Хоглээшкин "Шагаам сузуглелим" 2-ги бичии болук

Предпросмотр материала:

Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение

Детский сад «Чечек» компинированного вида

с. Хандагайты Овюрского кожууна

хөглээшкин

«ШАГААМ СҮЗҮГЛЕЛИМ»

Кижизидикчи: Монгуш А.Д.

Хандагайты-2015

Сорулгазы:

1. Тыва улустуң чаагай чаңчылдарынга уругларны өөредирин уламчылаары база тыва чаңчылдарга хүндүткелди оттурары.

2. Тыва улустуң аас-чогаалынга,оюннарынга уругларның сонуургалын бедидип, чугаа домаан сайзырадыры.

3. Улуг улус-биле чолукшуп, боттарын шын алдынып билирин уламчылаар болгаш тыва национал хепке сонуургалдыг болурун кижизидер.

Дерилгези: тыва үлегер домактарны, тывызыктарны, дүрген чугааларны ханаларга парлааш азар.

Хөгжум дерилгези: Тыва кожамыктар, сыгыт-хөөмей бижиткен музыканы салыр.

Уруглар залче кирип кээп, ада-иелери,ажылдакчылар база башкылар-биле менди солчуп чолукшужар ( бичии кижи адыштарын улуг улустуң адыштарынга алдыыртан өөру дегзип,амыр-мендизин айтыржыр.

- Меидээ-ле бе? -Мендээ, мендээ.

Башкарыкчы:

- Шагаа – биле эргим уруглар, ада – иелер, аалчылар!

- Шагаа – улус – чоннун төөгүден байырлалы,

- Шагаа – эргилип кээр Чаа чылдын ((езулалы

- Шагаа – чемзиг чемниң дээжизи, өктерели.

- Уруг – дарыг ойнап хөглээр чаагай хүнү

- Улуг бичии чолучулар найыры-дыр.

Шагаа байырлалында уругларга болгаш келген ада-иелерге ,аалчыларга байыр чедирери- биле «Чечек» уруглар садының эргелекчизинге сөс.

Башкы: Шагаа дээрге тыва улустуң чаагай чанчылдары- биле холбашкан улуг байырлал. Шагаа-дээрге эрги чылды удеп, чаа чылды уткуурунуң байырлалы-дыр, уруглар.Ол чыл санаашкыны 12 чыл эргилделиг болур, чыл бүрүзү аттыг болур.

-Бис бо хун чүү деп чылды уткуп турар бис , уруглар?(хой чылын уткуп турар бис)

-Чүү деп чылды үдеп турар бис, уруглар?(аът чылын үдеп турар бис) -Эр хейлер! Оон ыңай кандыг чылдар билир силер?

(күске, инек, пар, тоолай. Улу, чылан, аът, хой,мечи, дагаа, ыт, хаван) -Шын-дыр, эр хейлер уруглар!

Башкарыкчы: Шагаа дээрге тыва чоннуң,

Чаагай сүзүк чаңчылы – дыр.

Чаа чылдың шагаа ырын,

Чыылган чонга бараалгадыыл!

1.Ыры «Шагаа ыры»

2. Шулук «Шагаа»

Шагаа дээрге тыва чоннуң

Чаа чыл уткаан байырлалы

Арыгланып, аштанып аар,

Амданыг чем шөлээн чооглаар.

Хөй-ле чүзүн оюннарга

Хөглеп, самнап мөөрейлежир,

Сагыш сеткил сергедип кээр

Часты уткаан шагаавыс ол.

3. Ыры «Шайывыс»

4. Ыры : Сөзу Е. Тановтуу Аялгазы Альберт Тановтуу

«Арбай – хоор»

5. Ыры: «Сөзу болгаш аялгазы В.Тановтуу «Оожум-оожум»

6. Сөзу М.Белек-кыстыы аялгазы И.Тулуштуу «Садигим»

7. Шулук «Шагаа хүнү»

Шагаа хүнү уругларга –

Шагның чаагшай байыры – дыр.

Оюн – тоглаа, каткы, чугаа

Ол хүн черле үзүлбес – тир.

Шагаа көруп ойнап турда

Шаа безин үзүлбес – тир.

Чаңчыл сагып, аъш-чем өргүп,

Чалажып-даа тургулаар –дыр.

Кажык, даалы, тевек, шанак –

Хамык оюн оларда – дыр.

Маргылдажып, мөөрейлежип,

Мага хандыр хөглэп кээр – дир.

Уругларга Шагаа хүнү –

Уттундурбас байырлал – дыр.

Улуг улус ону деткип,

Улам солун болдуруңар.

Башкарыкчы: Үлегер домакта нүгүл чок дээр-ле болгай, ынчангаш үлегер домактажыптар бис бе, че-ве!

Тараадан халбактанган – тодуг,

Малдан халбактанган – каас.

Оттулбаска – хайынмас,

Олурарга – бүтпес.

Балды чокта ыяш чардынмас,

Башкы чокта, эртем билдинмес.

Ааржы барда, Кижи өзер,

«аштадым» дивес. Кидис шөйлур.

Чернин чаражы – чечекте, Сеткилге ак херек,

Чемниң дээжизи – шагаада. Ажылга шынар херек.

Эки кижи эвилең, Эштигде хөглуг

Эки аът эргелиг. Эптигде күштүг.

Аът болуру кулунундан, Чону чоорган

Кижи болуру чажындан. Хөйу хөйлең.

Башкарыкчы: Үлегер сөске кончуг – дур силер. Үптеп чөптеп каан –дыр силер.

Кожамыкка кандыг силер, кагжып чижип көөлүнер че!

Айым биле хунум ышкаш

Айдың чырык чуве-ле чок.

Авам биле ачам ышкаш

Авыралдыг улус-ла чок.

Тываларның байырлалы

Шагаа хүнү үнүп келди

Ада-ие бүгү чонга

Аас кежик күзээлинер.

Башкарыкчы:

Кожамыкка кончуг дурлар,

Кожа тыртып салыр дырлар

Тывызыкка ада иелери кандыг силер

Тывыңар че, салыылыңар.

Бээжин оглу Чаңгыс ыяш чайганды

беш курлуг (домбу) Чалан ак хөл хөлзеди (бышкы, хойтпак)

Кедээр каарга доңмас эъдим, Өң киирер

Кезип чиирге төнмес эъдим (чаныы) Өнгүр аржааным (сүт)

Иштинден келген торгум

Иштин, даштын тыппадым (эдир чаг)

Этпес кускун эътке хонду, Адам даараан идиимнин

Чанмас кускун чагга хонду (илбек) Аксын андарып чададым.(согааш)

Башкарыкчы: Тыва кижи черле ындыг

Танцы самга салымныглар

(тыва улустуң самы «Челер ой»)

Ада-иелерге мөөрейлер:

1. Бир базым баскаш-ла 12 чылдың адын адаар.

2.Узун тынышка мөөрей.

Башкарыкчы: Уткуп турар чылывыс,

Ууттунмас кежиктиг,

Ууттунмас буянныг болзун деп,

Чаагай чолду садиктин ажы төлу

Ада-ие башкыларга кузевишаан

Шагаавысты доозуп тур бис.

Краткое описание материала

Шагаа- традиционный праздник тувинского народа. Это проводы старого года, встреча нового, конец зимы, начало весны. С новым годом! Шагаа- биле!

Празднование национального праздника Шагаа в детском саду, приоритетным направлением работы которого является сохранение и развитие традиционной тувинской культуры, считается самым масштабным и красочным событием. Этот год не стал исключением – празднование длилось целую неделю, в течение которой дети соревновались в знании тувинских национальных традиций, обычаев, устного народного творчества.

Ежегодно в детском саду проходит конкурс на самый красивый, оригинальный и традиционный тувинский национальный костюм, приуроченный празднику Шагаа, в котором дети и их родители принимают активное участие. И в этом году воспитанники детсада пришли в очень красивых национальных костюмах самого разного дизайна.

Помимо конкурса национальной одежды проходит также конкурс национальных блюд, где традиционно представлены тувинские деликатесы из мяса, молочных продуктов.

Всю неделю в детском саду проходил показ фильмов о Туве, шли беседы-занятия, где детям рассказывали о традициях празднования светлого праздника Шагаа. Кроме того, дети учили скороговорки, загадки и песни о Туве, делали ручные поделки в виде национальной посуды и частей юрты.

Сорулгазы:

2. Тыва улустуң аас-чогаалынга,оюннарынга уругларның сонуургалын бедидип, чугаа домаан сайзырадыры.

