Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок развития речи. "Цаган сар"

Урок развития речи. "Цаган сар"



Осталось всего 4 дня приёма заявок на
Международный конкурс "Мириады открытий"
(конкурс сразу по 24 предметам за один оргвзнос)


  • Другое

Поделитесь материалом с коллегами:

Внеклассное комбинированное мероприятие (6-7 классы)

Цаһан Сарин нәр

Нәәрин күцл: Хальмг улсин авъяс заңшал батлæ авлµн. Амн үгин зөөрин үүдәврмүдәр дамҗҗ нәәрин онц медүлúд шинæллµн. Тùрскнч к½½нú суµмæ ùглµн.

Үзмр дөңцлмүд: мультимедиа презентац, компьютер

Нәәрин йовуд:

Буйта төрсн аав-ээҗ

Бүләрн менд бәәцхәнт?

Бумбин орн хальмг нутг

Бүклдән амулң бәәцхәнт?

Өлзә бүрдсн Цаһан Сар

Өргн кишгән хәәрләд ирв.

Өмнк хаалһд диилвр зааһад,

Өдр болһнд белгтә ирв.

Цацлын идән бурхнд күртхә,

Цаһана йөрәл маднд шиңгтхә!

Саңгин утан теңгрт күртхә,

Сарул иргч маднд орштха!

Бамб цецг тег бүркәд,

Бальчхр күүкд гер дүүрәд,

Өрк-бүлнь ни-негтә

Өөдлх җирһл батрх болтха!

1 давулач: Эңкр үүрмүд, күндтә гиичнр! Үвләс амулң - менд һарвта?

2 давулач: То күцц, толһа бүрн, гем - шалтг уга һарувидн.

1 давулач: Цаһан Сар – хаврин байр. Мана өвкнр ик кезәнәс нааран авъяс - заңшалан күндлҗ хадһлад, эн өдр даңгин темдглдг бәәсмн.

Цасн шулун хәәлҗ,

Цандг усн элвҗҗ,

Нарна герлин дуланд

Ноһан өвсн нәәхлҗ.

Хуучн өвр хуһрл уга,

Хурһна шиир кемтрл уга,

То күцц, толһа бүрн,

Хулха, худлын аюл уга,

Әмтн делкә цуһарн

Амулң менд бәәтхә!

1 давулач: Кезәнә иигҗ келдг билә: әрә нарн бултаһад һархла, бурхн ирҗ буудг цаг, тегәд өрүн эртәс йөрәл авхла, сән болдг. Эн учрар күн болһн эрт босад, цә чанад, дееҗән өргәд, элгн - садан, нег әңгә улсан шулуһар түрүн болҗ: «Цаһана цә уутн» гиҗ дуудхар адһдг билә.

Цә - чигән элвг – делвг болҗ,

Хортан дарад ирсн Окн Теңгр

Бурхна сәкүсн евәҗ өршәҗ,

Олн - әмтн төвкнүн сәәхн җирһләр җирһҗ,

Сансн хамгнь номин йосар күцтхә!

2 давулач: Цаhан Сарла Окн Теңгр Бурхнд зальврдмн.


Цаһан Сарин домг

Цаһан Сар цуг Бурхн багшин номар бәәдг улст онц чинртә өдр. Эн сән өдрмүдлә холвата олн - зүсн домг бәәнә. Нег тиим домгт иигҗ келгднә.

Ик кезәнә Бурхн багшин ном делгрсн цагт, һазад Далан маңһсин орнд нарта орчлң деерк әмтиг сорх шулм һархиг Олн бурхд әәлдҗ медәд, хоорндан селвлцәд, шиидвр авна: Окн Теңгр, Ноһан Дәрк, Цаһан Дәрк һурвн бурхнас альк халхарн болвчн сәәхн, чадмгинь йилһҗ шүүвр кенә. Шүүврт Окн Теңгр харһҗ. Тегәд Окн Теңгрт олн бурхд даалһвр өгнә: тер маңһсин орнд одад, чинртә ном умшх гиҗ. Маңһсин хан эврәннь хатан әрлһчкнә. Окн Теңгр шулм көвүһинь маңһсас бийдән үүдәҗ авх төр тәвнә.

Окн Теңгр олн бурхдын евәлтә номин чинрәр эн даалһвриг күцәнә. Цаһан төр болх болзгнь өөрдәд ирхлә, маңһсин хан хойр маңһсар Окн Теңгриг хойр көлинь төмр чөдрәр чөдрләд манулна. Тер цагт бурхд оларн онц күчтә ном умшад, Окн Теңгрт нөкд болна. Эн номиг 30 асхн экләд, нег шин өрүн күртл умшна. Тер номин чинрәр 30 сөөни өрәл алднд мөрнь эврән гүүҗ ирнә. Манҗасн хойр маңһснь унтҗ одна. Окн Теңгр төмр чөдртәһән мөрн деер сууһад һарна. Зууран мөрн деерән цаһан төр болна. Шулм көвүг тер һазрт алҗ үлдәҗ болшго бәәсмн. Тегәд бийнь идҗ орксмн гидг. Терүнәс махмуднь, чирәнь хордад харлҗ одҗ. ´азрт алад хайчкла, хәрү әмдрәд, әмт сорх бәәҗ.

Тер учрар, Окн Теңгр бурхн хортн шулман дарад, эврәннь һазртан орҗ ирв гиҗ байрта кевәр Цаһан Сар темдглдг болсмн, - гиҗ келцхәнә.


1 давулач: Хальмг улс кезәңк цагас авн Цаһан Сариг байртаһар тосч давулна. Цаһан гисн үг хөвтә, кишгтә, байрта тоотла залһлдата болдг. Байрин өдрт урдаснь белддг бәәсмн. Малан алад, дала хот болһдг бәәсмн. Шин хувц - хунр уйҗ, герән ахулдг билә. Ишкә гер дотр шин өлг - эд, ке сәәхн хувц - хунр һарһҗ өлдгдг авъяста.

2 давулач: Эн байрин һоллгч хотнь – боорцг.

Хаврин цаг ирхлә,

Цаһан Саран темдглнәвидн

Хавран байртаµар тосад,

Цаµана боорцгуд кенәвидн.

Цаһана өмн өдр гер болһнд күңшү үнр һарһад, боорцг шарна. Цаһана боорцг йирин боорцгас йилһрнә. Зүсн болһн эврә чинртә. Цуг цаһана боорцг һурвн багд хувагдна: дееҗин, белгин, эдлврин.

Дееҗин боорцг кех һуйрт өндг, һахан хорһ оруллго кенә. Дееҗд орулдг боорцг: целвг, 5 тоһш, 3 шор белг, мошкмр, хуц, кит. Эн дееҗиг һурв хонулад, эврә улс идх йоста, күүнә күүнд өгдмн биш.

Белгин боорцг хойр багд хувагдна: ик герин болн бичкн герин белгд. Ик герин белгд: нег хавтха, нег хуц, нег кит, нег җола, нег мошкмр, һурвн шор белг, зурһан тоһш орна. Боорцгиг эн тооһарнь цаһан утцнд келкәд, цаһалҗ одх герин тооһар дигләд авчкдмн. Мел иим дүрстәһәр, тооһар, зуг кемҗәһәрн хойр холванд бичкнәр кесн боорцгиг бичкн герин белг гиҗ келдг. Ик герин белг кен ахдан, бичкн герин белг – кен бичкндән нерәдҗ өгдг бәәсмн.

Эдлврин боорцгт: темән, һалун, хорха болн нань чигн олн зүстә боорцг орна.

1 сурһульч:

Цаһан Сарин боорцгуд


Хhello_html_777cb7ec.pngальмг улсин заңшал

Хамгин ончта гиҗ

Хәәртә ээҗм нанд

Хальмгудын авъясмуд цәәлһв.


Цаһан Сарин нәр

Цань уга байрта.

Окн Теңгртән зальврҗ,

Олн-әмтн җирһнә.

2 сурһульч:


hello_html_m79fec960.png

Цаһана өмн асхн

Цаган саран давулнавидн.

Цаһан Сарин ду дуулад,

Цаһана боорцгуд кенәвидн.



Цаһана боорцгуд өвәрцтә.

Боорцг болһн нуувчта

Цагин онцинь медүлҗ,

Байсҗ тууҗ цәәлһнә.

hello_html_680be616.jpg

3 сурһульч:

Нарна толян хурц болтха,

Нарт делкә халултха гиҗ

Нарна бәәдлтә -

«Целвг» боорцг бәәнә.

hello_html_6914a93d.jpg

Күн ут наста,

Кезәчн бат кишгтә,

Җирһлнь ут болтха гиҗ –

«Җола» боорцг кедмн.

hello_html_m3dd7aa5.jpg

Хальмгин мал - аһурсн,

Һазрин хорха мет,

То - тоомҗ уга болтха гиһәд

«Хорха боорцг» кедмн.


4 сурһульч:

Хhello_html_24f65151.jpgамгин тааста цагин

Харада нертә зәңгчиг

Хәәрлҗ әмтн күндләд,

«Шовун» боорцг болһна.


Эңкр мана хальмгуд,

Эрк биш тууҗан дасий!

Өвкнрин авъясан хадһлад,

Олнд тоомсрта болый!



1 давулач:

ЦаҺан Сарин боорцгудын марһан.

  1. Ямаран боорцг нарна өңгтә? (целвг)

  2. Эн боорцг белгин тоод орна, олн әмтнд ут, бат җирһл дурдҗах чинртә. (җола)

  3. Үкрин өвр дуралһад кесн боорцг заатн. (өвртә тоһш)

4. Малын то өстхә, элвҗтхә, күн болһн байҗтха гиһәд йорлад, эн кедг боорцгин нер келтн. (тоһш)

5. Хальмгудт даңгин хот учрад бәәтхә гиҺәд эн боорцг кенә. (кит)

6. Хөөдин то икдүлхин төлә ю арднь орҗ, оньган өгч асрдг бәәсмб? (хуц)

7. Хойр бөктә йир өврмҗтә, онц мал болад, хальмг күн асрдг дөрвн зүсн малын тоод орна. (темән)

8. Эн боорцг орачксн малын дотрин нәрн геснә бәәдлтә. (мошкмр)

9. Хаврин зәңгчин дүрстә боорцг нерәдтн. (шовун)

10. Эн боорцг күмн-әмтн кезәчн ни-негн бәәтхә гисн чинртә (шор белг).

11. Мал-аһурсна то өстхә гиһәд, йорлҗ кедг боорцг нерәдтн. (хорха боорцг)


2 давулач: Боорцгиг Цаһана өмн өдр кедмн. Энүг медәд белдх кергтú: хавтха, җола, хуц, кит, темән, шовун, тоһш, хорха боорцг. Боорцг шаргдад белн болхла, эрк биш дееҗ өргдг. Тиигәд болсн хот болһнас дееҗ өрггднә. Өрк-бүл болһн боорцган дольцдг заңшал бәәнә, дольцх боорцгиг салһҗ утцнд келкнә.

2 давулач: О, хәәрхн, боорцг - тоһштн

Элвг - делвг болҗ,

Ут наста, бат кишгтә болҗ

Му күүкдтәһән ханядн - тому уга бәәҗ,

Җил болһн иигҗ боорцг - тоһшан

Элвгәр кеҗ, боорцгарн дееҗ өргҗ,

Олн көгшдин йөрәл шиңгәҗ,

Байрта - бахта бәәх болтн!

Цаһан болсн асхн ик - бичкн уга хурад, домбран цокад, гарма татад, бииләд, дуулад сергдг бәәҗ.

1 давулач: О, хәәрхн, Окн Теңгр, Олн Деедс!

Окн Теңгрин сәкүсн евәҗ,

Олн-әмтн төвкнүн бәәҗ,

Оньдин иигҗ Цаhаhан кеҗ,

Окн Теңгртән шүтҗ, күңшү hарhҗ,

Халун уурта хотан кеҗ,

Окн Теңгрин аршанд

Олн-әмтн күртҗ

Гем-шалтг уга бәәтхә!

2 давулач: Манҗин Аркадийин «Шавашмуд» гидг дууна айст орулад дуултн

«Цаһан Сар» гидг ду дуулый.

Цуһар:

Өвкнрин заясн авъясиг

Алдл уга хадһлыя,

Авг-бәрцән күндләд – 2 р.

Айта сәәхн җирһия!

Хәдрис, авад од! – 2 р.

Айта сәәхн җирһия!


Җил болһн Цаһаһан,

Җигтә кевәр тосия!

Әмәрн өнр болҗ, – 2 р.

Амулң менд җирһия!

Хәдрис, авад од! – 2 р.

Амулң менд җирһия!


Окн Теңгр Бурхндан,

Оньдин амлҗ зальврия,

Хәәртә авъясан тевчдг, – 2 р.

Цецн баhчуд энтн!

Хәдрис, авад од! – 2 р.

Цецн баhчуд энтн!


Шавшад цоксн домбртнь

Шалһл уга биилитә.

Даңгин билгтә өөрднр – 2 р.

Дун бииһәр марһитә!

Хәдрис, авад од! – 2 р.

Дун бииһәр марһитә!


1 давулач: Мана нәр - нааднд орлцсн тадндан үнн цаһан седкләсн ханлтан өргҗәнәвидн. Сән менд йовхитн дурдҗанавидн!









57 вебинаров для учителей на разные темы
ПЕРЕЙТИ к бесплатному просмотру
(заказ свидетельства о просмотре - только до 11 декабря)


Автор
Дата добавления 26.09.2016
Раздел Другое
Подраздел Конспекты
Просмотров7
Номер материала ДБ-214344
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх