1617296
столько раз учителя, ученики и родители
посетили официальный сайт проекта «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
Добавить материал и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок Биология Другие методич. материалыМутациялық өзгергіштік.

Мутациялық өзгергіштік.

IV Международный дистанционный конкурс «Старт» Идёт приём заявок Для дошкольников и учеников 1-11 классов 16 предметов ОРГВЗНОС 25 Р. ПОДАТЬ ЗАЯВКУ
библиотека
материалов



Сабақтың тақырыбы: Мутациялық өзгергіштік.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға мутациялық өзгергіштік түрлері, олардың себептері, организмге әсері туралы білім беру. Өзгергіштіктің түрлерін жіктеу, оларды салыстыру, мутациялық өзгергіштіктің органикалық дүниенің дамуы мен жұмыстары үшін маңызды екендігін түсіндіру.

Дамытушылық: Оқушылардың биология ғылымына қызығушылығын тудырып, дүниетанымын, жеке тұлғасын, коммуникативтік біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Ұжымшылдыққа, өз ойларын айта білуге, адамгершілікке тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас

Сабақтың көрнекілігі:кестелер,бейнетаспалар,схемалар.
Пән аралық байланысы: биология, валеология,география
Сабақты өту жоспары:
I. кезең. Ұйымдастыру.
II. кезең. Үй тапсырмасын тексеру
III. кезең. Жаңа сабақты түсіндіру.
IV. кезең. Жаңа сабақты бекіту
V. кезең. Бағалау
VI. кезең. Үй тапсырмасы
Сабақтың барысы:


І. Ұйымдастыру кезеңі.
Сәлемдесу, түгелдеу, оқушы назарын сабаққа аудару.


II. Үй тапсырмасын тексеру
Үйге берілген тапсырманы сұрау, тексеру.
1. Өзгергіштік дегеніміз-

2.Өзгергіштің түрлері-

3. Модификациялық өзгергіштік дегеніміз не?

4. Қандай өзгергіштік генотиптің өзгеруіне байланысты?

5. Реакция мөлшері дегеніміз не?

6. Статистикалық көрсеткіштің орташа арифметикалық шамамен табу үшін қандай формула қолданады?

7. Вариация коэффиценті дегеніміз не?

8. Вариация қатары дегеніміз не?

9.Модификациялық өзгергіштік қандай статистикалық әдіспен зерттеледі?

10.Генотиптік немесе тұқым қуалайтын өзгергіштіктің түрлері қандай?

III. Жаңа сабақты түсіндіру.

  1. Кіріспе

Мутация дегеніміз- организм генотипінің,яғни хромосомалар мен олардың құрамды бөліктері-гендердің өзгеруіне байланысты кездейсоқ пайда болатын,тұқым қуалайтын өзгергіштік. Бұл ұғымды ең алғаш голландиялық ботаник Х.Де Фриз қалыптастырды.Ол есекшөп өсімдігінің кейбір белгілерінің қалыпты жағдайдан ауытқитынын және олардың тұқым қуалайтындығын байқайды.Осы зерттеулерінің негізінде 1901 жылы өзінің «Мутациялық теория» деп аталатын еңбегін жариялады.Мутация және мутагенез оның селекциядағы маңызы.
Мутация барлық тірі организмдерге тән қасиет. Ол пайдалы да, зиянды да болуы мүмкін. Бірақ көбінесе жануарлар мен адамдар үшін зиянды болып келеді. Себебі организмде қалыптасқан үйлесімділік бұзылады. Селекция жануарлардың асыл тұқымын, өсімдіктердің сорттарын, микроорганизмдердің штампыларын шығарудың, жаңартудың әдістерін және биологиялық негізін зерттейтін ғылым. "Селекция" — сұрыптау деген мағынаны білдіреді. Генетика селекцияның ғылыми негізі болып есептелінеді. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтары барлық организмге тән қасиет.

2.Негізгі бөлім

hello_html_697e0b8e.gif

hello_html_m116a3584.gif


Селекция үшін генетиктер мутацияны қолдан тудыратын әдістерді жасай бастады. Сонымен мутациялық селекция пайда болды. Мутация тудыратын факторларды мутагендер деп атады. Мутацияның пайда болу процесін мутагенез дейді. Көпшілік жағдайда организмде пайда болған мутациялар жағымсыз әсері болғандықтан, оның тіршілік қасиеттерін төмендетеді. Сонымен қатар селекция үшін маңызы бар мутациялар да кездеседі. Әсіресе олар микроорганизмдер селекциясында кеңінен қолданылады. Мысалы, ультракүлгін сәулемен әсер ету арқылы пенициллиум саңырауқұлағының жаңа штампысы алынды. Олар бастапқы түрлеріне қарағанда пенициллинді мың есе көп түзеді. Сол сияқты рентген және басқа да сәулелермен әсер етіп, практикада мукор, ашытқы саңырауқұлақтарының, азотобактериялардың жаңа қасиетке ие жаңа түрлері алынды.

hello_html_3455c9c5.gif

Мутация сыртқы орта факторларының әсерінен пайда болады, оларды мутагендер деп атайды. Мутагендердің үш түрі кездеседі. Олар физикалық химиялық және биолгиялық мутагендер. Физикалық мутагендерге радиоактивті сәулелер,ультракүлгін сәулелелер, лазер сәулелері және т.б. жатады. Химиялық мутагендерге; кольхищин, этилинимин, никотин қышқылы және т.б. химиялық қосылыстар жатады.Олардың саны қазір 400-ден асады. Өте жоғары концентрациядағы кейбір гербицидтер мен пестицидтер де мутация тудыра алады.Сондықтан гербицидтер мен пестицидтерді шамадан тыс мөлшерде пайдаланбау қажет.

Жасушадағы зат алмасу процесі кезінде түзілетін кейбір ыдырау өнімдері мен организге тағам арқылы келіп түсетін радиоактивті заттарда да(мысалы,сүйекте жинақталатын стронции,т.б.)мутагендік қасиет болады.Оларды биологиялық мутагендер дейді. images.jpgC:\Users\АСХК\Desktop\images (3).jpg



hello_html_26d7b6e0.png

Генотиптік өзгеру сипатына қарай мутациялар гендік,хромосомаық,геномдық болып бөлінеді.

Гендік мутация. Мутацияның мұндай түрі жекеленген гендерде болады және жиі кездеседі. Гендік мутация ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтердің орналасу ретінің өзгеруіне байланысты болады.

Хромосомалық мутация. Хромосомалық мутация түрлі хромосомалық өзгерістерге байланысты болады. Бұл жағдайда хромосомалардың құрылымы өзгереді.

Геномдық мутация. Геномдық мутация дегеніміз – жасушадағы хромосомалар санының өзгеруіне байланысты болатын өзгергіштік. Геном дегеніміздің өзі - гаплойдті хромосомаларда болатын гендердің жиынтығы

Мутацияны шығу табиғатына қарай: табиғи (спонтанды) және қолдан тудырған мутациялар деп бөледі. Табиғи мутациялар ғалымдардың пікірі бойынша, зат алмасу кезінде ДНҚ ретінің рекомбинациясы, екі еселенуі, репарация және репликация процестерінен туындайды деген болжам бар. Табиғи мутациялар: гендік, хромосомалық, соматикалық, генеративтік мутациялар болып бөлінеді. XX ғасырдың 20 — 30 - жылдарында рентген сәулелері және химиялық қосылыстардың кейбір түрлері тірі организмде тұқым қуалайтын мутациялар тудыратыны анықталды. 

IV Жаңа сабақты бекіту:
Жаңа сабақты төмендегі сұрақтар бойынша бекітеміз.
1. Н. И. Вавилов өсімдіктердің ата тегінің шығу орталықтарын анықтау мақсатында қанша экспедиция ұйымдастырды?
2. Гетерозис құбылысын американ ғалымы В. Шелл алғаш рет қай жылы байқайды?
3. Қай жылы Г. Д. Карпеченко қырыққабат пен шомырды будандастыру арқылы мол ұрпақ беретін түраралық будан алды?
4. Н. И. Вавилов қанша ауыл шаруашылық өсімдіктер түрінің коллекциясын жасады?
5. Жұмсақ бидай осыдан қанша жыл бұрын орталық Еуропада өсіріле басталды?
6. Дүние жүзінде мутациялық селекция әдісімен қанша өсімдіктердің жаңа мутанттары алынды?

V. Бағалау

Сабақты қорытындылап,тиісті бағасын қою

VI. Үй тапсырмасын беру. Мутациялық өзгергіштік

Оқулықтағы материалдарды пайдаланып,берілген кестені толтырындар.

Өзгергіштік

Мутацияның типтері

Мутацияның пайда болу себептері





Осымен сабағымыз аяқталды, уақыт бөліп келгендеріңізге алғыс білдіреміз.



Курс профессиональной переподготовки
Учитель биологии
Курс профессиональной переподготовки
Учитель биологии и химии
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға мутациялық өзгергіштік түрлері, олардың себептері, организмге әсері туралы білім беру. Өзгергіштіктің түрлерін жіктеу, оларды салыстыру, мутациялық өзгергіштіктің органикалық дүниенің дамуы мен жұмыстары үшін маңызды екендігін түсіндіру.

Дамытушылық: Оқушылардың биология ғылымына қызығушылығын тудырып, дүниетанымын, жеке тұлғасын, коммуникативтік біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Ұжымшылдыққа, өз ойларын айта білуге, адамгершілікке тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас

Сабақтың көрнекілігі:кестелер,бейнетаспалар,схемалар.
Пән аралық байланысы: биология, валеология,география
Сабақты өту жоспары:
I. кезең. Ұйымдастыру.
II. кезең. Үй тапсырмасын тексеру
III. кезең. Жаңа сабақты түсіндіру.
IV. кезең. Жаңа сабақты бекіту
V. кезең. Бағалау
VI. кезең. Үй тапсырмасы
Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.
Сәлемдесу, түгелдеу, оқушы назарын сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру
Үйге берілген тапсырманы сұрау, тексеру.
1. Өзгергіштік дегеніміз-

2.Өзгергіштің түрлері-

3. Модификациялық өзгергіштік дегеніміз не?

4. Қандай өзгергіштік генотиптің өзгеруіне байланысты?

5. Реакция мөлшері дегеніміз не?

6. Статистикалық көрсеткіштің орташа арифметикалық шамамен табу үшін қандай формула қолданады?

7. Вариация коэффиценті дегеніміз не?

8. Вариация қатары дегеніміз не?

9.Модификациялық өзгергіштік қандай статистикалық әдіспен зерттеледі?

10.Генотиптік немесе тұқым қуалайтын өзгергіштіктің түрлері қандай?

ВНИМАНИЮ УЧИТЕЛЕЙ: хотите организовать и вести кружок по ментальной арифметике в своей школе? Спрос на данную методику постоянно растёт, а Вам для её освоения достаточно будет пройти один курс повышения квалификации (72 часа) прямо в Вашем личном кабинете на сайте "Инфоурок".

Пройдя курс Вы получите:
- Удостоверение о повышении квалификации;
- Подробный план уроков (150 стр.);
- Задачник для обучающихся (83 стр.);
- Вводную тетрадь «Знакомство со счетами и правилами»;
- БЕСПЛАТНЫЙ доступ к CRM-системе, Личному кабинету для проведения занятий;
- Возможность дополнительного источника дохода (до 60.000 руб. в месяц)!

Пройдите дистанционный курс «Ментальная арифметика» на проекте "Инфоурок"!

Подать заявку
26-28 октября 2019 I МЕЖДУНАРОДНЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ «ИНФОФОРУМ» «Современные тенденции в воспитании и социализации детей» Подать заявку Очное участие Дистанционное участие Курс повышения квалификации (36 часов) + Сертификат участника “Инфофорума”
IV Международный дистанционный конкурс «Старт» Для дошкольников и учеников 1-11 классов Рекордно низкий оргвзнос 25 Р. 16 предметов ПОДАТЬ ЗАЯВКУ

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «ФГОС общего образования: формирование универсальных учебных действий на уроке биологии»
Курс повышения квалификации «Медико-биологические основы безопасности жизнедеятельности»
Курс повышения квалификации «Методические аспекты реализации элективного курса «Антропология и этнопсихология» в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Государственная итоговая аттестация как средство проверки и оценки компетенций учащихся по биологии»
Курс повышения квалификации «Нанотехнологии и наноматериалы в биологии. Нанобиотехнологическая продукция»
Курс «Общее садоводство: Стилистика садов. Создание различных стилей с использованием местных и интродуцированных растений»
Курс повышения квалификации «Основы биоэтических знаний и их место в структуре компетенций ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Анатомия и физиология: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс «Общее садоводство: Травянистые растения для садов средней полосы»
Курс повышения квалификации «Гендерные особенности воспитания мальчиков и девочек в рамках образовательных организаций и семейного воспитания»
Курс профессиональной переподготовки «Биология и химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Организация производственно-технологической деятельности в области декоративного садоводства»
Курс повышения квалификации «Составление и использование педагогических тестов при обучении биологии»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и выполнение работ по производству продукции растениеводства»
Оставьте свой комментарий
Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.