Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Урок по казахскому языку на тему "мәтіндегі кәсіби сөздер" 6 класс
Обращаем Ваше внимание: Министерство образования и науки рекомендует в 2017/2018 учебном году включать в программы воспитания и социализации образовательные события, приуроченные к году экологии (2017 год объявлен годом экологии и особо охраняемых природных территорий в Российской Федерации).

Учителям 1-11 классов и воспитателям дошкольных ОУ вместе с ребятами рекомендуем принять участие в международном конкурсе «Законы экологии», приуроченном к году экологии. Участники конкурса проверят свои знания правил поведения на природе, узнают интересные факты о животных и растениях, занесённых в Красную книгу России. Все ученики будут награждены красочными наградными материалами, а учителя получат бесплатные свидетельства о подготовке участников и призёров международного конкурса.

ПРИЁМ ЗАЯВОК ТОЛЬКО ДО 21 ОКТЯБРЯ!

Конкурс "Законы экологии"

Урок по казахскому языку на тему "мәтіндегі кәсіби сөздер" 6 класс

библиотека
материалов

№7 сабақ

Тақырыбы: Мәтіндегі диалект, кәсіби сөздер.


Білімділік: Кәсіби және диалект сөздер туралы төменгі сыныпта өткендерін естеріне түсіре отырып, білімдерін тереңдету. Оқушыларды сөз мағынасына мән беруге үйрету.

Дамытушылық: Ойлау, пайымдау қабілеттерін дамыту, сөйлеу шеберлігіне, ой ұшқырлығына баулу.

Тәрбиелік: Туған тіл әрбір елдің ұлттық мақтанышы екенін ұғындырып, келтірілген мысалдар арқылы елін, жерін, туған тілін сүйе білуге тәрбиелеу.


Күтілетін нәтиже: оқушылар мәтіннің ішінен диалект, кәсіби сөздерді ажырата алады.


Сабақтың түрі. Жаңа тақырыпты меңгерту сабағы.

Әдісі: баяндау, сұрақ-жауап, ізденушілік, жаттығулар орындату, ойын түрлері

Көрнекілік: оқулық, түсіндірме сөздік, Венн диаграммасы.


Сабақтың өту барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

  • Оқушылардың сабаққа қатысуы туралы кезекшінің мәліметін тыңдау.

  • Оқу құралдарын ретке келтіру.

  • Оқушыларды тәртіпке шақыра отырып, сабақтың мақсаты айтылады.


ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

А) Сұрақ жауап:

  1. Термин сөздер дегеніміз не? мысал келтір

  2. Кірме сөздер дегеніміз не? Мысал келтір

  3. Араб-иран, орыс, монғол тілдерінен қандай сөздер кірген?

  4. Тіліміз қоры қалай байып отыр?


Ә) Түсіндірме сөздікті пайдаланып, бес көп мағыналы, бес омоним сөз теріп жазыңдар.

(оқушылар тақтаға жазады немесе ауызша оқиды)

Көп мағыналы

Омоним сөздер

Түп : ыдыстың түбі, қарағайдың шірік түбі, отырғызылған он түп ағаш, Москва түбіндегі шайқас;

Бас: адамның басы, бұлақтың басы, әңгіменің басы, таудың басы, көлдің басы


Жақ: адамның жағы, от жақ, маған жақ болу, қара бояу жақ

Ат: жылқы, есім, мылтық ат.

Бас: адамынң басы, аяғыңды жай бас, көрікті бас.

Біз: етікшінің бізі, біз бардық

Бу: судың буы, беліңді бу.

Б) 13-жаттығу: Көшіріп жазып, омоним сөздердің астын сызыңдар, мағынасын ашып келіңдер.

Тоқсанға келген жасым бар, көпті көрген басым бар...

Жасаулы жас қарағай, жас өспірім баладай.


Көк ала бұлт сөгіліп,

Күн жауады кей шақта.

Өне бойың егіліп,

Жас ағады аулақта.


Қара түнде қара баспаса, Ертісті арлы-берлі кезген қайықшыны қашан көрдің?


Қарсақ жортпас қара адыр,

Қарамай неге шабасың?


IV. Жаңа сабақ: Мәтінге диалект, кәсіби сөздер.

Балалар, қане барлығымыз есімізге түсірейікші? Диалект және кәсіби сөздер дегеніміз не?

Ықтимал жауап:

  • Белгілі бір жердегі (аймақтардағы, облыстардағы, аудандардағы) адамдардың, тұрғындардың сөйлеу тілінде қолданылатын сөздерді-диалект сөздер, ал белгілі бір кәсіппен, шаруашылықпен шұғылданатын айналысатын адамдардың арасындағы айтылатын сөздер кәсіби сөздер деп аталады.

Қысқаша түсінік:

Балалар, диалект сөздер жалпыхалықтық бола алмайды, өйткені олардың әдеби тілде баламалары бар.

Мысалы: әдеби тілдегі

Тәртіп Орал облысында: нұсқау, бұйрық

Шалбар Алматы, ШҚО: сым

Қабырға Ақтөбеде: жар


Кәсіби сөздер: екі салаға бөлінеді:

1. Қолөнершілік (ағаш, ұста, өрімшілік, тоқымашылық, зергерлік)\

2. Ауыл шаруашылығы (мал, астық, балық, аңшылық, бау-бақша, темекі, мақта, күріш, қызылша т.б.)


V. Оқулықпен жұмыс

23-жаттығу, /18 бет/ Мәтіндегі көп нүктенің орнына қандай терминді қолданар едіңдер. Неге? /оқушылар ауызша орындап, түсіндіреді.


24-жаттығу: Азық-түлік, тағам атауларына қатысты диалект сөздерді көшіріп жазыңдар.

25-жаттығу: Төмендегі сөздердің қандай кәсіпке, қандай мамандыққа байланысты қолданылатынын айтыңдар.

1) ауыл шаруашылығы;

2)ұсташылық;

3)тігіншілік;

4)оқу-білім;

5)мал шаруашылығы

26-жаттығу:

Архаизм сөздерді бір бағанға, тарихи сөздерді бір бағанға көшіріп жазыңдар.

Архаизм сөздер

Тарихи сөздер

Зауза, қауыс, сәуір, бастаңғы, отырмақ, бөстек, шекпен, жаппа, кәтеп, қосын, шеру, көбе, адырна, сүңгі, ақырет, жатақ, желек.

Болыс, ауылнай, сарбаз, атшабар, хан, ханзада, би, сұлтан, дабыл, алаш, қорамса, атқамінер

Архаизм, тарихи сөздер дегенді қалай түсінесіңдер?

VІ. Ой сергіту жұмысы: Сөзжұмбақ «Диалект» (оқушыларға жеке кеспе қағаздар арқылы таратылады) Ең бірінші жауабын тапқан үш оқушы бағаланады. 3 минут уақыт беріледі)







1

Д

ы

б

ы

с




2

А

н

т

о

н

И

м










3

ж

у

А

н












4

Л

е

к

с

и

к

а




5

ф

о

н

Е

т

и

к

а








6

е

К

п

і

н




7

а

л

ф

а

в

и

Т








Сұрақтары: 1. Сөздің ең кішкене бөлігі не?

2. Мағыналары қарама-қарсы сөздер қалай аталады?

3. Тіл қатысына қарай дауысты дыбыстардың бөлінуі.

4. Сөз мағыналарын зерттейтін тіл білімінің саласы ?

5. Тіл дыбыстарын зерттейтін біл білімінің саласы?

6. Сөздің айтылған кездегі соңғы буынның көтеріңкі дауыспен айтылуы.

7. Әріптердің рет-ретімен тізілген жиыны.


VІІ.Сабақты Венн диаграммасы арқылы бекіту


Диалект сөздер Кәсіби сөздер

hello_html_m5044169a.gifhello_html_5ee80cf8.gif ұқсастығы


Қолдану аясы шектеулі сөздер,

Екеуін де лексика ғылымы зерттейді












Үйге:

1. Диалект, кәсіби сөздер туралы оқып келу, мысалдар келтіру.

27- жаттығу: (ауызша) Төмендегі сөздерді оқып, тілде мұндай сөздерді не деп ататайтынын және оның себебін түісіндіріңдер.

28-жаттығу: Мәтінді оқып шығып, неологизмдерді теріп жазыңдар.

29-жаттығу: Берілген неологизмдерді қатыстырып сөйлем құраңдар.


VІІІ. Бағалау.



Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 25 октября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru

Общая информация

Номер материала: ДВ-186271

Похожие материалы