Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Другое / Презентации / Ғылыми жоба "Төрт түліктің пайдасы"
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Другое

Ғылыми жоба "Төрт түліктің пайдасы"

библиотека
материалов
Тақырыптың авторлары: Бағыты: қазақ әдебиеті Секциясы: Қазақ тілі және әдебие...
Тақырыптың өзектілігі Қазақ этномәдениетін сипаттайтын өзекті арқаудың бірі...
Мал шаруашылғына байланысты әдеби деректер жинау; Қазақ халқымыздың төрт түлі...
Қазақстан жерін малсыз елестету мүмкін емес. Мал шаруашылығы еліміз үшін аса...
Әдебиеттерді іріктеу және реттеу . Көне әдебиеттерден мал шаруашылығының шығу...
Зерттеудің жаңашылдығы орыс және өзге ұлт өкілдеріне, әсіресе мектеп оқушыла...
Ғылыми жұмыстың мақсатын анықтау. Ғылыми жұмыстың жоспарын құру. 3. Шемонаиха...
 Төрт құбылада- төр түлік
Қазақ – ежелден мал шаруашылығымен айналысқан халық. Ғасырлар бойы қалыптасқа...
 Қазақ халқының көшпелі тұрмыс- тіршілігінде төрт түлік малдың орны ерекше.
Малдың қадірін біліп, қасиетін бағалаған бабаларымыз адам есіміне де мал атау...
Міне, осы жайларды жас ұрпаққа оқытып, үйрету олардың ой-өрісінің өсуіне де,...
Жылқы атасы- Қамбар ата. Сиыр атасы- Зеңгі баба. Түйе атасы- Ойсыл қара. Қой...
Бұлқыншақ Бұлқыншақ – сусын құюға арналған тері ыдыс. Оны жасау үшін жылқының...
Қазақ халқы мал терісін шаруашылықтың әр саласында қолдана білді. Жылқы теріс...
Қазақша ет Қазақша ет асу үшін жылқы етін салқын су қуюға қазанға тұтас салын...
Ешкінің, қойдың қылынан , түбітінен де бағалы бұйымдар тоқылады. Сәнді бөкеб...
Наурызыва Кәтимән.1926ж. 88 жаста Ш.Қ.О. Күршім ауданы. Бүкіл өмірім мал шару...
Ерте замандағы Қытай тарихшылары ғұндардың бәйге бермес жүйрік тұлпарлары бол...
Қазақ дастандарында есімдері аңызға айналған батырларға ертегі-аттар сенімді...
Жылқының тегі мен табиғи ерекшеліктеріне байланысты атаулар: сәйгүлік, тұлпар...
-
ЖЫЛҚЫ - МАЛДЫҢ ПАТШАСЫ Құлын,құлыншақ-жылқы төлі. Жабағы- бір жылға дейінгі т...
Ағайын тату болса –ат көп, Абысын тату болса-ас көп. 2. Адам құлақтан азады,...
атқұлақ-конский щавель атқонақ-тимофеевка лугавая атшоқай- корень куги сиырж...
Қымыз Қымыз- халқымыздың бірнеше ғасырлар бойы үздіксіз пайдаланып келе жатқа...
Бапкер деп аттың күтімін білетін адамды айтады. Қазақта жүйрік аттың өзіндік...
XIX ғасырда белгілі Күреңбай, Шоқай, Киікбай деген ат сыншылары болған. Сонд...
Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи кесенесінде тай қазанды жағалай «он сан Алаш...
Біздің келешектегі жоспарымыз: 1. Қазақ халқының мал шаруашылығының пайдасы м...
Қолданылған әдебиеттер: «Қазақтың дарқан дастарқаны» Кенжеахметұлы Сейіт. «Ал...
Қосымша: Видеотаспа Суреттер Оқушы дәптері
44 1

Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1 Тақырыптың авторлары: Бағыты: қазақ әдебиеті Секциясы: Қазақ тілі және әдебие
Описание слайда:

Тақырыптың авторлары: Бағыты: қазақ әдебиеті Секциясы: Қазақ тілі және әдебиет Жетекшісі: Кеңесшісі: Шемонаиха қаласы, 2012 ж

№ слайда 2
Описание слайда:

№ слайда 3 Тақырыптың өзектілігі Қазақ этномәдениетін сипаттайтын өзекті арқаудың бірі
Описание слайда:

Тақырыптың өзектілігі Қазақ этномәдениетін сипаттайтын өзекті арқаудың бірі – мал шаруашылығының ішінде қазақ тілінде жылқы малына байланысты. Жылқының өсу, даму кезеңдерін жіті қадағалап, деректер жинау. біздің халқымыздың ата кәсібімен байланысты екенің дәлелдеу және жеткізу. Кейінгі жастарымыздың қасиетті төрт түлікке қатысты ұлтымыздың ұғымдары мен бай тәжірибесін білу мақсатында. Рас, олардың бәрі бірдей малды бақпас, бірақ аталарымыз қадір тұтқан мұраларымыздың ерекшіліктерін жадында сақтау үшін зерттеу, танып- білу жұмыстары жүргізу.

№ слайда 4 Мал шаруашылғына байланысты әдеби деректер жинау; Қазақ халқымыздың төрт түлі
Описание слайда:

Мал шаруашылғына байланысты әдеби деректер жинау; Қазақ халқымыздың төрт түлікке байланысты қадір-тұтқан көне және мәдени ерекшеліктерімен танысу; 3) Мал өнімдерін тұрмыстық салада қолдану тәсілдері. Төрт түлікке орай ұлттық тәрбие , өнеге үлгілері жайлы танып білу.

№ слайда 5 Қазақстан жерін малсыз елестету мүмкін емес. Мал шаруашылығы еліміз үшін аса
Описание слайда:

Қазақстан жерін малсыз елестету мүмкін емес. Мал шаруашылығы еліміз үшін аса маңызды шаруашылық саласын дамыту.

№ слайда 6 Әдебиеттерді іріктеу және реттеу . Көне әдебиеттерден мал шаруашылығының шығу
Описание слайда:

Әдебиеттерді іріктеу және реттеу . Көне әдебиеттерден мал шаруашылығының шығу тарихы туралы мәліметтерді іздеу. Мал шаруашылығы: төрт түлік малға қатысты еңбектерді оқу. Мұражайдан көрген тарихи жәдігерлермен танысу. . Шемонаиха ауданы және басқа аудандарды тұратын қарт адамдардан мал шаруашылығына байланысты тарихи деректер жинау.

№ слайда 7 Зерттеудің жаңашылдығы орыс және өзге ұлт өкілдеріне, әсіресе мектеп оқушыла
Описание слайда:

Зерттеудің жаңашылдығы орыс және өзге ұлт өкілдеріне, әсіресе мектеп оқушыларына қазақ әдебиетіндегі “төрт түліктің пайдасы” туралы кеңінен мәлімет беру, зерттей жұмыстарын жүргізу арқылы жете меңгеріп алғандарын көрсету. Аталарымыздың қадір тұтқан мұраларымыздың ерекшеліктерін дәлелдеу, және оқушылардың саналарына жеткізу, жадында сақталып қалу мақсатында танып білу.

№ слайда 8 Ғылыми жұмыстың мақсатын анықтау. Ғылыми жұмыстың жоспарын құру. 3. Шемонаиха
Описание слайда:

Ғылыми жұмыстың мақсатын анықтау. Ғылыми жұмыстың жоспарын құру. 3. Шемонаиха қаласындағы мұражайдан XIX-XX ғасырлардағы мал шаруашылығының шығу тарихымен танысу. Төрт түлік малдың айырықша қасиетін, ерекшелігін танып білу. Төрт түлік малдың өнімдерін тіршілік құралы етіп, оңтайлы пайдалану шеберлігімен танысы, игеру. Шемонаиха ауданы және басқа аудандардағы қарт адамдардан мәлімет жинау.

№ слайда 9  Төрт құбылада- төр түлік
Описание слайда:

Төрт құбылада- төр түлік

№ слайда 10 Қазақ – ежелден мал шаруашылығымен айналысқан халық. Ғасырлар бойы қалыптасқа
Описание слайда:

Қазақ – ежелден мал шаруашылығымен айналысқан халық. Ғасырлар бойы қалыптасқан бай тәжірибесі бар олар мал өрісін, тіршілік табиғатын, қадір-қасиетін білген.

№ слайда 11  Қазақ халқының көшпелі тұрмыс- тіршілігінде төрт түлік малдың орны ерекше.
Описание слайда:

Қазақ халқының көшпелі тұрмыс- тіршілігінде төрт түлік малдың орны ерекше.

№ слайда 12
Описание слайда:

№ слайда 13
Описание слайда:

№ слайда 14
Описание слайда:

№ слайда 15
Описание слайда:

№ слайда 16 Малдың қадірін біліп, қасиетін бағалаған бабаларымыз адам есіміне де мал атау
Описание слайда:

Малдың қадірін біліп, қасиетін бағалаған бабаларымыз адам есіміне де мал атауларын қосуды әдетке айналдырған. Мысалы: Ботагөз, Нартай, Атанбай, Бурабай, Жылқайдар, Түйебай, Қошқарбай, Қозы, Серке, Қойшыбай, Құнанбай. Қазақ халқы балаларын ботам, құлыным, қошақаным деп еркелетіп, әлпештеуде де терең мән бар. Тіпті халық ауыз әдебиеті үлгілерінде де мал қасиетті түлік есебінде батыр, сұлуларымен қоса дәріптеліп, айтылған.

№ слайда 17 Міне, осы жайларды жас ұрпаққа оқытып, үйрету олардың ой-өрісінің өсуіне де,
Описание слайда:

Міне, осы жайларды жас ұрпаққа оқытып, үйрету олардың ой-өрісінің өсуіне де, малға деген ынта-ықласына да жақсы әсер ететіні сөзсіз. Төрт түлікке қатысты этнографиялық қызықты атаулар да көп. Шалкиіз жырау: “Айырдан туған жампоз бар, нарға жүгін салғысыз”,-деп жырлаған.

№ слайда 18 Жылқы атасы- Қамбар ата. Сиыр атасы- Зеңгі баба. Түйе атасы- Ойсыл қара. Қой
Описание слайда:

Жылқы атасы- Қамбар ата. Сиыр атасы- Зеңгі баба. Түйе атасы- Ойсыл қара. Қой атасы-Шопан ата. Ешкінің иесі- Сексек ата.

№ слайда 19
Описание слайда:

№ слайда 20
Описание слайда:

№ слайда 21 Бұлқыншақ Бұлқыншақ – сусын құюға арналған тері ыдыс. Оны жасау үшін жылқының
Описание слайда:

Бұлқыншақ Бұлқыншақ – сусын құюға арналған тері ыдыс. Оны жасау үшін жылқының сан терісін шашасына дейін бітеу сойып алады да саба әзірлегендей жолдардан өткізеді. Сан жағына сопақшалау етіп тері тігеді, ол пайдаланғанда астынғы жағына келеді. Аузына ағаштан, тоздан тығын жасалады. Бұлқыншақ ердің қасына,кереге басына ілуге, жаяудың иығына асуға ыңғайлы ыдыс.

№ слайда 22
Описание слайда:

№ слайда 23 Қазақ халқы мал терісін шаруашылықтың әр саласында қолдана білді. Жылқы теріс
Описание слайда:

Қазақ халқы мал терісін шаруашылықтың әр саласында қолдана білді. Жылқы терісін илеп сәнді ер-тоқымды, ат әбзелдерін оюлап, өрнектеп өріп жасады. Теріні тулақ етіп, төсеніш жасады.

№ слайда 24 Қазақша ет Қазақша ет асу үшін жылқы етін салқын су қуюға қазанға тұтас салын
Описание слайда:

Қазақша ет Қазақша ет асу үшін жылқы етін салқын су қуюға қазанға тұтас салынады да отты басынқырап қойып бабымен қайнатылады. Бір қайнаған соң көбігі алынады да, одан әрі – ауық –ауық сапырып қойылады.Сонда көбігі тарайды. Еттің маңызы сол көбігінде болады. Етке қамыр дайындалады. Иленген ұн шұңғыл ыдысқа салынып, аздап су құйылады да шикі жұмыртқа жарылып қамыр иленеді де, күлше қалпына келітіріліп жазып төрт бұрыштап кесіледі.

№ слайда 25
Описание слайда:

№ слайда 26 Ешкінің, қойдың қылынан , түбітінен де бағалы бұйымдар тоқылады. Сәнді бөкеб
Описание слайда:

Ешкінің, қойдың қылынан , түбітінен де бағалы бұйымдар тоқылады. Сәнді бөкебай, күртеше, қолғап, шұлық ешкі түбітінен тоқылады. Бұл- әрі бағалы, әрі сәнді, әрі жылы киім.

№ слайда 27 Наурызыва Кәтимән.1926ж. 88 жаста Ш.Қ.О. Күршім ауданы. Бүкіл өмірім мал шару
Описание слайда:

Наурызыва Кәтимән.1926ж. 88 жаста Ш.Қ.О. Күршім ауданы. Бүкіл өмірім мал шаруашылығымен байланысты. Мал өнімдерін қарапайым жағдайда , күннің ыстығына қарамастан бұзбай сақтаудың бірнеше тәсілін қолдандық.Әлі күнге дейін қажетімізге жарайды.

№ слайда 28
Описание слайда:

№ слайда 29 Ерте замандағы Қытай тарихшылары ғұндардың бәйге бермес жүйрік тұлпарлары бол
Описание слайда:

Ерте замандағы Қытай тарихшылары ғұндардың бәйге бермес жүйрік тұлпарлары болғанын жазады Қазақтар жүйрік аттарды тұлпар, сәйгүлік, арғымақ деген. Қандай тұлпар аттар болғаны қазақтың көптеген аңыз, эпос жырларында керемет суреттеледі. Мәселен, Қобыланды батырдың Тайбурылы, Алпамыстың Байшұбары, XIX ғасырдағы тұлпар аттың ардақтысы Саңырақтың Құланбестігі, Ақан серінің Құлагері.

№ слайда 30 Қазақ дастандарында есімдері аңызға айналған батырларға ертегі-аттар сенімді
Описание слайда:

Қазақ дастандарында есімдері аңызға айналған батырларға ертегі-аттар сенімді серік болған. Қобыланды батыр-Тайбурыл, Алпамыс батыр-Байшұбар деген тұлпарды мінген. Қанатты аттар бейнелері ежелгі дүние көшпенділерінің өнерін көрсететін ескерткіштерде де кездеседі. Олар Алтай өлкесінде табылған. Аспандағы атқа деген сенім көшпенділердің ғарыш жөніндегі ұғымынан да көрініс тапқан.

№ слайда 31
Описание слайда:

№ слайда 32 Жылқының тегі мен табиғи ерекшеліктеріне байланысты атаулар: сәйгүлік, тұлпар
Описание слайда:

Жылқының тегі мен табиғи ерекшеліктеріне байланысты атаулар: сәйгүлік, тұлпар, арғымақ, пырақ, дүлділ, жорға, жүйрік, тарпаң деген атаулар. Қай халықтың да сөздік қоры өз шаруашылығына біршама тәуелді болатыны анық.

№ слайда 33 -
Описание слайда:

-

№ слайда 34 ЖЫЛҚЫ - МАЛДЫҢ ПАТШАСЫ Құлын,құлыншақ-жылқы төлі. Жабағы- бір жылға дейінгі т
Описание слайда:

ЖЫЛҚЫ - МАЛДЫҢ ПАТШАСЫ Құлын,құлыншақ-жылқы төлі. Жабағы- бір жылға дейінгі төл. Тай-екі жастағы жылқы. Құнан-үш жастағы жылқы. Құнажын-үш жастағы ұрғашы жылқы Байтал-төрт жастағы ұрғашысы. Сойтал-төрттен асқан ұрғашысы. Дөнен- төрт жастағы еркегі. Бесті- бес жасар еркек жылқы. Айғыр-аталық жылқы. Сәурік-жас айғыр. Бие-аналық жылқы. Ат-ақталған еркек жылқы мініс ат.

№ слайда 35 Ағайын тату болса –ат көп, Абысын тату болса-ас көп. 2. Адам құлақтан азады,
Описание слайда:

Ағайын тату болса –ат көп, Абысын тату болса-ас көп. 2. Адам құлақтан азады, Ат тұяқтан тозады. 3. Алысты жақындатар-ат, Жақынды алыстатар-жат. 4. Аттан тай озады, Атадан бала озады. 5. Жылқы – жаным, қымыз-қаным. 6. Ақ пейілдің аты арып, тоны тозбайды. 7. Ақылды ердің ішінде алтын ерлі ұл жатар.

№ слайда 36 атқұлақ-конский щавель атқонақ-тимофеевка лугавая атшоқай- корень куги сиырж
Описание слайда:

атқұлақ-конский щавель атқонақ-тимофеевка лугавая атшоқай- корень куги сиыржонышқа-вика, горошек түйежапырақ-лопух түйесіңір-курчавка текесақал-додарица есекмия –софора,брунец ешкімия—смолевка ешкісабақ-миндаль бобовник есекжонышқа-горошек

№ слайда 37 Қымыз Қымыз- халқымыздың бірнеше ғасырлар бойы үздіксіз пайдаланып келе жатқа
Описание слайда:

Қымыз Қымыз- халқымыздың бірнеше ғасырлар бойы үздіксіз пайдаланып келе жатқан ұлттық тағамы.Ол тек тағам ғана емес сонымен қатар халықтың қасиетін, дәулетын, салтын, байлығын, мырзалығын, дастархан берекесын білдіретін ырыс белгісі. Басқа тағамдарға қарағанда қымызды дайындаудың әдіс, тәсілдері, салт-дәстүрлері, ырымдары мен кәде- жоралары көп. Көктем туып, құлындаған бие байланып, сауылады. Биенің ашымаған сүтін саумал дейді. Оған арнайы ашытқы қосылып, екі – үш күннен кейін ашиды. Алғашқы қымызды үй иесі өзі ішпейды, дәстүр бойынша үлкендерін шақырып, ауыз тигізіп, батасын алады. Мұны “қымызмұрындық ” дейді.

№ слайда 38 Бапкер деп аттың күтімін білетін адамды айтады. Қазақта жүйрік аттың өзіндік
Описание слайда:

Бапкер деп аттың күтімін білетін адамды айтады. Қазақта жүйрік аттың өзіндік ерекше күтімі болады. Мұны баптау деп атайды. Бапкерлікпен айналысу кез -келген адамның қолынан келе беретін іс емес. Ол үшін жылқы малының бүкіл қыр-сырын жете білу қажет.

№ слайда 39
Описание слайда:

№ слайда 40 XIX ғасырда белгілі Күреңбай, Шоқай, Киікбай деген ат сыншылары болған. Сонд
Описание слайда:

XIX ғасырда белгілі Күреңбай, Шоқай, Киікбай деген ат сыншылары болған. Сондай-ақ, қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың да ақындықпен қоса сыншылық қасиетін қазақ қауымы «Аттың сыны! Өлеңінен танып білді. Осылардың ішінде Күреңбай сыншының жүйрік аттың әрбір мүшесін айтқан мына сыны айырықша: «тәует бас, қамыс құлақ, қой жұтқыншақ және т.б.

№ слайда 41 Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи кесенесінде тай қазанды жағалай «он сан Алаш
Описание слайда:

Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи кесенесінде тай қазанды жағалай «он сан Алаштың» ұшына он түрлі жылқы қылынан шашақтар тағылған он туы ілінгені халықтың назарын аудартады. Туладың түстері: қаракөк, шұбар, торы, күрең, құла, кері, боз, бурыл, жирен, шабдар.

№ слайда 42 Біздің келешектегі жоспарымыз: 1. Қазақ халқының мал шаруашылығының пайдасы м
Описание слайда:

Біздің келешектегі жоспарымыз: 1. Қазақ халқының мал шаруашылығының пайдасы мен қасиеті туралы деректер, мол мағлұмат жинау. 2. Орыс тілінде білім алатын мектеп оқушылары арасында қазақ әдебиетіне деген қызығушылығын арттыру.

№ слайда 43 Қолданылған әдебиеттер: «Қазақтың дарқан дастарқаны» Кенжеахметұлы Сейіт. «Ал
Описание слайда:

Қолданылған әдебиеттер: «Қазақтың дарқан дастарқаны» Кенжеахметұлы Сейіт. «Алматы кітап» Жамбыл көшесі-111. «Салтынды сақта, дәсүрінді дәріпте» Қайыржан Макин. Алматы қаласы, Абай даңғылығы, 143. «Қазақстан елімен сиқырлы саяхат» Ольга Гумирова . Шымкент қаласы. Ташкенова,44. «Балдырған журналы» 2003. №8. 2004 №4. 2005. №2. 2006 №10 жылдардағы басылымдар. Қазақ әдебиеті жураналы» № 3 2008 жыл Әдебиет оқу кітаптары: 5,6,7,8,9- сыныптар оқулықтары. Шығыс қазақстан облыстық тарихи очерктері №9965-727-56- «Тарихи болжамдар» Өскемен қаласы. «Рудный Алтай» газеті баспаханада басылды. Ғарышкер көшесі 6/3 Кейбір мағлұматтар орталық мұражайдан алынды. Бірнеше мағлұматтар үлкен адамдардың әңгімесі тарихи деректермен салыстырылып алынды.  

№ слайда 44 Қосымша: Видеотаспа Суреттер Оқушы дәптері
Описание слайда:

Қосымша: Видеотаспа Суреттер Оқушы дәптері


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Краткое описание документа:

       Біздің  ұсынып отырған ғылыми  жобамыздың  тақырыбы «Төрт  түлік  малдың  қасиеті  мен  пайдасы». Осы ғылыми  жобаны  алу  себебіміз Міне, осы  жас  ұрпаққа қасиетті  төрт  түлікке  қатысты ұлтымыздың   ұғымдары  мен   бай  тәжірибесін  білу.   Мал  шаруашылығының  қасиеті  мен  пайдасы   туралы  кеңінен  зерттеу  жұмыстарын  жүргізу.  Мал өнімдерін   тұрмыстық   салаға   қолдану   тәсілдері .  Төрт  түлікке   орай  тәрбие,  өнеге   үлгілері  жайлы    танып  білу . Сонымен  қатар  төрт  түлік  малдың  ішінде   жылқы  малының   өсу, даму  кезеңдерін  жіті  қадағалап, деректер жинау. Өскелен  ұрпақты  оқытып үйрету олардың ой –өрісінің өсуіне де,   малға деген  ынта-ықыласына да  жақсы әсер ететіні сөзсіз.   Ана   тіліміздің  ғасырлар  бойы  толассыз    толығып,  ұрпағына  асыл  мұра   боп   ауысып  келе  жатқан байлығының  бір  ұшығы  біздің  халқымыздың  ата  кәсібімен   байланысты.  Екенің  дәлелдеу  және  жеткізу. Жастардың    барлығы  мал  бақпас,,  бірақ  аталарымыз  қадір  тұтқан   мұраларымыздың  ерекшеліктерін  жадында  сақтау  мақсатында зерттеу  жұмысы  алынды..

         Төр түлікке қатысты этнографиялық қызықты атаулар  өте көп.  Мысалы  түйе  өсу  жолымен бота, тайлақ,  буыршын,  буырлыш,  науша, бұзбаша, іңген, атан,  бура  деп аталады.  Түйенің  азғын түрлерін көрт, көйін дейді.

              Түйенің қасиетіне қарай біртуған,  бекпатша, мая, желмая,  құлпатша, нар, аруана, жампоз, қоспақ, балқоспақ,  мырзақоспақ,  үлек деп бөледі. Шалкиіз жырау: «Айырдан   туған  жампоз бар, нарға жүгін  салғысыз»,- деп  жырлаған. Қазақтың «Түйе  жаманы- көрт,  шөп  жаманы- керт» деген  мақалы  да  бар.

                Қазақ  үшін  ең құнды, қасиетті  мал- жылқы. Оны  жасына, түріне  қарай құлын,  жабағы, тай, құнан, байтал,, сойтал, дөнен,  қулық, бесті, бие, ат, сәурік, айғыр  деп  ажыратады. Бұрыннан  ел қорғаған  батырлар жылқы  ішіндегі  таңдаулардын  жорға,  сужорға, жүйрік, тұлпар,  қазанат,  сәйгүлік, наз бедеу,   дүлділ,  арғымақ деп   сипаттап, ерекше дәріптеп бағалаған.  Айт,ас тойларда аттың бас бәйгесіне  мол  дүние, жиһаз   тігілетін  болған.Тігіпті  бас  бәйгеге  елу  бие,

Тігіпті  бас  бәйгеге  елу бие,

 Өлі  отау, бір   бас  тоғыз,  тоғыз түйе,

Жабулы қара нарға  қалы кілем,

Аты озған зор олжаға болады ие.

                                                                                  (Н. Ахметбеков)

Автор
Дата добавления 11.01.2015
Раздел Другое
Подраздел Презентации
Просмотров1923
Номер материала 282237
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх