Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Биология / Научные работы / "Моногибридті будандастырудағы тұқым қуалау заңдылықтары." 10 сынып
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Биология

"Моногибридті будандастырудағы тұқым қуалау заңдылықтары." 10 сынып

библиотека
материалов

Сабақтың тақырыбы: Моногибридті будандастырудағы тұқым қуалау

заңдылықтары.


Сабақтың мақсаты: а) Оқушыларға моногибридті будандастырудағы тұқым

қуалау заңдылықтарын түсіндіру.

ә) Г.Мендельдің тұқым қуалау заңдылықтары туралы оқушылардың білімдерін одан әрі дамыту. Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру.

б) Оқушыларға адамгершілік, эстетикалық тәрбие беру.


Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта, үлестірмелі карточкалар.


Сабақтың әдісі: Түсіндірмелі, сұрақ-жауап.


Пәнаралық байланыс: Өсімдіктану.


Сабақтың жүрісі: І. Ұйымдастыру

Оқушылармен сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, оқушылардың назарын сабаққа аудару.


ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

Интерактивті тақтадан жылдарды көрсетіп, сол жылдары генетика саласында қандай жетістіктер болғандығын сұрау.

  1. 1906 жыл ағылшын биологі У.Бэтсон генетика /грекше “genesis”–шығу тегі/ терминін ұсынды.

  2. 1865 жыл Чех ғалымы Г.Мендельдің «Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірибелер» деген еңбегі жарық көрді.

  3. 1900 жыл Голландиялық Г. Де Фриз, немісғалымы К.Корренс және австриялық генетик Э.Чермак-Зейзенегг Мендель заңдарының дұрыстығын дәлелдеді.

  4. 1944 жыл Америкалық микробиолог әрі генетик О.Эври тұқым қуалаушылықтың материялдық негізі – ДНК екендігін дәлелдеді.

  5. 1953 жыл Америкалық биохимик әрі генетик Дж. Уотсон мен ағылшын биофизигі Ф.Крик ДНК-ның молекулалық құрылымының моделін жасады. /ДНК-ның молекулалық құрылымының суреті көрсетіледі/

ІІІ. Жаңа сабақ

/терминдерді түсіндіру/

Тұқым қуалаушылық заңдылықтарын зерттеудің ғылыми негізін қалаған кім? /Грегор Мендель/

Грегор Мендель 1822 жылы Гинчица шағын қыстағында, кедей шаруаның отбасында дүниеге келді. 1843 жылы Чехословакияның Брно қаласындағы Августин монастырында тыңдаушы болып орналасқан. Мендель оны бітіріп, діни атақ алғаннан кейін Вена университетіне түсіп, екі жыл жаратылыстану және математиканы оқып-үйренді. Оның бұл алған білімі бұршақ өсімдігіне жүргізген тәжірибелері нәтижесінде тұқым қуалау заңдылықтарын ашуға үлкен ықпалын тигізді. Мендель өз тәжірибелеріне қолайлы объекті ретінде бұршақты /Pisum sativum/ алды. Себебі, басқа өсімдіктермен салыстырғанда бұршақтың мынадай айрықша қасиеттері бар:

  • бірнеше белгілері бойынша бір-бірінен айқын ажыратылатын көптеген сорттары бар;

  • өсіруге қолайлы;

  • гүліндегі жыныс мүшелері күлте жапырақшалармен толық қалқаланп тұратындықтан, өсімдік өздігінен тозаңданады. Сондықтан әр сорт таза дамып-жетілгендіктен белгілері ұрпақтан-ұрпаққа өзгеріссіз беріледі.

  • бұл өсімдіктің сорттарын қолдан тозаңдандыру арқылы өсімтал будандар алуға болады.

Міне сондықтан Мендель бұршақтың 34 сортынан белгілері айқын ажыратылатын 22 сортты таңдап алып, өз тәжірибелеріне пайдаланды. Ол тәжірибесін қарапайым моногибридті будандастырудан бастап, әрі қарай біртіндеп күрделендіре түскен. Тәжірибелерінің бәрінде бұршақтың тұқымдары сары және жасыл түсті екі сортын алып будандастырған. Сонда бірінші ұрпақтан алынған будандардың барлығы сары тұқымды болып, жасыл түс көрінбеген. Дәл осындай нәтиже гүлінің формаларында алып будандастырғанда көрініс берді. Осы зерттеулердің нәтижесінде, Мендельдің бірінші заңы – бірінші будандық ұрпақтың белгілерінің біркелкі болуы заңы қалыптасты. Мұны бірінші ұрпақтың біркелкілік заңы деп атады.

hello_html_4e2ea18e.png

Фенотипі: сары

Генотипі: гетерозиготалы






Бірінші ұрпақта басымдылық қасиет көрсетіп, бірден жарыққа белгіні доминантты, көрінбей қалған белгіні рецессивті деп атайды.

Генотип деп ата-аналардан алынатын гендердің толық жиынтығын айтады. Генотипіне қарай организм гомозиготалы не гетерозиготалы болуы мүмкін. Гомозиготалы деп тек біріңғай доминантты /АА/ немесе рецессивті /аа/, ал гетерозиготалы деп керісінше әртүрлі гендерден /Аа/ тұратын организмді айтады. Организмге тән ішкі және сыртқы белгілердің жиынтығын фенотип деп атайды.

Бір-біріне айқын бір жұп белгі арқылы ажыратылатын гомозиготалы дараларды будандастырса, бірінші ұрпақта генотипі де, фенотипі де біркелкі будандар алынады. Мұны бірінші ұрпақ будандарының біркелкілік заңы деп атайды.

Мендель бұл тәжірибені бұдан әрі жалғастырып, бірінші ұрпақтағы будандарды өздігінен тозаңдандырғанда – екінші ұрпақта сары да, жасыл да тұқымды даралар алынған. Екінші ұрпақта ата-аналарының екеуіне де тән белгілердің көрініс беру заңдылығын ажырау заңы деп атайды.

hello_html_m3438b0a.pngБірінші ұрпақтағы алынған гибридтерді өзара будандастырған жағдайда, екінші ұрпақта /Ғ2/ белгілердің ажырауы жүреді. Ажырау ара қатынасы фенотипі бойынша 3:1, ал генотипі бойынша 1:2:1-тең болады.





ІV. Жаңа сабақты қорытындылау

  1. Сұрақтар арқылы қорыту:

  1. Будандастырудың қандай түрлері бар?

  2. Моногибридті будандастыру дегеніміз не?

  3. Мендельдің екінші заңы немен аяқталады?

  4. гетерозис дегеніміз не?

  5. Мендельдің бірінші заңы қалай аталады?


V. Үй тапсырмасы

Моногибридті будандастырудағы тұқым қуалау заңдылықтары / дәрісті оқу/.


VІ. Бағалау

hello_html_2f7f8201.png





















Қолданылатын слайдтар

hello_html_m28c5fbaf.gif


hello_html_m573c94c7.gifhello_html_m6cde38a8.gifhello_html_2f7f8201.pnghello_html_2a2f6cc.pnghello_html_43833aaa.gifhello_html_m3e481116.png


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 10.11.2016
Раздел Биология
Подраздел Научные работы
Просмотров225
Номер материала ДБ-340439
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх