Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / История / Конспекты / Эпостық аңыздар мен ақын-жыраулар
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • История

Эпостық аңыздар мен ақын-жыраулар

библиотека
материалов

4 сабақ

Сабақтың тақырыбы. : Эпостық аңыздар мен ақын-жыраулар


Сабақтың мақсаты:

а) Білімділік: -Эпостық аңыздардың тарихи маңызы және XV-XVIII ғасырлардағы ақын-жазушылардың шығармалары, ерекшеліктері, маңызы жөнінде оқушыларға түсінік беру.

ә) Дамытушылық: Халық шығармашылығы дәстүрлерін қазіргі әдеби дәстүрлермен тығыз байланысты қарастыру.

б) Тәрбиелік: Халық шығармашылығы, оның тарихи маңызы жайында жан-жақты әңгімелей отырып, оқушыларды әдебиет пен өнерді сүюге,рухани ескерткіштерге құрметпен қарауға тәрбиелеу.


Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың әдісі: СТО жобасымен

Сабақтың көрнекілігі: Ақын жыраулардың портреттері, мултимедиалық тақта, үнтаспалар.

Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті, музыка.


Сабақтың барысы:

I.Қызығушылықты ояту.

II.Мағынаны тану.

III. Толғаныс.


Сабақтың жоспары:

  1. Эпостық аңыздар.

  2. XV-XVI ғасырлардағы ақын-жыраулар.

а) Сыпыра жырау.

ә) Асан қайғы

б) Сүйінші Қазтуған.

в) Доспамбет жырау.

г) Шалкиіз жырау.

  1. XVII-XVIII ғасырлардағы қазақ жыраулары.

а) Жиембет Бортоғашұлы.

ә) Марғасқа жырау

б) Ақтамберді Сарыұлы

в) Тәтіқара ақын.

г) Үмбетей жырау.

д) Бұқар Қалқаманұлы.


I.Қызығушылықты ояту.

а) Ойқозғау.

1. Жыраулар деген кімдер?

2. Қазақ ертегілері неше түрге бөлінеді?

3. Тарихи оқиғаларға байланысты қандай аңыздарды білесіңдер?

ә) Біздің қазақ сахарасында рухани өмірдің өзіндік ерекшеліктері көп еді. Кең даладағы көшпенді тірлік, тұрмыстық-қоғамдық өзгешілік сөз өнерінің соны сыпатты қалыптасуына себеп болғанды. «Өнер алды –қызыл тіл, ал тіл шұрайы өлең сөз» деп танылды. Халықтың рухани өмірінде жетекші орынға шыққан поэзия әлденеше ғасыр бойы қазақ әдебиетінің жай ғана көшбасшысы емес, ең басты жанры қызметін атқарады. Қазақ атымен аталатын дербес әдебиеттің алғашқы өкілдері, өз кезінде бүкіл Дешті-Қыпшаққа даңқы жеткен Асан Қайғы, Қодан тайшы, Қазтуған жыраулар мұрасын біз жаңаның басы ғана емес, көненің жалғасы деп те қарауға тиіспіз.

Елге ұйықты, ер-азаматқа ақылгөй болған жыраулар қазақ поэзиясының болашақта ұмтылар бағыт-бағдарын, идеялық тұғыры мен көркемдік биігін де айқындап кетті. Кейінгі ұрпақ әулие танып, аңыз кейіпкеріне айналдырған, ал Шоқан Уәлиханов «көшпенділер философы» атаған Асан Қайғы өз заманының үлкен ойшылы еді.Сахара эпосын тудырушылардың бірі- ірі эпик, ерлік жырларын шығарушы жорық жырауы, әрі нәзік лирик болған Қазтуған өз артына өмір туралы , ата мекен, туған ел жайлы және әскери тақырыптағы сан талуан мазмұнды туындылардан құралған мол мұра қалдырады.Қазтуғанның біздің дәуірімізге жеткен жырлары табиғат аясындағы көшпендінің болмыс, тіршілік , өзін қоршаған орта туралы түсінігін бейнелейді. Жыраулар поэзиясының дамып, өркендеуіне Доспамбет,Сыпыра,Шалкиіз,Жиембет,Марғасқа,Ақтамберді,Тәтіқара, Үмбетей,Бұқар өнернамалары айрықша әсер етті.

Ауыз әдебиеті үлгілері қазақ халқының тарихи жадының негізі деп айтуға болады. Ендеше сол қазақ халқының эпостық жанры туралы әңгімелейік.



Темірқазық пен Жетіқарақшы



Орақ -Мамай

Қобыланды батыр


hello_html_m6494411c.gif

hello_html_109837bc.gif

hello_html_m3732994.gif

Құламерген

Ер Қосай


hello_html_5f1be3c7.gifhello_html_4a1b42e7.gif

hello_html_m2b4ba376.gif


Ер төстік

Ер тарғын


hello_html_6d974e01.gifhello_html_m6b7b9cd0.gifhello_html_m1cd5aebd.gifhello_html_6e668aa9.gif



Жоямерген

Керқұла атты Кендебай






ә) Символды көрнекілік.

1. Оқушылаға мултимедиалық тақта арқылы суретті бейнелерді көрсетіп, ойларын ары қарай дамытамын.

2.Оқушыларды XV-XVI ғасырлардағы ақын- жыраулар ауылы,

XVII-XVIII ғасырлардағы ақын-жыраулар ауылы

деп екі ауылға бөліп, жоспар бойынша тапсырмалар беріледі.


II. Мағынаны тану.

1. Ассоциациалау

1-ші ауыл



hello_html_m60d9e3eb.gif




hello_html_289d27bb.gifhello_html_m4f80dbf8.gif

hello_html_6fb1955b.gif



hello_html_m6a10a894.gif

hello_html_m678a2447.gifhello_html_m4f17b54.gif





hello_html_m10e79f8a.gifhello_html_m7a2bbd91.gif






hello_html_41335c19.gifhello_html_m196980b7.gif

hello_html_5e900bd2.gifhello_html_m2a7690f7.gif








2. Категориялық кесте

дала абызы

Қайғылы философ



hello_html_m77e13097.gif

ақын

ақылгөй

әдебиетші

философ

жыршы

hello_html_m25abaeaf.gifhello_html_m104327c4.gif

жерұйықты іздеді

саяхатшы

толғауларымен

Лирикалық шығармаларымен

Көшпенділер философы

hello_html_m2b9ddc1a.gif

жырларымен

саяхат жасады

зерттеді

өлең жазды

hello_html_331789a2.gifhello_html_m502add23.gifhello_html_6a2f139.gifhello_html_1ae1499a.gifhello_html_m4f17b54.gifhello_html_59877d8a.gifhello_html_5d6591c2.gifhello_html_m66eb4493.gifhello_html_41ffd533.gif

әділеттілікті қолдады

hello_html_m2094bd23.gifhello_html_m2e03db1c.gifhello_html_622d8944.gifhello_html_m6f5a97d8.gifhello_html_331789a2.gifhello_html_622d8944.gifhello_html_m5f96cc0.gifhello_html_297497d5.gifhello_html_m786d84bd.gifhello_html_57ae547.gifhello_html_5d210a37.gif



























« Алаң да алаң , алаң жұрт»

«Туған жермен қоштасу»



hello_html_m1fb8b4ca.gifhello_html_m7faa721d.gif

жырау

ақын

әдебиетші

тарихшы

«Мадак жыры»

Жорық жасады

«Белгілі биік көк сеңгір»

hello_html_73fde294.gif

Елін сүйді

өлең жазды

жорықшы

hello_html_m57814f02.gifhello_html_m6494411c.gifhello_html_331789a2.gifhello_html_m786d84bd.gifhello_html_6b11c135.gifhello_html_79b2769f.gifhello_html_m2df47aa7.gifhello_html_6cc844ac.gifhello_html_m78002eda.gifhello_html_36d8e02a.gifhello_html_64328d6c.gifhello_html_a176b60.gifhello_html_331789a2.gifhello_html_57ae547.gifhello_html_m502add23.gifhello_html_5188a5cb.gif




























hello_html_5187a225.gif

жауынгер

батыр

Жорыққа қатысты

hello_html_m7faa721d.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_73fde294.gif

жырау

ақын

саяхатшы

«Арғымаққа оқ тиді»

«Азау, азау дегенің»

«Тоғай, тоғай,тоғай су»

«Айнала бұлақ басы жоқ»

«Айналайын Ақ жайық»

Жыр жазды

өлең шығарды

hello_html_m6494411c.gifhello_html_m4999677e.gifhello_html_m408e67fc.gifhello_html_a176b60.gifhello_html_m29cf9bab.gifhello_html_331789a2.gifhello_html_m3732994.gifhello_html_m53a5d0eb.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_m206199dd.gifhello_html_5073de46.gifhello_html_6d974e01.gifhello_html_m294b5e27.gifhello_html_m31871804.gifhello_html_m693b7790.gifhello_html_m2df47aa7.gif




























«Би Темірге бірінші толғау»


hello_html_28dfe510.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m7faa721d.gif

Елін қорғады

hello_html_m42000418.gifhello_html_m294b5e27.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_m3732994.gifhello_html_m502add23.gifhello_html_m4999677e.gifhello_html_m8de550a.gifhello_html_6fb1955b.gif


«Ер шобан»

жырларымен


hello_html_m57f6c961.gif

hello_html_33d6c96a.gif





әдебиетші

Отандастарын бірлікке шақырды


жырау


hello_html_6fb1955b.gif


жырлады

батыр


hello_html_m2e03db1c.gif


жауынгер

hello_html_45cf3d91.gif

hello_html_m2df47aa7.gif


өлең жазды


Суырып салма ақын









Ер тарғын жырында кездеседі


hello_html_64d0056e.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m7faa721d.gifhello_html_3efb13cc.gifhello_html_m4a9e2bd8.gifhello_html_5351c983.gifhello_html_a176b60.gifhello_html_m42000418.gif

жырау

Қамқоршы ақсақал

Қазақ пен ноғайға ортақ жырау

Едіге жырында кездеседі

hello_html_m408e67fc.gifhello_html_m786d84bd.gifhello_html_74e956c6.gif

hello_html_48f17892.gif






Елін сүйді



hello_html_m42000418.gif



жырлады



hello_html_m2df47aa7.gifhello_html_m605b9a61.gif

hello_html_m294b5e27.gif


өлең шығарды

әдебиетші


өнегелі істер қалдырды











2- ші ауыл


hello_html_m5f1eb0b2.gif



hello_html_7b2cb892.gifhello_html_406a7afc.gifhello_html_1e95dd03.gifhello_html_527693b2.gifhello_html_m33267077.gifhello_html_136c06ab.gifhello_html_m6b007f10.gifhello_html_m4e214f84.gifhello_html_m2b63dd5b.gifhello_html_3dac22a1.gifhello_html_1a3dd64a.gif

hello_html_35ebff0.gif



















«Әмірің қатты Есім хан» жырымен



hello_html_3efb13cc.gif




hello_html_m7faa721d.gif

Елін қорғады

соғысты

батыр

жырау

hello_html_m294b5e27.gifhello_html_79b2769f.gifhello_html_m786d84bd.gifhello_html_6b11c135.gifhello_html_m76efc07d.gifhello_html_m2df47aa7.gifhello_html_73fde294.gif

Ерлік жасады

жырлады

Ел басқарды

hello_html_m783bc762.gifhello_html_m4999677e.gifhello_html_m42000418.gifhello_html_723c15c.gif

өлең жазды




hello_html_m6494411c.gif


Есімханның кеңесшісі


hello_html_m1c606323.gif

ақын


hello_html_m42000418.gif


әскербасы

hello_html_59f2ef0b.gifhello_html_m10008772.gif

hello_html_m408e67fc.gif


Ел басқарушы








hello_html_m10008772.gifhello_html_1c70d470.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m7faa721d.gifhello_html_m6494411c.gifhello_html_135117ce.gifhello_html_m4a9e2bd8.gifhello_html_m42000418.gifhello_html_m42000418.gifhello_html_m408e67fc.gifhello_html_m2df47aa7.gifhello_html_m294b5e27.gifhello_html_m4999677e.gif

ақын

жырау

Есімханның жырауы

Есімханның серігі болды

Жыр жазды

hello_html_m786d84bd.gif

Алғашқы жыршы



«Еңсегей бойлы ер есім» жырымен



hello_html_m6494411c.gif







Жеті мың жолдық жыр шығарды















hello_html_2834b3e2.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m7faa721d.gifhello_html_5073de46.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_a176b60.gif

Орталық Азия хандықтар-ң ар-ғы соғысқа қатысты

жыраулығымен

рубасы

Доспамбет,Шалкиіз іздерін жалғастырушы

жырау

ұйымдастырды

өлең шығарды

батырлығымен

батыр

ақын

Ерлік көрсетті

hello_html_331789a2.gifhello_html_f5eebd8.gifhello_html_m6030f76c.gifhello_html_24663270.gifhello_html_m42000418.gifhello_html_297497d5.gifhello_html_m5aa6adf7.gifhello_html_m206199dd.gifhello_html_m6494411c.gifhello_html_6ed331d6.gifhello_html_m8de550a.gif
























hello_html_m348e657.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m7faa721d.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_m53a5d0eb.gifhello_html_20fcd12f.gif

Абылай ханның жақсы көрген ақыны

Елін қорғады

Жыр жазды

Суырып салма ақындығымен

жырау

Тура сөйледі

hello_html_6fb1955b.gifhello_html_74e956c6.gifhello_html_m42000418.gifhello_html_m144fe10a.gifhello_html_m783bc762.gifhello_html_m294b5e27.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_3b8a6ff7.gifhello_html_723c15c.gifhello_html_m294b5e27.gif

«Қамыстың басы майда,түсі сайда» жырымен




жырымен



hello_html_33d6c96a.gif

әскерлерді жігерлендірді


батыр


рухтандырды

әдебиетші



hello_html_m3d9272a5.gifhello_html_m13d43907.gif







Суырыпсалма ақын








«Ей, Ақтамберді,Қабанбай»



hello_html_m6494411c.gif

«Бекболат биге»

«Бөгенбай өліміне»


hello_html_74e956c6.gifhello_html_33d6c96a.gif

hello_html_m7faa721d.gif


ақын


Батырларды елге таныстырған

шешен

hello_html_6fb1955b.gif

hello_html_m42000418.gif

hello_html_33d6c96a.gifhello_html_m42000418.gif

hello_html_m237170a.gifhello_html_m10008772.gif

абыз

Шежіре таратқан


hello_html_m408e67fc.gifhello_html_73fde294.gifhello_html_m6c0ce057.gif

hello_html_a176b60.gifhello_html_98608df.gifhello_html_1514ed48.gif

Толғаулар айтты

hello_html_m2df47aa7.gifhello_html_ead2396.gif

жырау

hello_html_1514ed48.gifhello_html_45cf3d91.gif

Дәулескер қобызшы


Қобыз тартқан

өлең шығарды









hello_html_73fde294.gifhello_html_7385d194.gifhello_html_m10008772.gifhello_html_m7faa721d.gifhello_html_3efb13cc.gifhello_html_m408e67fc.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_m294b5e27.gifhello_html_m408e67fc.gifhello_html_m294b5e27.gif

ақын

Абылайдың кеңесшісі

Жыршы

Данагөй

hello_html_m73532f7a.gifhello_html_m42000418.gif

Жеті жарғыны жасақтауға қатысқан



Төрелігімен

жырларымен


hello_html_a176b60.gif

Абылайға көметесті

өлең шығарды

hello_html_1ae1499a.gifhello_html_m4999677e.gifhello_html_6fb1955b.gifhello_html_1879cc66.gifhello_html_m6030f76c.gif

Ақыл берді


hello_html_m206199dd.gif

шешендігімен

ақылдылығымен


hello_html_m369f0e4d.gifhello_html_74e956c6.gif





Ақылшы би





Жырлады











III.Толғаныс. ТИ кестесі

Кеше

Бүгін

Сыпыра жырау

Ғарифолла Құрманғалиев

Асан Қайғы

Жәнібек Кәрменов

Сүйінші Қазтуған

Манарбек Ержанов

Доспамбет жырау

Бекболат Тілеуханов

Шалкиіз жырау

Рамазан Стамғазиев

Жиембет Бортоғашұлы

Қатимолла Бердіғалиев

Марғасқа жырау

Алтынбек Қоразбаев


Ақтамберді Сарыұлы

Мейрамбек Беспаев


Тәтіқара ақын

Серік Тоқтаров

Үмбетей жырау

Серік Тоқтаров

Бұқар жырау

Аманжол Әлтаев

Сүйінбай Аронұлы

Ақан Әбдуәлі































Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Краткое описание документа:

   № 4 сабақ

Сабақтың тақырыбы. : Эпостық аңыздар мен ақын-жыраулар

 

Сабақтың мақсаты:

 а) Білімділік: -Эпостық аңыздардың тарихи маңызы және XV-XVIII ғасырлардағы ақын-жазушылардың шығармалары, ерекшеліктері, маңызы жөнінде оқушыларға түсінік беру.

ә) Дамытушылық: Халық шығармашылығы дәстүрлерін қазіргі әдеби дәстүрлермен тығыз байланысты қарастыру.

б) Тәрбиелік: Халық шығармашылығы, оның тарихи маңызы жайында жан-жақты әңгімелей отырып, оқушыларды әдебиет пен өнерді сүюге,рухани ескерткіштерге құрметпен қарауға тәрбиелеу.

 

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың әдісі: СТО жобасымен

Сабақтың көрнекілігі: Ақын жыраулардың портреттері, мултимедиалық тақта, үнтаспалар.

Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті, музыка.

 

Сабақтың барысы:

                        I.Қызығушылықты ояту.

                       II.Мағынаны тану.

                      III. Толғаныс.

 

Сабақтың жоспары:

1.     Эпостық аңыздар.

2.     XV-XVI ғасырлардағы ақын-жыраулар.

а) Сыпыра жырау.

ә) Асан қайғы

б) Сүйінші Қазтуған.

в) Доспамбет жырау.

г) Шалкиіз жырау.

3.     XVII-XVIII ғасырлардағы қазақ жыраулары.

а) Жиембет Бортоғашұлы.

ә) Марғасқа жырау

б) Ақтамберді Сарыұлы

в) Тәтіқара ақын.

г) Үмбетей жырау.

д) Бұқар Қалқаманұлы.

 

I.Қызығушылықты ояту.

   а) Ойқозғау.

   1. Жыраулар деген кімдер?

   2. Қазақ ертегілері неше түрге бөлінеді?

   3. Тарихи оқиғаларға байланысты қандай аңыздарды білесіңдер?

ә) Біздің қазақ сахарасында рухани өмірдің өзіндік ерекшеліктері көп еді. Кең даладағы көшпенді тірлік, тұрмыстық-қоғамдық өзгешілік сөз өнерінің соны сыпатты қалыптасуына себеп болғанды. «Өнер алды –қызыл тіл, ал тіл шұрайы өлең сөз» деп танылды. Халықтың рухани өмірінде жетекші орынға шыққан поэзия әлденеше ғасыр бойы қазақ әдебиетінің жай ғана көшбасшысы емес, ең басты жанры қызметін атқарады. Қазақ атымен аталатын дербес әдебиеттің алғашқы өкілдері, өз кезінде бүкіл Дешті-Қыпшаққа даңқы жеткен Асан Қайғы, Қодан тайшы, Қазтуған жыраулар мұрасын біз жаңаның басы ғана емес, көненің жалғасы деп те қарауға тиіспіз.

Елге ұйықты, ер-азаматқа ақылгөй болған жыраулар қазақ поэзиясының болашақта ұмтылар бағыт-бағдарын, идеялық тұғыры мен көркемдік биігін де айқындап кетті. Кейінгі ұрпақ әулие танып, аңыз кейіпкеріне айналдырған, ал Шоқан Уәлиханов «көшпенділер философы» атаған Асан Қайғы өз заманының үлкен ойшылы еді.Сахара эпосын тудырушылардың бірі- ірі эпик, ерлік жырларын шығарушы жорық жырауы, әрі нәзік лирик болған Қазтуған өз артына өмір туралы , ата мекен, туған ел жайлы және әскери тақырыптағы сан талуан мазмұнды туындылардан құралған мол мұра қалдырады.Қазтуғанның біздің дәуірімізге жеткен жырлары табиғат аясындағы көшпендінің болмыс, тіршілік , өзін қоршаған орта туралы түсінігін бейнелейді. Жыраулар поэзиясының дамып, өркендеуіне Доспамбет,Сыпыра,Шалкиіз,Жиембет,Марғасқа,Ақтамберді,Тәтіқара, Үмбетей,Бұқар өнернамалары айрықша әсер етті.

 Ауыз әдебиеті үлгілері қазақ халқының тарихи жадының негізі деп айтуға болады. Ендеше сол қазақ халқының эпостық жанры туралы әңгімелейік.

Автор
Дата добавления 31.01.2015
Раздел История
Подраздел Конспекты
Просмотров1759
Номер материала 352946
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх