Внеклассное мероприятие по алтайской литературе на тему "Поэзияныҥ эҥири"

Предпросмотр материала:

Jазулунын тöс текши ÿредÿлÿ школы

Тема: Поэзиянын энири «Jаш ÿйенин jаны тилинде, jараш шулурзын тöрöл тилим»

Урокты тургускан: А.А. Кобенова

Тема: Поэзияныҥ эҥири «Jаш ÿйениҥ jаҥы тилинде, jараш шулурзын тöрöл тилим».

Амадулар: ÿренчиктерди кеендикти сÿÿрине, поэзияла jилбиркеерине уредери;

Кöнÿ эрмек-куучыныҥ тазырыктырары; бичиичилерле оморкоп jÿрерине таскадары.

Jепселдер: плакаттар, шарлар, К. Ельдепованыҥ сÿр-jуругы, бичиктериниҥ кöрÿзи.

Öдöр аайы

1. Белетеер бöлÿк.

2. Кире сöс:

Jакшы ба, ÿÿрем -

Канатту поэзиям!

Катап ла сеге баштанып турум

Колыҥды бер,

Кÿлÿмjиҥ сыйла, -

Jайымды алкайдым -

Jалбыжыҥла öрö -

Учалык бийикке -

Чаҥкыр айаска.

Чедирген чагылзын

Чöйилген jолыста.

Jÿректи ээле,

Jастарга jÿтки,

Канатту поэзиям,-

Кабайла, эркеле ...

- Бÿгÿнги эҥир кöгÿсти öйкöп, jÿректиҥ тÿбинеҥ чагылып чыккан поэзияга учурлалат. Кижиниҥ ончо сезимдери: сÿÿнгени, сÿÿгени, ыйлаганы, кородогоны, кайкаганы, оморкогоны аҥылу jайалталу улустыҥ - ÿлгерчилердиҥ экпиндÿ тилинде тизилип, ÿнгÿр болуп чагыла берет.

Бÿткен ле кижи ÿлгерди бичип болбос. Ол ары jанынаҥ сескир ле jайалталу улус чÿмдеер. Ӱлгерчиниҥ телекейи база башка: корÿжи аҥылу, jÿреги сескир, тили чечен. Ӱлгерчи кижи бÿткÿл албатыныҥ салымын, эмезе кандый бир учуралды бир ле лирический герой ажыра ол эмезе кандый бир сÿр-кебер ажыра бир канча jолдыкта ла кöргÿзип салат. Jайалталу ÿлгерчилердин ÿлгерлерин кычырза, кöскö иле кöрÿнер jуруктар jуралар, jуректи олjолоор кÿÿ угулар, амыр бербес санааларга алдырар ла jÿзÿн-jÿÿр öҥдöр кöрöр аргалу.

- Эмди алтай калык ортодо эҥ jарлу ла jайалталу ÿлгерчилериниҥ бирÿзи Л.В. Кокышевтиҥ ÿнин уксын деп сурап турум. (Ӱлгер «Детям Алтая» орус тилле, jе бойыныҥ ÿни).

2) А.О. Адаров - бойыныҥ ÿниле «Алтайым».

- Кула аргымак куйунду шунудып,

Келер jылдарга ичкери учурткай,

Кÿÿлерин ойнодып, сöстöрин тиргизип,

Куулгазын поэзиям jалбыжы jайылгай!

Чындап та, Карлагаш Ельдепованыҥ куулгазын поэзиязы эмди Алтай ичиле кöрнöö оттыҥ jалбыжындый jайыла берген. Jе эмди Карлагаштыҥ кайкамчылу ла куулгазынду телекейине айылдап баралы.

Карлагаш деп ат тегиндÿ берилбеген болор. Оныҥ поэзиязы карлагаш куштый ок jайым, тили аҥылу. Ӱлгерлерин ол jербойынын, Чолушпа ичиниҥ тилиле кеелейт. Бичиктеги Елена деп ады база jаан учур берет. Елена премудрая. Чын ла санаалу ла керсÿ кижи.

Карлагаштыҥ кöп ÿлгерлери Алтай jерине Ак-Чолушпа алтайына учурлалган.

Ӱлгер «Алкыжым айланзын алтай кырларга» деп ÿлгерин куучындап берер.

- Телеҥит тилим, телкем тилим,

Телекей öткÿре кимиртиҥ танылзын.

Тееркеп билбес телеҥит тилим,

Тереҥ-тереҥ учурыҥ ачылзын.

Ӱлгер «Телеҥит jаҥар»

Jердиҥ ÿстинде эне кижиге учурлап бичибеген ÿлгерчи де бичиичи де jок болор. Карлагаш Гавриловна да бойыныҥ энезине учурлап ас эмес ÿлгерлер бичиген. Олордын бирÿзи: «Энеме айткан быйаным».

- Алтай улустыҥ айдыжыла, jас келзе, эски jыл чыгар, jаҥы jыл кирер. Jердиҥ тыны кирер, кулагы ачылар, тырмакту аҥдар ичеенине jатпас, тулуҥду улус айылда отурбас. Чындап та, jас ол jылдыҥ аҥылу öйи. Карлагаш Ельдепованы бу öй база амыратпаган болгодый. Ӱлгер «Jас»

- Сÿÿш - ол не? Кандый да телекейлик философтор бу сöскö бирлик jартамал берип болбойдылар. Сÿÿш деп сöстиҥ учуры элбек: эмискен энезине, азыраган адазына, ака-карындажына, эjе-сыйнына каруузыганы - ол аҥылу сÿÿш; Тöрöл jерин, тилин сÿÿгени, баалаганы - база бир аҥылу сÿÿш. Сÿÿш кандый бир бичикке, киного, геройго до болор аргалу. Jе бу ончозы кижиге jаштан ала jуук. Онойдо ок, jылдар jылыжып, айлар айланып, jÿректи олjолоор сÿÿш келет. Ол саҥ-башка сезим. Кемге де ол кыйын, а кемге де ырыс. Кажы ла ÿлгерчи бу öйинде ол сезимди, кыйынды, ырысты чаазынга ÿлгер эдип артызып салат.

II бöлук

Бÿткен ле кижиге ÿлгер ачылбас,

Jарыкту jолго оны чыгарбас.

Кажы ла кижиге тил jайалар,

Jе кем кайкалду jаражын айдар!

Эмди бистиҥ школдыҥ jиит ÿлгерчилериниҥ бойлорыныҥ чÿмдеген ÿлгерлерин угалы.

Ӱлгерлер кÿйген одымнын jалбыжын

Уужыма салала, мен слерге экелдим.

Jыбарлу öйдö соокко тоҥгожын

Jылынып алайын, öчÿрбейли эмди.

Б.Бурмалов

- Л.В. Ундыбагар

Внеклассное мероприятие по алтайской литературе на тему "Поэзияныҥ эҥири"

DOCX

15.03.2026

143

Файл будет скачан в формате:

DOCX

Автор материала

Кобенова Айдана Александровна

Учитель алтайского языка и литературы

На сайте: 6 лет и 8 месяцев
Всего просмотров: 913
Подписчики: 0
Всего материалов: 6

913
просмотров
6
материалов
0
подписчиков

Настоящий материал опубликован пользователем Кобенова Айдана Александровна.
Инфоурок является информационным посредником. Всю ответственность за опубликованные материалы несут пользователи, загрузившие материал на сайт. Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете на материал.