3. Улуг улус-биле чолукшуп, боттарын шын алдынып билирин уламчылаар болгаштыва национал хепке сонуургалдыг болурун кижизидер.

Дерилгези: тыва үлегер домактарны, тывызыктарны, дүрген чугааларны ханаларга парлааш азар.

Хөгжум дерилгези: Тыва кожамыктар, сыгыт-хөөмей бижиткен музыканы салыр.

Уруглар залче кирип кээп, ада-иелери,ажылдакчылар база башкылар-биле менди солчуп чолукшужар( бичии кижи адыштарын улуг улустуң адыштарынга алдыыртан өөру дегзип,амыр-мендизин айтыржыр.

- Меидээ-ле бе? -Мендээ, мендээ.

Башкарыкчы:

- Шагаа – биле эргим уруглар, ада – иелер, аалчылар!

- Шагаа – улус – чоннун төөгүден байырлалы,

- Шагаа – эргилип кээр Чаа чылдын ((езулалы

- Шагаа – чемзиг чемниң дээжизи, өктерели.

- Уруг – дарыг ойнап хөглээр чаагай хүнү

- Улуг бичии чолучулар найыры-дыр.

-Бис бо хун чүү деп чылды уткуп турар бис , уруглар?(хой чылын уткуп турар бис)

-Чүү деп чылды үдеп турар бис, уруглар?(аът чылын үдеп турар бис) -Эр хейлер! Оон ыңай кандыг чылдар билир силер?

(күске, инек, пар, тоолай. Улу, чылан, аът, хой,мечи, дагаа, ыт, хаван) -Шын-дыр, эр хейлер уруглар!

Башкарыкчы: Шагаа дээрге тыва чоннуң,

Чаагай сүзүк чаңчылы – дыр.

Чаа чылдың шагаа ырын,

Чыылган чонга бараалгадыыл!

1.Ыры «Шагаа ыры»

2. Шулук «Шагаа»

Шагаа дээрге тыва чоннуң

Чаа чыл уткаан байырлалы

Арыгланып, аштанып аар,

Амданыг чем шөлээн чооглаар.

Хөй-ле чүзүн оюннарга

Хөглеп, самнап мөөрейлежир,

Сагыш сеткил сергедип кээр

Часты уткаан шагаавыс ол.

3. Ыры «Шайывыс»

4. Ыры : Сөзу Е. Тановтуу Аялгазы Альберт Тановтуу

«Арбай – хоор»

5. Ыры: «Сөзу болгаш аялгазы В.Тановтуу «Оожум-оожум»

6. Сөзу М.Белек-кыстыы аялгазы И.Тулуштуу «Садигим»

7. Шулук «Шагаа хүнү»

Шагаа хүнү уругларга –

Шагның чаагшай байыры – дыр.

Оюн – тоглаа, каткы, чугаа

Ол хүн черле үзүлбес – тир.

Шагаа көруп ойнап турда

Шаа безин үзүлбес – тир.

Чаңчыл сагып, аъш-чем өргүп,

Чалажып-даа тургулаар –дыр.

Кажык, даалы, тевек, шанак –

Хамык оюн оларда – дыр.

Маргылдажып, мөөрейлежип,

Мага хандыр хөглэп кээр – дир.

Уругларга Шагаа хүнү –

Уттундурбас байырлал – дыр.

Улуг улус ону деткип,

Улам солун болдуруңар.

Башкарыкчы: Үлегер домакта нүгүл чок дээр-ле болгай, ынчангаш үлегер домактажыптар бис бе, че-ве!

Тараадан халбактанган – тодуг,

Малдан халбактанган – каас.

Оттулбаска – хайынмас,

Олурарга – бүтпес.

Балды чокта ыяш чардынмас,

Башкы чокта, эртем билдинмес.

Ааржы барда, Кижи өзер,

«аштадым» дивес. Кидис шөйлур.

Чернин чаражы – чечекте, Сеткилге ак херек,

Чемниң дээжизи – шагаада. Ажылга шынар херек.

Эки кижи эвилең, Эштигде хөглуг

Эки аът эргелиг. Эптигде күштүг.

Аът болуру кулунундан, Чону чоорган

Кижи болуручажындан. Хөйу хөйлең.

Башкарыкчы: Үлегер сөске кончуг – дур силер. Үптеп чөптеп каан –дыр силер.

Кожамыкка кандыг силер, кагжып чижип көөлүнер че!

Айым биле хунум ышкаш

Айдың чырык чуве-ле чок.

Авам биле ачам ышкаш

Авыралдыг улус-ла чок.

Тываларның байырлалы

Шагаа хүнүүнүп келди

Ада-ие бүгү чонга

Аас кежик күзээлинер.

Башкарыкчы:

Кожамыкка кончуг дурлар,

Кожа тыртып салыр дырлар

Тывызыкка ада иелери кандыг силер

Тывыңар че, салыылыңар.

Бээжин оглу Чаңгыс ыяш чайганды

беш курлуг (домбу) Чалан ак хөл хөлзеди (бышкы, хойтпак)

Кедээр каарга доңмас эъдим, Өң киирер

Кезип чиирге төнмес эъдим (чаныы) Өнгүр аржааным (сүт)

Иштинден келген торгум

Иштин, даштын тыппадым (эдир чаг)

Этпес кускун эътке хонду, Адам даараан идиимнин

Чанмас кускун чагга хонду (илбек) Аксын андарып чададым.(согааш)

Башкарыкчы: Тыва кижи черле ындыг

Танцы самга салымныглар

(тыва улустуң самы «Челер ой»)

Ада-иелерге мөөрейлер:

1. Бир базым баскаш-ла 12 чылдың адын адаар.

2.Узун тынышка мөөрей.

Башкарыкчы: Уткуп турар чылывыс,

Ууттунмас кежиктиг,

Ууттунмас буянныг болзун деп,

Чаагай чолду садиктин ажы төлу

Ада-ие башкыларга кузевишаан

Шагаавысты доозуп тур бис.

Хоглээшкин "Шагаам сузуглелим" 2-ги бичии болук

Другое

Конспекты

(1 оценка)

DOCX

01.04.2015

6849

Другое

Конспекты

Файл будет скачан в формате:

DOCX

Краткое описание материала

Сорулгазы:

2. Тыва улустуң аас-чогаалынга,оюннарынга уругларның сонуургалын бедидип, чугаа домаан сайзырадыры.

3. Улуг улус-биле чолукшуп, боттарын шын алдынып билирин уламчылаар болгаштыва национал хепке сонуургалдыг болурун кижизидер.

Дерилгези: тыва үлегер домактарны, тывызыктарны, дүрген чугааларны ханаларга парлааш азар.

Хөгжум дерилгези: Тыва кожамыктар, сыгыт-хөөмей бижиткен музыканы салыр.

Уруглар залче кирип кээп, ада-иелери,ажылдакчылар база башкылар-биле менди солчуп чолукшужар( бичии кижи адыштарын улуг улустуң адыштарынга алдыыртан өөру дегзип,амыр-мендизин айтыржыр.

- Меидээ-ле бе? -Мендээ, мендээ.

Башкарыкчы:

- Шагаа – биле эргим уруглар, ада – иелер, аалчылар!

- Шагаа – улус – чоннун төөгүден байырлалы,

- Шагаа – эргилип кээр Чаа чылдын ((езулалы

- Шагаа – чемзиг чемниң дээжизи, өктерели.

- Уруг – дарыг ойнап хөглээр чаагай хүнү

- Улуг бичии чолучулар найыры-дыр.

-Бис бо хун чүү деп чылды уткуп турар бис , уруглар?(хой чылын уткуп турар бис)

-Чүү деп чылды үдеп турар бис, уруглар?(аът чылын үдеп турар бис) -Эр хейлер! Оон ыңай кандыг чылдар билир силер?

(күске, инек, пар, тоолай. Улу, чылан, аът, хой,мечи, дагаа, ыт, хаван) -Шын-дыр, эр хейлер уруглар!

Башкарыкчы: Шагаа дээрге тыва чоннуң,

Чаагай сүзүк чаңчылы – дыр.

Чаа чылдың шагаа ырын,

Чыылган чонга бараалгадыыл!

1.Ыры «Шагаа ыры»

2. Шулук «Шагаа»

Шагаа дээрге тыва чоннуң

Чаа чыл уткаан байырлалы

Арыгланып, аштанып аар,

Амданыг чем шөлээн чооглаар.

Хөй-ле чүзүн оюннарга

Хөглеп, самнап мөөрейлежир,

Сагыш сеткил сергедип кээр

Часты уткаан шагаавыс ол.

3. Ыры «Шайывыс»

4. Ыры : Сөзу Е. Тановтуу Аялгазы Альберт Тановтуу

«Арбай – хоор»

5. Ыры: «Сөзу болгаш аялгазы В.Тановтуу «Оожум-оожум»

6. Сөзу М.Белек-кыстыы аялгазы И.Тулуштуу «Садигим»

7. Шулук «Шагаа хүнү»

Шагаа хүнү уругларга –

Шагның чаагшай байыры – дыр.

Оюн – тоглаа, каткы, чугаа

Ол хүн черле үзүлбес – тир.

Шагаа көруп ойнап турда

Шаа безин үзүлбес – тир.

Чаңчыл сагып, аъш-чем өргүп,

Чалажып-даа тургулаар –дыр.

Кажык, даалы, тевек, шанак –

Хамык оюн оларда – дыр.

Маргылдажып, мөөрейлежип,

Мага хандыр хөглэп кээр – дир.

Уругларга Шагаа хүнү –

Уттундурбас байырлал – дыр.

Улуг улус ону деткип,

Улам солун болдуруңар.

Башкарыкчы: Үлегер домакта нүгүл чок дээр-ле болгай, ынчангаш үлегер домактажыптар бис бе, че-ве!

Тараадан халбактанган – тодуг,

Малдан халбактанган – каас.

Оттулбаска – хайынмас,

Олурарга – бүтпес.

Балды чокта ыяш чардынмас,

Башкы чокта, эртем билдинмес.

Ааржы барда, Кижи өзер,

«аштадым» дивес. Кидис шөйлур.

Чернин чаражы – чечекте, Сеткилге ак херек,

Чемниң дээжизи – шагаада. Ажылга шынар херек.

Эки кижи эвилең, Эштигде хөглуг

Эки аът эргелиг. Эптигде күштүг.

Аът болуру кулунундан, Чону чоорган

Кижи болуручажындан. Хөйу хөйлең.

Башкарыкчы: Үлегер сөске кончуг – дур силер. Үптеп чөптеп каан –дыр силер.

Кожамыкка кандыг силер, кагжып чижип көөлүнер че!

Айым биле хунум ышкаш

Айдың чырык чуве-ле чок.

Авам биле ачам ышкаш

Авыралдыг улус-ла чок.

Тываларның байырлалы

Шагаа хүнүүнүп келди

Ада-ие бүгү чонга

Аас кежик күзээлинер.

Башкарыкчы:

Кожамыкка кончуг дурлар,

Кожа тыртып салыр дырлар

Тывызыкка ада иелери кандыг силер

Тывыңар че, салыылыңар.

Бээжин оглу Чаңгыс ыяш чайганды

беш курлуг (домбу) Чалан ак хөл хөлзеди (бышкы, хойтпак)

Кедээр каарга доңмас эъдим, Өң киирер

Кезип чиирге төнмес эъдим (чаныы) Өнгүр аржааным (сүт)

Иштинден келген торгум

Иштин, даштын тыппадым (эдир чаг)

Этпес кускун эътке хонду, Адам даараан идиимнин

Чанмас кускун чагга хонду (илбек) Аксын андарып чададым.(согааш)

Башкарыкчы: Тыва кижи черле ындыг

Танцы самга салымныглар

(тыва улустуң самы «Челер ой»)

Ада-иелерге мөөрейлер:

1. Бир базым баскаш-ла 12 чылдың адын адаар.

2.Узун тынышка мөөрей.

Башкарыкчы: Уткуп турар чылывыс,

Ууттунмас кежиктиг,

Ууттунмас буянныг болзун деп,

Чаагай чолду садиктин ажы төлу

Ада-ие башкыларга кузевишаан

Шагаавысты доозуп тур бис.

Автор материала

Монгуш Аяна Дамчат-ооловна

Воспитатель

На сайте: 11 лет и 1 месяц
Всего просмотров: 8187
Подписчики: 0
Всего материалов: 2

8187
просмотров
2
материалов
0
подписчиков

Настоящий материал опубликован пользователем Монгуш Аяна Дамчат-ооловна.
Инфоурок является информационным посредником. Всю ответственность за опубликованные материалы несут пользователи, загрузившие материал на сайт. Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете на материал.