнәғим бабай - ул һунарсы. Ул ғүмеренең куп өлөшөн урманда үткәргән. Бабай үҙ ғүмерендә ниндәй генә хәлдәргә тарымаған да ниндәй генә тәбиғәт серҙәрен асмаған! Бөгөн беҙ дәрестә Әбделнәғим бабай менән булған тағы ла бер ваҡиғаға туҡталып үтәбеҙ. Ул- Н.Мусиндың “Ҡоралайҙар” әҫәре.

  1. Әҫәрҙең исемен уҡыйбыҙ “Ноғман Мусин.Ҡоралайҙар”.

hello_html_m117afa07.png

Уҡытыусы: Әйе. Шулай итеп беҙ бөгөн кейектәр, тәбиғәт, уларҙың матурлығы тураһында һөйләшеүебеҙҙе дауам итәбеҙ. Ноғман Мусиндың бик матур хикәйәһенә байҡау яһарбыҙ. Иң тәүҙә автор тураһында белгәндәрегеҙҙе иҫкә төшөрөрәйек.

Бала: Ноғман Сөләймән улы Мусин 1931 йылдың 17 июлендә Ишембай районы Ҡолғона ауылында тыуған.Ул Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы. Картанан Ишембай районын күрһәтәләр

Уҡытыусы: Әйе, уҡыусылар.Ноғман Мусин ул Урал тәбиғәтенә, урманға,ер биҙәгенә ғашиҡ кеше. Ул тыуған төйәген аңлай,һулышын тоя, мәңге төрләнгән төҫөн күрә белә.Тағы шуны ла өҫтәп әйтәһе килә.Беҙҙең яратҡан яҙыусыбыҙ, йәнлектәргә лә ғашиҡ ,шулай бит.Беҙ быны “ Ҡоралайҙар “хикәйәһен уҡығас тағы ла нығыраҡ аңлағанбыҙҙыр тип уйлайым.Уҡыусылар,ошо хикәйәне уҡығанда һеҙгә ниндәй ауыр һәм аңлашылмаған һүҙҙәр осораны.Һүзлек эше.

Урман күрке,йәме ул ниндәй йәнлек? Ашағандары –үлән,эскәндәре –таҙа һыу ул ниндәй йәнлек? Аяҡтары еҙ ҡурай кеүек нәфис, баштары ҡупшы, күҙҙәре сабый бала ҡарашы һымаҡ, бер уҫаллыҡ юҡ ул ниндәй йәнлек?

Балалар:Ҡоралай. hello_html_74d3712c.png

Был хайуанҡай — ысын мәғәнәһендә урман-ҡырҙарыбыҙ биҙәге. Һылыу ҡыҙҙарҙы ла хатта ҡайһы яҡта: “Ҡоралай һымаҡ һылыу, етеҙ”, — тиҙәр. Ә урман фонында нәфис йән эйәләре шул тиклем матур күренә — ҡарап туймаҫлыҡ. Уларҙы “бәләкәй болан” тип тә йөрөтәләр. Оҙонлоғо — 100 – 150, бейеклеге 65–100 сантиметр булһа, ауырлығы 60 килограмдан артмай. Ҡоралайҙар ҙур аҡланлы, таулы һирәк урманда йәшәй. Ҡоралай аҙығының 70 процентын үлән тәшкил итә. Шулай уҡ уҫаҡ, тал, йүкә, ҡайын, имән ағастарының япраҡтарын, йәш ботаҡтарын үҙ итәләр, имән сәтләүеге, еләк-емеш менән дә туҡланалар. Был хайуандарҙың төп дошманы — бүре һәм һеләүһен. Йәштәренә төлкө лә һөжүм итә. Ғүмерҙәренә килгәндә, тәбиғи шарттарҙа 11–13 йәшкәсә йәшәйҙәр.

Уҡытыуы: Тимәк, һеҙ, ошо сибәр йәнлек тураһында нимәләр белдегеҙ, нимәләр аңланығыҙ. барыһында бөгөн дәрестә һөйләргә тейешһегеҙ,һөйләштекме? Беҙ хәҙер һеҙҙең менән төркөмдәргә бүленеп эшләрбеҙ. Тағы ла шуны өҫтәп әйтергә кәрәк Хикәйәне уҡығанда беҙ Ер-һыу атамаларын осраттыҡ. Зинһар өсөн, һанап китегеҙсе, ниндәй атамалар иҫегеҙҙә ҡалды?

Балалар:Ҡыҙҙар ташы,Йәнебәк һырты.

Уҡытыусы: Бик дөрөҫ әйттегеҙ.Һеҙҙе алда шундай эштәр көтә: 1 төркөм уҡыусылары Ҡыҙҙар ташында булған хәлде һөйләргә әҙерләнәһегеҙ.

2 төркөм Йәнебәк һыртында декабрь урталарында ниндәй ваҡиға булғанын һөйләрһегеҙ

3 төркөм Яҙғы ташҡындан һуң Йәнебәк һыртында Әбделнәғим бабайҙың ғәжәп-хайран ҡалған мәле. Ул аҡлан уртаһында нимә күрә?

Балалар әҙерләнә.Һәр төркөм Ҡыҙҙар ташында һәм Йәнебек һыртында булған ваҡиғаларҙы һөйләйҙәр.

Уҡытыусының баһалауы.

Уҡытыусы: Ә хәҙер әҫәрҙең йөкмәткеһенән сығып, текстан файҙаланып,ҡоралайҙың сифаттарын һанап китәйек .

Балалар текстан йәнлеккә бирелгән сифаттарҙы табалар,үҙ фекерҙәрен өҫтәп әйтәләр.

Уҡытыусы:Балалар иғтибар менән слайдҡа ҡарағыҙ ҙа әйтегеҙ,беҙ һеҙҙең менән ҡоралайҙың бөтә сифаттарын да һанап киттекме икән?

Балалар сағыштыралар. Баһа



hello_html_7caa1e4b.gif







Уҡытыусы: Хикәйәлә һеҙгә тағы ниндәй геройҙар осраны?

Балалар яуабы : Әбделнәғим бабай,Көтмөр.

Уҡытыусы:Кем ул Әбделнәғим бабай?

Балалар: Һунарсы

Уҡытыусы: Ул ниндәй сифаттарға хас? Һанап китәйек


Һәр бер төркөмгә схемалар таратып бирелә,балалар текст ҡулланып, Әбделнәғим бабайға хас сифаттар яҙалар.Бер бала таҡтала эшләй.


hello_html_m444ea9b0.gif







Уҡытыусы:Эште тамамланыҡ. Хәҙер бергәләп тикшереп үтәйек.Әбделнәғим бабай ниндәй кеше ул ?

Балаларҙың яуабы:Тыныс, ябай, кейектәрҙе ярата, серле, йор кеше, изге бәндә, яғымлы, ярҙамсы.

Был сифаттарҙы слайдтарҙа ҡарап , уҡыусылар үҙҙәре яҙған сифаттар менән тикшерәләр .Бергәләп уҡып,сағыштырып сығабыҙ һәм йомғаҡлайбыҙ.

hello_html_m22a97bd2.gif

Уҡытыусы: Балалар, әйтегеҙ әле, Әбделнәғим бабайҙың изге,мәрхәмәтле,кейектәрҙе яратыуын күрһәткән ниндәй ваҡиғаларҙы миҫал итеп килтерә алаһығыҙ?Кем дәреслектән уның тураһында уҡып ишеттерер?Текстан табып уҡыу.

Бала:Көтмөр исемле бик шәп этем бар ине. Айыу һунарына йөрөгәндә ,әллә нисә тапҡыр үлемдән ҡотҡарҙы үҙемде ...

Икенсе бала дауам итә: Эт Әбделнәғим бабайҙың ысын дуҫы, ярҙамсыһы һәм һаҡсыһы була. Әммә ул ҡоралайҙар ҡыуғанда , бейек ҡаянан сапҡан ваҡытта,ташҡа бәрелеп һәләк була.

Уҡытыусы: Эйе,бик дөрөҫ.Һәм ысынлап та Әбделнәғим бабай был хәтирәне бик борсолоп,ҡайғырып һөйләй.

Уҡытыусы: Хикәйә буйынса һөйләшеүебеҙҙе дауам итәбеҙ.Автор был әҫәре менән беҙгә,уҡыусыларға нимә әйтергә теләгән?Һеҙгә бигерәк тә кем оҡшаны? Ни өсөн? Яҙыусы тәбиғәтте нисек тасуирлай?Ә кейектәр тураһында ниндәй матур һүҙҙәр яҙған ул?Шулай итеп беҙ кейектәрҙе,йәнлектәрҙе,януарҙарҙы нисек һаҡларға тейешбеҙ?

Уҡытыусы: Беҙ үҙебеҙ ниндәй сифаттарға эйә булырға тейешбеҙ?

Балалар яуабы.

Схеманы ҡарау

hello_html_m1b386fa2.gif


Эйе уҡыусылар кешенең дә,кейектең дә һәр нәмәнең матуры була.Беҙ мәрхәмәтле ,изгелекле,игелекле булып йәшәргә тейешбеҙ!

Ҡоралайҙар”ҙағы йәнлектәрҙең, тәбиғәттең матурлығы беҙҙең дәресебеҙ ваҡыты эсенә һыйып бөтмәй,әлбиттә,хикәйәнең хикмәттәре,тылсымдары,мөғжизәләре күңелдәребеҙҙә үҙ урынын алһын,тәбиғәтебеҙҙең серлелеге менән, кейектәребеҙҙең сослоғо менән беҙҙең күңелебеҙҙә иҫтә ҡалһын!




Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Общая информация

Номер материала: ДБ-327965

Похожие материалы



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG