321265
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 5 480 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1 400 руб.
Московские документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ 60%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО до 28 февраля!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности №038767 выдана ООО "Столичный учебный центр", г.Москва)

Инфоурок / Другое / Статьи / Әсет өлеңдерінің өзіндік ерекшелігі

Әсет өлеңдерінің өзіндік ерекшелігі


Напоминаем, что в соответствии с профстандартом педагога (утверждён Приказом Минтруда России), если у Вас нет соответствующего преподаваемому предмету образования, то Вам необходимо пройти профессиональную переподготовку по профилю педагогической деятельности. Сделать это Вы можете дистанционно на сайте проекта "Инфоурок" и получить диплом с присвоением квалификации уже через 2 месяца!

Только сейчас действует СКИДКА 50% для всех педагогов на все 184 курса профессиональной переподготовки! Доступна рассрочка с первым взносом всего 10%, при этом цена курса не увеличивается из-за использования рассрочки!

ВЫБРАТЬ КУРС И ПОДАТЬ ЗАЯВКУ
библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.

ШҚО. Үржар ауданы Мақаншы ауылы «Сейфуллин атындағы орта мектеп-бақша» КММ қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Омаргазина Роза Мұхтарқызы

Әсет әндерінің өзіндік ерекшелігі

Ән-адам жанының емдеушісі,көңіл жұбанышы,сезім сырлары. Ақын Әсет бабамыз ән әлеміне өзіндік қырымен танылды. Әнді асқақтата шырқап, әуенін әрлеп, ырғағын жөндеп кетті. Әндерінің әуезділігі сонша бірінші айтқандағы әнін, екінші шырқағандағы сарынына келтірмей сөзіне сөз, мағынысына мағына үстеді. Сөз етеріміз Әсет әндеріндегі айшықтаулар,ырғақ, жандандыру. Ақын әндерін санаға сіңіру үшін тыңдаған сайын тылсым құдірет, өшпес сезім табасың. Әніне бой алдырсаң елтіп, еріп, тереңдеп кете бересің. Сөз құдіретіне табынушы ретінде «Әсет әндерінің»ұйқасына қарайтын болсам, әндерінің көбі қара өлең ұйқасына құрылған. Айталық: «Інжу маржан»(І түрі)

Әсеттей сал, ән салсаң, аңыратып,

Орман, тоғай, өзенді жамыратып.

Арқыратып, ағызып, ән нөсерін,

Толқынымен жүректі жадыратып,-деп үш бунақты, «аңыратып», «жамыратып», «жадыратып» қара өлең ұйқасына құрылады.

«Інжу маржан» (ІVтүрі)

Меруерт, маржан десем-ау төгіледі,

Талай сөзім ұрпаққа себіледі.

Сағынбасқа не шара?

Екі ашықтан ясукей қан тамызып,

Сәмен сайға тамшыдан егіледі?

Сағынбасқа не шара?- «төгіледі», «себіледі», «егіледі»деп қара өлеңге құрылса,өлеңнің басынан аяғына дейін «Сағынбасқа не шара?»деп 8 рет қайталанады. «Інжу маржан»әнінің 6 түрі бар.Сол әндерінің сөзінде «жер тілдеседі, даусым-дауыл, сөзім-жел, әнім-ескек»метафоралар, « қыпша бел, гауһар көзі, інжу тіс, халуа тілім»деген эпитеттер, желдей ,аққудай, жібектей сияқты теңеу сөздер кездеседі. «Мақпал»әні

Мақпалға айттым сәлем, шын зерек деп,

Ақылды басқа жаннан өзгерек деп.

Болмаса мен қайтайын айналмастан,

Мақпалжан жүрген шығар сіз керек деп. –деп бұл өлең де 11 буынды, 3бунақ, қара өлең ұйқасына құрылса да өзінде ұлттық болмысқа тән қазақы сырды ашатын ерекшелік бар. Ол «ат қайда жүйрікпенен жарысарға» немесе «мойнында ат, айғырдың жалы қалмас», «көйлектің көк атылас жеңін жалмап»деп Мақпалға деген махаббаттың өзін өз ұлтымызға тән сыпайылықпен, сүйіспеншілікпен жеткізеді.

Әсет әндерін тыңдаған сайын тынысың ашыла түседі. «Ән қалай шықты екен?Ақын қандай сезімде болды екен?»деген ойлар жетегінде елти бересің. «Қаракөз сәулем көз көрген»өлеңінде

Ойлап тұрсам дүние бейне сағым,

Сағынғанда қайда едің, ғашық жарым.

Кәмшат бөрік басыңда, кемер белбеу,

Сенің сылқым болғаның-менің бағым.

Қаракөз сәулем көз көрген

Түн ұйқысын төрт бөлген

Шақырғанда бармаған

Сорлы басым,ойбай, сөзге ерген. 3 буынды, 20 тармақты, 11 буынды қара өлең ұйқасы, қайырмасы 2 бунақты болып келген. Осы өлең ішінде «От жалындай, жанған жүрек, аяғына қан түсіп, судай қайнап, туған айдай» деген айшықты сөздер кездеседі. Әсет ақынның жүрек толқытар әндерінің бірі «Алакөлім». Бұл әнді тебіренбей тыңдау, толқымай оқу мүмкін емес. Жүрегіңмен егіліп, ақынның ақырғы демін сезінгендей боласың. Әннің сөзін талдамай-ақ соңғы бунақтың өзінен көз алдыңа елес болып келер ақын бейнесін көресің. Алап қарасық. Жақын келші, салмайды елші, осы болар, алып келщі десе, 10 тармағында Ақ шынарым, отты жалын, жарым қалды, тапсырамын. 12 тармағында әнге салдым, бәйгеңді алдым, бітерем деп, қапы қалдым. Ақын өлеңдерінде артық буын, артық ұйқас жоқ. Айналасы жұп-жұмыр келген жып-жинақы шыққан тамаша туынды. «Қисмет»әнінің ерекшелігіне сөз бояуына таңдай қақпасаң болмас. «Қисмет»әнінің бір түріндегі сөз бояуы екінші түріне келгенде қайталанбай, жаңа түрге еніп, сөздері ауысып, дамып отырады. «Қисмет» І түрі «Ән салсаң Әсеттей сал әсемдетіп, самғатып, саңқылдатып, сар желгізіп, Ұрантып, өршелетіп, бәсеңдетіп, серпілтіп, сумаңдатып, сексен толғап, қырық қарпып, тоқсан толғап, бес өрлетіп»десе «Қисмет» ІІ түрііне келгенде етістіктің орнын басқа сөздермен көсемшенің жұрнақтарын қолдана отырып, басқа етістіктермен алмастырады. «Ән салсаң Әсеттей сал әсемдетіп, орғытып, орағытып, баса өрлетіп, сорғалатып, шалқытып, шарықтатып, шығаңдатып, желпінтіп, желектетіп, нөсерлетіп»деп дамытып отырады. Бұдан Әсеттей ақынның көсем сөз екенін, аузын ашса көмейінен құйыла беретін төкпе жырдың тұлпары екенін білеміз.Өскелең ұрпақты Әсет жырымен сусындатып , мұрасын насихаттаушы, жоғын жоқтаушы болайық!



Общая информация

Номер материала: ДВ-530108



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG

Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Подростковый возраст - важнейшая фаза становления личности»
Курс профессиональной переподготовки «Маркетинг: теория и методика обучения в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Основы управления проектами в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Экономика предприятия: оценка эффективности деятельности»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС технических направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Управление финансами: как уйти от банкротства»
Курс профессиональной переподготовки «Логистика: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по подбору и оценке персонала (рекрутинг)»
Курс повышения квалификации «Экономика: инструменты контроллинга»
Курс повышения квалификации «Основы менеджмента в туризме»
Курс повышения квалификации «Организация маркетинга в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Методика организации, руководства и координации музейной деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Метрология, стандартизация и сертификация»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление процессом по предоставлению услуг по кредитному брокериджу»
Курс профессиональной переподготовки «Информационная поддержка бизнес-процессов в организации»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.