Инфоурок / Другое / Конспекты / Воспитательный час "Домбыра аспабының шығу тарихы"

Воспитательный час "Домбыра аспабының шығу тарихы"


Напоминаем, что в соответствии с профстандартом педагога (утверждён Приказом Минтруда России), если у Вас нет соответствующего преподаваемому предмету образования, то Вам необходимо пройти профессиональную переподготовку по профилю педагогической деятельности. Сделать это Вы можете дистанционно на сайте проекта "Инфоурок" и получить диплом с присвоением квалификации уже через 2 месяца!

Только сейчас действует СКИДКА 50% для всех педагогов на все 184 курса профессиональной переподготовки! Доступна рассрочка с первым взносом всего 10%, при этом цена курса не увеличивается из-за использования рассрочки!

ВЫБРАТЬ КУРС И ПОДАТЬ ЗАЯВКУ
библиотека
материалов

Жаңажол орта жалпы білім беретін мектебі







Тәрбие сағаты





hello_html_55452116.gif











Сынып жетекшісі: Меңдіғалиева А.Е.





















2010-2011 оқу жыл

Тәрбие сағатының тақырыбы: Домбыра аспабының шығу тарихы

Мақсаты: Домбыраның пайда болуына байланысты аңыздар, тарихи деректер, этнолингвистикалық зерттеулермен таныстыру

Домбыраның шығуын ұлттық мәдениеттің тарихымен байланысты түсіндіру. Елінің тарихын, дәстүрін құрметтеуге, Отанға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу. Халықтық музыка аспаптарын насихаттау.


Көрнекіліктері:

«Екі ішектің бірін қатты, бірін сәл-сәл кем бұра

Нағыз қазақ- қазақ емес,

Нағыз - қазақ домбыра » Қ. Мырзалиев

Музыка аспаптарының суреттері

Домбыраның пайда болу жолы( суреттер)

« Домбыра- көшпелі елдің көне көз шежіресі, көпті көрген қарияның көкірек күйі » А.Жұбанов.

Кітаптар: А.Жұбанов « Ән-күй сапары »

О.Бейсембекұлы « Сазды аспаптар сыры » .


Тәрбие сағатының барысы: 1.Ұйымдастыру бөлімі

2.Кіріспе. Қазақтың ұлттық музыка аспаптары. Домбыра туралы сөз.

3« Домбыра туралы баллада » ән

Орындайтын Қалжанова.Г


4. А ң ы з д а р а й т а р с ы р (Домбыра туралы аңыз)

Ертеде қылышынан қан тамған қаһарлы ханның қызы бір кедей жігітке ғашық болыпты. Әкесінің қаталдығынан сескенген қыз жігітпен қашып кетіпті. Мұны білген хан жігітті дарға асыпты. Жігіт өлгеннен кейін қыз бір ұл, бір қыз табады.Хан қос бүлдіршіннің көзін жоюды мыстан кемпірге тапсырады. Мыстан сәбилерді көз көрмес, құлақ естімес жерге апарып, биік өскен жап-жасыл ағаштың басына қызды шығысқа қаратып, ұлды батысқа қаратып іліп кетеді. Нәрестелердің көз жасы тамған ағаш бұтақтары суалып қуара бастайды.

Ел ішіндегі өтірік өкпе, өсек сөзге шыдамаған қыз егізін іздеп шығады.

Қатты шаршап ағаштың түбіне ұйықтап кеткен қыздың құлағына бір сүйкімді саз, сиқырлы әуен келеді.Құлақ түріп тың-тыңдаса « ән салып » тұрған қасындағы биік ағаш екен. Бір күні қыз оның құпиясын білмек болып тексереді. Ағаш жуан түбінен басына дейін қуыс екен Екі бұтақтан бұтаққа керіліп қалған ішектерді көреді. Бұл қыздың екі баласынан қалған жұрнақ еді. Егізінің өлімінен хабары жоқ қыз енді ағаш неге ән салатынын түсінеді де, өзі де қуыс ағаш жасап алады, манағы екі ішекті соған тағады. Шертіп көрсе керемет үн шығады. Қыз ішектің бірін - Мұңлық , екіншісін - Зарлық деп ат қойып , күндіз-түні қолынан тастамай күй шығарып, ел аралап жүреді.


Ғалымдар пікірі:

Оқушы: Қазақтың кейбір аспаптанушы ғалымдары: « Домбыра ұрмалы аспаптар негізінде пайда болды » деп топшылайды. Бұл айтушылардың пікірін саралап келгенде, біздің көз алдымызға домбыраның мынадай даму жолы елестейді: Ұрмалы аспап- көне ішекті аспап- шертер- домбыра.

Т а р и х и д е р е к:

Оқушы: Кейбір деректер мен әр жылдардағы жүргізілген қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған мүсіндерге қарап домбыраның шығу кезеңдеріне болжам жасауға болады. 19 ғасырдың 50 жылдарында Соғда, Хорезм қалаларының орнын қазғанда табылған мүсіндердің бірінде екі ішекті аспап ұстаған музыкант бейнеленген. Мүсінге 2400 жыл.


Оқушы: Академик А. Қ.Жұбанов: кейбір деректерде « домбыра» сөзі арабтың « дунбахи бурра » тіркесінен, яғни ол « қозы құйрық » деген сөзінен қалыптасқан деген пікір бар.

Оқушы. Кейбір ғалымдар : « Домбыра » атауы « Дембира» деген қыз атынан шыққан болуы керек деген пікір бар дейді.


Қ. Мырзалиев « Домбыра» өлеңі.

Д о м б ы р а н ы ң қ ұ р ы л ы с ы

1. Басы- екі құлақ бекітілетін жері.

2.Шайтан тиегі-екі ішек орналасатын жері

3.Мойны- перне байланатын жері

4. Шанағы- дыбыс кеулеп шығатын іші қуыс кеудесі.

5.Беті- шанақтың қақпағы, екі ішекті қағып дыбысты естіртетін жері.

6.Дыбыс ойығы - қақпақтың деңгеленіп ойылған тесігі.

7. Ішек- қақпақ бетінде екі ішекті көтеріп тұратын ершік.

8.Түймесі- шанақтың артындағы екі ішекті бекітетін жері.

9.Екі құлақ- домбыраның басындағы екі ішектің ұшы бекітілетін жері.


Қазақстандағы д о м б ы р а н ы ң ү л г і л е р і :

Оқушы: Батыс Қазақстан үлгісі. Бұл домбыраның шанағы қақ жарылған алмұртқа ұқсас, көлемді болады. Перне саны 12-14-16 дейін жетеді. Бұл пернелер төкпе күйдің кең тынысын иірім- қайырымдарын дәл жеткізуге ыңғайлы.


Оқушы: Орталық және Шығыс Қазақстан үлгісі. Бұл өңірге тараған домбыраның шанағы күрек іспетті жалпақ, мойны қысқалау болып келеді. Перне саны 7-8-11-ден аспайды. Бұл өңірдің шеберлері ішек санын арттырды.


Домбыраның ұлттық музыкадағы маңызы:

Оқушы: Халық музыкасының шеберлері Құрманғазы, Дина, Дәулеткерей, Тәттімбет домбырада мәңгі өлмес күй тудырса, аспап жинау, ұрпаққа мирас етуде Шоқан, Жаяу Мұса, Абай, 20 ғасырда А.Жұбанов бастаған өнер зерттеушілері үлес қосты.


К. Әзірбаев « Домбыра » өлеңі


Оқушы: Домбыраның ән сүйемелдеу қабілеті мен мүмкіндігі алғаш ресми түрде Парижде дүниежүзіне танытқан атақты әнші Әміре Қашаубаев болды. Күй орындауда Рүстембек Омаров, Қали Жантілеуов, Әзидолла Есқалиев сынды өнер тарландары болды.


Домбыра жасайтын қазіргі кәсіпорындар:


1. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясы жанындағы шеберхана

2.Алматы мебель фабрикасы жанындағы шеберхана

3.Казреставрация жанынан ашылған шеберхана.


Домбыра - халықтың қуанышына да қайғысына да ортақтасып бірге жасап келе жатқан асыл мұрасы, рухани серігі Оның бір дәлелі « Ақсақ құлан Жошы хан » күйінің шығу тарихы. Бұл қарапайым халықты ханның қаһарынан құтқарған домбыраның құдіреті туралы аңыз Осы аңыздағы күйдің айтқаны

Күй « Ақсақ құлан».

Тәрбие сағатын қорытындылау

Оқушы пікірін білу .




Общая информация

Номер материала: ДБ-042949


Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG

Похожие материалы

Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Вам будут интересны эти курсы:

Курс «Мерчендайзинг»
Курс «Логистика»
Курс повышения квалификации «Правовое обеспечение деятельности коммерческой организации и индивидуальных предпринимателей»
Курс повышения квалификации «Основы туризма и гостеприимства»
Курс профессиональной переподготовки «Управление персоналом и оформление трудовых отношений»
Курс повышения квалификации «Основы местного самоуправления и муниципальной службы»
Курс повышения квалификации «Основы управления проектами в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Специфика преподавания конституционного права с учетом реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «История и философия науки в условиях реализации ФГОС ВО»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности экономиста-аналитика производственно-хозяйственной деятельности организации»
Курс повышения квалификации «Этика делового общения»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности помощника-референта руководителя со знанием иностранных языков»
Курс профессиональной переподготовки «Разработка эффективной стратегии развития современного вуза»
Курс профессиональной переподготовки «Политология: взаимодействие с органами государственной власти и управления, негосударственными и международными организациями»
Курс профессиональной переподготовки «Информационная поддержка бизнес-процессов в организации»