Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Начальные классы / Рабочие программы / Қысқа мерзімді жоспар бастауыш сыныпқа
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Начальные классы

Қысқа мерзімді жоспар бастауыш сыныпқа

библиотека
материалов

«Бекітемін»

Оқу ісінің меңгерушісі : Б. Өтегенова


Күні :

1.04.2015 ж

Пәні :

Ана тілі

Сабақтың тақырыбы

Кел, балалар оқылық. Заттың сынын білдіретін сөздер


Жалпы мақсаты:


Заттың сынын, сапасын білдіретін сөздер туралы түсінік қалыптастырып, оларға қандай? қай? сұрағы қойылатынын ұғындыру. Ы.Алтынсариннің өлеңін оқи отырып, оқудың қажеттілігін ұғындыру.

Оқу нәтижелері:

Өлеңді оқу арқылы оқудың қажеттілігін ұғынады. Өлеңді жаттап алады.Заттың сынын , сапасын білдіретін сөздерге сұрақ қоя алады . Сауатты, көркем жазады.

Тапсырмалар:

Психологиялық дайындық

Топтық тапсырмалар

Сұрақтарға жауап алу

Топтағы талқылаулар

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің

іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Ресурстар

Ұйымдастыру


Оқушыларды бойларына қарай топқа бөлу


Бойларына қарай топқа бөлініп отырады.



Қызығушылықты ояту

Ассосация құру

Оқу не үшін қажет?

Постер құру

Ақ қағаз, маркер.

Мағынаны тану








1.Өлеңді оқу.


2.Автор туралы түсінік беру.

Ы.Алтынсарин жазушы, ақын, алғаш мектеп ашқан адам.

3. Мәнерлеп оқу сайысы.

Мәнерлеп оқиды, білетіндер жатқа айтады.


Білетіндерін ортаға салады..



«Тау» өлеңін мәнерлеп оқиды.

Ана тілі оқулығы

134-137 - бет

Ы.Алтынсарин суреті.





Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасайды.

Ой қорыту


4.Өлеңдегі қарамен жазылған сөздерге сұрақ қою.


5.Көркем жазу.

122-жаттығу. Ережені қорыту.

Қарамен жазылған сөздерге сұрақ қойып, заттың сынын білдіретін сөздер туралы түсінік қалыптастырады.

Сұраққа жазбаша жауап беру.



Ереже.

Рефлексия



Бағалау.

-Сабақтан қандай әсер алдыңдар?

Сабақта өзіңе не ұнады?

Оқушылармен кері байланыс

Стикерлер.




Пәні : Дүниетану

Тақырыбы: Өсімдіктердің жануарлар тіршілігінде алатын орны.

Мақсаты : Өсімдіктердің жануарлар тіршілігінде алатын орны туралы әңгімелеу. Жануарлардың корегі, баспанасы туралы түсініктерін кеңейту. Байқағыштыққа тәрбиелеу.


Блум

таксономиясының

кезеңдері

Оқу тапсырмалары

Ұйымдастыру

жұмыстары

1

Психологиялық дайындық



Білу



  • Сәлемдесу, көңіл-күйлерін сұрау

  • Қызығушылығын ояту.

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз..

Психологиялық көңіл-күйлерін көтеру

Ой шақыру .Жұмбақ

Үйі де жоқ Ыстықта да,

Күйі де жоқ Суыққа да

Бірақ Шын шыдайды

Жауыннан да, Шешуін айта ғой,

Дауылдан да Балалар білсін жайды Қымсынбайды. (Өсімдіктер)

«Кім зерек?» ойыны .1 топ Өлі табиғат заттарын, 2- топ тірі табиғатқа нелер жататынын айтады


Жұмбақ шешеді.







Оқушылар пікірі


2

Түсіну

Өсімдіктердің жануарлар тіршілігінде алатын орны: қорек, баспана, жылылық

Топтық жұмыс.



3

Қолдану

Мәтінмен жұмыс.

Жеке жұмыс

4

Талдау

Суретпен жұмыс. Құстардың ұясы туралы әңгімелеу. Жануарлардың корегі туралы айту.

Суретпен жұмыс. Жұппен жұмыс

Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасау.


5

Синтездеу

1 -топ – үй жануарлары.

2- топ – құстар

3- топ – жабайы аңдар.

Олардың тіршілігіндегі өсімдіктердің орны.

Топта жұмыс істеу



6

Мадақтау

Сабақты қорытындылау

Бас бармақ әдісімен бағалау.





Дене тәрбиесі

Тақырыбы: Жүру, жүгіру түрлері .

Мақсаты: 1.Тура жүгіру мен бұлтарып жүгіруге жаттығу..

2.Тоқтамастан жүгіруге, тез бұрылуға дағдылану.

3.Алдын бағдарлауға тәрбиелеу.

Р/с

Жүру барысы


Уақыт өлшемі

Әдістемелік нұсқау

І

Ұйымдастыру

1 мин

Оқушыларды түгендеу.

ІІ

Кіріспе бөлім

  • Сапқа тұру

  • Ретімен санау

  • Бұйрықтарды орындау

- Жалпы дамыту жаттығулары.

4 мин


Ара қашықтықтарын сақтау.

Бұйрықтарды дұрыс, шатаспай орындау.

ІІІ

Негізгі бөлім

Жүгіру – адамның табиғи қозғалыстарының бірі. Жүгіру кезінде аяқ жерден тез көтеріледі және адам ұшып бара жатқан сияқты болып көрінеді. Жүгіргенде адам өз қуат-күшін жақсы білуге үйренеді.

Жүгіру түрлері: - Баяу жүгіру.

  • Жылдам жүгіру.

  • Бұлтарып жүгіру.

  • Айналып жүгіру.

15 мин


Қауіпсіздік ережелерін сақтау.





ІV

Қозғалмалы ойын

« Өрмек жүгіріс » ойыны

10 мин

Ұйымшылдықпен ойнауға тәрбиелеу.

V

Қорытынды бөлім

-Сапқа тұру

-Ретімен санау

-Бой жазу жаттығулары

5 мин

Сабақты жақсы көңіл-күймен аяқтау.

Оқушыларды мадақтау, бағалау.



«Бекітемін»

Оқу ісінің меңгерушісі : Б. Өтегенова


Күні :

2.04.2015 ж

Пәні :

Ана тілі

Сабақтың тақырыбы

Бала Шоқан. Заттың сынын білдіретін сөздер


Жалпы мақсаты:


Шоқанның балалық шағы туралы мәтіннен оқып танысу. Қарсы мағыналы сөздердің мағынасын түсіне білу, сөйлемнен заттың сынын білдіретін сөздерді тауып, оларға сұрақ қоя білуге үйрету.

Оқу нәтижелері:

Түсініп оқиды, сұрақтарға жауап береді, сөйлемнен қарсы мағыналы сөздерді тауып, оларға сұрақ қоя біледі.

Тапсырмалар:

Психологиялық дайындық

Топтық тапсырмалар

Сұрақтарға жауап алу

Топтағы талқылаулар

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің

іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Ресурстар

Ұйымдастыру


Оқушыларды суреттер арқылы топқа бөлу


Суреттерді құрастырады.

Ана тілі оқулығы

Негізі бөлім

1. Өткен сабақ

Өтілген материалдар бойынша жуан және жіңішке сұрақтар.

Кел, балалар, оқылық! өлеңін мәнерлеп айту.


Ана тілі оқулығы

2. Жаңа сабақ









1.Жаңа сабақ.

Шоқан Уәлиханов туралы әңгімелеу.

Оның балалық шағы туралы оқып білу.

2.Ізденушілік деңгейдегі тапсырма.

123-жаттығу.


3.Өзіндік жұмыс



Тыңдау, әңгімені түсініп оқу.




Әр сөздің тұсына қарсы мағыналы сөзді тауып, көшіріп жазады.

Қарсы мәндес сөйлемдерді көшіріп жазып, заттың сынын білдіретін сөздердің астын сызады.


Ана тілі оқулығы

137-140 - бет








Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасайды.

Қорытынды



5.Бекіту.

125-жаттығу.

Заттың сынын білдіретін сөздер туралы түсініктерін тексеру.


Өлеңді оқып, қандай? сұрағына жауап беретін сөздерді атайды.



Ана тілі оқулығы

138 бет

Рефлексия



Бағалау.

-Сабақтан қандай әсер алдыңдар?

Сабақта өзіңе не ұнады?

Оқушылармен кері байланыс

Стикерлер




Күні :

2.04.2015 ж

Пәні :

Ана тілі

Сабақтың тақырыбы

Адам болам десеңіз. Заттың сынын білдіретін сөздер


Жалпы мақсаты:


Өлеңді түсініп оқып, тәрбиелік жағына көңіл аудару.Қандай? Қай сұрағына жауап беретін сөздерді сөйлемнен таба білуге үйрету. Жақсыдан үйренуге, жаманнан жиренуге тәрбиелеу.

Оқу нәтижелері:

Қандай? Қай сұрағына жауап беретін сөздерді сөйлемнен таба біледі. Өлеңді түсініп оқиды. Жақсы, жаман қасиеттерді ажырата алады.

Тапсырмалар:

Психологиялық дайындық

Топтық тапсырмалар

Сұрақтарға жауап алу

Топтағы талқылаулар

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің

іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Ресурстар

Ұйымдастыру


Алдыңғы сабақтағы топтары бойынша отырады.

Топта отырады.

Ана тілі оқулығы

Негізі бөлім

Қызығушылықты ояту.

Психологиялық дайындық.

Мұғаліммен бірге қайталайды.


2. Мағынаны тану







1.Абай Құнанбаев кім?


2. «Адам болам десеңіз» өлеңін мәнерлеп оқу.



3.«Бояулар» өлеңін мәнерлеп оқу.

Білетіндерін ортаға салады, постер құрады.

1 топ. Бес дұшпан

2 топ. Бес асыл.

Қалай түсінетіндерін айтады, толықтырады.

Қарамен жазылған сөздерге сұрақ қояды.



Ана тілі оқулығы

140-143 бет


Ақ қағаз, маркер, стикер




Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасайды.

Ой қорыту


4.Көшіріп жазу.

127-жаттығу.

Сөйлемдерді оқып, көшіріп жазады, қай? сұрағына жауап беретін сөздердің астын сызады.




Рефлексия



-Сабақтан қандай әсер алдыңдар?

Сабақта өзіңе не ұнады?

Оқушылармен кері байланыс

Үйге тапсырма

128-жаттығу, өлеңді жаттап алу.




Пәні : Математика

Тақырыбы: Өрнектер а+6,а-6

Мақсаты: . Әріпті өрнектің мәнін табуға үйрету. Санды өрнектер туралы түсініктерін кеңейту.

Танымдылық қабілетін дамыту.математикалық ойлауын дамыту. Байқағыштыққа, тапқырлыққа тәрбиелеу.

Блум

таксономиясының

кезеңдері

Оқу тапсырмалары

Ұйымдастыру

жұмыстары

1

Психологиялық дайындық






Білу

  • Сәлемдесу, көңіл-күйлерін сұрау

  • Қызығушылығын ояту.

Біздер тату баламыз

Өсіп алға барамыз

Есептерді шығарып

Білімді шәкірт боламыз


Психологиялық көңіл-күйлерін көтеру


Санамақтар

Ауызша есептеуге жаттығу

2

Түсіну

1.Кестелерді толтыру.

а+6, а-6 өрнегінің мәнін табу.


Тақтамен жұмыс

3

Қолдану

2. Өрнектерді салыстыру.

Ауызша есептеу, есте сақтау.

3. Мазмұнды есепті шығару.

Дайындады-6 б Дайындады-6 б

Берді-? 2-уі жетпей қалды Берді-? 2артық қалды.

Зергерлер-? Зергерлер -?

6+2=8 6-2=4

Ж: 8зергер Ж: 4зергер.

Математика оқулығы

160-161 бет

4

Талдау

4-161 бет

1-топ, 2-топ – а =0,1,2,3

3-топ, 4-топ - а =4,5,6

Жұптық жұмыс істеу


Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасау

Кім жылдам?


5

Синтездеу

Сөзжұмбақ шешу.

Тиісті таңбаны қой ( Үлгі дәптерде)

Ұжымдық жұмыс


6

Мадақтау

Сабақты қорытындылау

160-161 бет



Пәні : Еңбекке баулу

Тақырыбы: Фольгадан жүзік жасау

Мақсаты: Зергерлік өнер туралы түсінік беру.Эстетикалық тәрбие беру. Өнерге деген құштарлығын арттыру арқылы үйлесімділікке тәрбиелеу.

Блум

таксономиясының

кезеңдері

Оқу тапсырмалары

Ұйымдастыру

жұмыстары

1

Психологиялық дайындық



Білу


  • Сәлемдесу, көңіл-күйлерін сұрау

  • Қызығушылығын ояту.


Психологиялық көңіл-күйлерін көтеру

Ой шақыру.

-Зергерлік бұйымдарды білесіңдер ме?

Оқушылар пікірі


2

Түсіну

1. Зергерлік бұйымдар бағалы металдар мен асыл тастардан жасалады. Зергерлер металдар мен асыл тастардан алқа, сәнді түйреуіш, сақина, жүзік, сырға, тұмарша жасайды

Мұғалім түсіндірмесі.

3

Қолдану

2. Жүзікті әйелдер мен қыздар тағады. Зергерлік бұйымдар жеңіл материалдардан жасалады. Олардың сыртқы пішіні қарапайым болады.

Түсінік жұмыстары

Сергіту сәті

Музыка ырғағымен қимыл жасайды.


4

Талдау

Практикалық жұмыс

-Фольгадан жүзік жасау.

Жұптық жұмыс

5

Синтездеу

- Балалар жасаған барлық жұмыстардан көрме ұйымдастыру.

Топтық жұмыс


6

Мадақтау

Сабақты қорытындылау




Күні :

3.04.2015 ж

Пәні :

Ана тілі

Сабақтың тақырыбы

Тарту.11- Өзіндік жұмыс


Жалпы мақсаты:


Ахмет Байтұрсыновтың «Тарту» өлеңімен танысу арқылы тәрбиелік мәнін ұғыну. Заттың сынын білдіретін сөздерді тауып, сұрақ қоюды жетілдіру. Оқушылардың тапсырмаларды орындау арқылы ойлау қабілеттерін дамыту.

Оқу нәтижелері:

Өлеңді түсініп оқып, Байтұрсыновтың ойынша жақсылыққа жеткізетін нәрсені ұғады. Заттың атын білдіретін сөздердің алдына заттың сынын білдіретін сөздерді қойып, сұрақ қоя біледі.

Тапсырмалар:

Психологиялық дайындық

Топтық тапсырмалар

Сұрақтарға жауап алу

Топтағы талқылаулар

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің

іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Ресурстар

Ұйымдастыру


* Оқушыларды геометриялық фигуралар арқылы топқа бөлу


Геометриялық фигуралар арқылы топқа бөлініп отырады.


Ана тілі оқулығы

Негізі бөлім

Қызығушылықты ояту.

Абай ескерткішіне апару.

Адам болам десеңіз өлеңін жатқа айту.

Ана тілі оқулығы


2. Мағынаны тану.







1.Үлгі бойынша берілген жаттығу.

129-жаттығу.


2.Ізденушілік деңгейдегі жаттығу.

130 –жаттығу



3. Әдеби мәтін тапсырмасы.

А.Байтұрсынов «Тарту»

Заттың сынын білдіретін сөздерді сөйлем соңына жазып, сұрақ қояды.


Заттың атын білдіретін сөздердің алдына заттың сынын білдіретін сөздерді қойып, сұрақ қоя біледі.


Өлеңді түсініп оқиды, сұрақтарға жауап береді.


Ережелерді еске түсіру.









Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасайды.

Ой қорыту.


4.Өзіндік жұмыс.

11-өзіндік жұмыс


1.Түсті білдіретін сөздер: ақ, ..., .....,

2.Көлемді білдіретін сөздер: жуан, ..., ....,

3.Дәмді білдіретін сөздер: тәтті, ..., .....,

4. Қарсы мағынасын тауып жаз.

Биік - ... терең - .....

Ашық - ... жоғары - .....

Жомарт - .... жалпақ - .....





Рефлексия



-Сабақтан қандай әсер алдыңдар?

Сабақта өзіңе не ұнады?

Оқушылармен кері байланыс

Сұрақтарға жауап беру. 143-144 бет



Пәні : Математика

Тақырыбы: Өрнектер а+7, а-7

Мақсаты: Әріпті өрнекті санды өрнекке айналдыру арқылы мәнін табуға үйрету.Танымдылық қабілетін дамыту,математикалық ойлауын дамыту.Тез есептеуге үйрету.

.

Блум

таксономиясының

кезеңдері

Оқу тапсырмалары

Ұйымдастыру

жұмыстары

1

Психологиялық дайындық



Білу



  • Сәлемдесу, көңіл-күйлерін сұрау

  • Қызығушылығын ояту.

Бір, екі, үш
Сынып іші тып – тыныш
Жалқаулықты тастаймыз
Сабақты біз бастаймыз.

Психологиялық көңіл-күйлерін көтеру

Ойын «Волейбол» ( допты салу арқылы)

10 көлемінде қосу, азайту.

Ойын арқылы есте сақтау.

2

Түсіну

1. Кестелерді толтыру

Әріпті өрнекті санды өрнекке айналдыру арқылы мәнін табуға үйрету

Жеке оқушымен жұмыс.

(Үлгі дәптерде.)

Өзіндік жұмыс.


Жеке оқушымен жұмыс

3

Қолдану

2.

7 саны мен а-ның айырмасын жаз.

а= 0, 7 деп айырманың мәнін тап.

4

Біреуінің ұзындығы 5см, ал екіншісі одан 3см қысқа екі кесінді сыз.

Математика оқулығы

162 бет



Кесінді сызу.

4

Талдау

3. Мазмұнды есеп шығару,

есептерді салыстыру.

Пломбир-6 Қайың - 4

Эскимо -4 Қарағай - 6

Барлығы -? Қарағай - ?

Мәтінді есепке айналдыр.



Топтық жұмыс.


Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасау

Шығармашылық тапсырма.

5

Синтездеу

Үлгі дәптермен жұмыс.

Өрнектерді салыстыру..

Жұптық жұмыс істеу



6

Мадақтау

Сабақты қорытындылау


Кесте толтыру.




Пәні : Бейнелеу өнері

Тақырыбы: Анималист деп кімді айтамыз?

Мақсаты: Анималист-суретші туралы түсінік беру. Жануарлардың суретін салу үшін дүниетанымын кеңейту.Ұқыптылыққа, көркемдікке тәрбиелеу.

Блум

таксономиясының

кезеңдері

Оқу тапсырмалары

Ұйымдастыру

жұмыстары

1

Психологиялық дайындық



Білу


  • Сәлемдесу, көңіл-күйлерін сұрау

  • Қызығушылығын ояту.


Психологиялық көңіл-күйлерін көтеру

Ой шақыру

  • Анималист деп кімді айтамыз?

Ағылшын тілінде жануар қалай аталады?

Оқушылар пікірі


2

Түсіну

1.Сурет бойынша әңгімелеу.

Ең алғашқы анималист –суретші – алғашқы қауым адамдары.

Мұғалім түсіндірмесі.

Оқушыларды әңгімеге тарту.

3

Қолдану

2.Қазақстан жерінде тіршілік ететін жануарлар түрлетін атау..

Бейнелеу өнері 90-91 бет

Сергіту сәті

Музыка ырғағымен жаттығу жасайды.


4

Талдау

Сен қандай жануарлардың суретін салғанды ұнатасың және неліктен?

Өз шығармашылығын шыңдау.


Жеке жұмыс

5

Синтездеу

Өзің ұнатқан жануардың суретін сал.

Топтық жұмыс



6

Мадақтау

Сабақты қорытындылау





Дене тәрбиесі

Тақырыбы: Сөре, сөреден шығу .

Мақсаты: 1.Тура жүгіру мен бұлтарып жүгіруге жаттығу..

2.Тоқтамастан жүгіруге, тез бұрылуға дағдылану.

3.Алдын бағдарлауға тәрбиелеу.

Р/с

Жүру барысы


Уақыт өлшемі

Әдістемелік нұсқау

І

Ұйымдастыру

1 мин

Оқушыларды түгендеу.

ІІ

Кіріспе бөлім

  • Сапқа тұру

  • Ретімен санау

  • Бұйрықтарды орындау

- Жалпы дамыту жаттығулары.

4 мин


Ара қашықтықтарын сақтау.

Бұйрықтарды дұрыс, шатаспай орындау.

ІІІ

Негізгі бөлім

Жүгіру – адамның табиғи қозғалыстарының бірі. Жүгіру кезінде аяқ жерден тез көтеріледі және адам ұшып бара жатқан сияқты болып көрінеді. Жүгіргенде адам өз қуат-күшін жақсы білуге үйренеді.

Жүгіру түрлері: - Баяу жүгіру.

  • Жылдам жүгіру.

  • Бұлтарып жүгіру.

  • Айналып жүгіру.

15 мин


Қауіпсіздік ережелерін сақтау.





ІV

Қозғалмалы ойын

« Өрмек жүгіріс » ойыны


10 мин

Ұйымшылдықпен ойнауға тәрбиелеу.

V

Қорытынды бөлім

-Сапқа тұру

-Ретімен санау

-Бой жазу жаттығулары


5 мин

Сабақты жақсы көңіл-күймен аяқтау.

Оқушыларды мадақтау, бағалау.



Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Краткое описание документа:

Бұл қысқа мерзімді жоспар 1 сынып мұғалімдеріне Атамұра баспасы бойынша оқытатын арналған Сабақ жоспары жаңа технология бойынща жасалған Онда Мұғалімнің іс әрекеті мен оқушылардың іс әрекеті анық көрсетілген. Сабақтың тақырыбы, сабақтың мақсаты, күтілетін нәтижелер толық көрсетілген Мысалы Ыбырай Алтынсариннің Кел балалар оқылық өлеңін оқытқан кезде  сабақтың мақсаты оқушыларға оқудың не үшін қажет екендігі, оқу арқылы қандай жетістікке жетуге болатындығы көрсетліген Өлеңді жаттап мәнерлеп айту барысында оқушылар арасында сайыстар ұйымдастырып, оларды мәнерлеп оқу шеберліктерін қалыпстастыруға болады

Автор
Дата добавления 01.04.2015
Раздел Начальные классы
Подраздел Рабочие программы
Просмотров3311
Номер материала 470534
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх