Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Технология / Презентации / Презентация по технологии на тему "Жаңа технологияны пайдалана отырып, жүннен сыйлықтық бұйымдар жасау."
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Технология

Презентация по технологии на тему "Жаңа технологияны пайдалана отырып, жүннен сыйлықтық бұйымдар жасау."

библиотека
материалов
Тақырыбы:
- еңбек техникасында әшекейлеудің түрлерімен - Оқушыларды халық қолөнерінің...
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі Өткенді қайталау Кіріспе бөлім Жаңа сабақ...
. Өткенді қайталау: 1.Жыл мезгілдеріне байланысты төрт түлік малдан алынатын...
4. Қойды не үшін тоғытамыз ? 5.Қандай жүндерді иіреміз ? 6.Түйенің жаңадан ш...
“Өнерден қуат алмаса тіршіліктің шырағы өшеді” деп М. Әуезов айтқандай өсіп к...
Қол өнер ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, тамырын тереңге жайып келе жатқан халық мұ...
деген аталы сөздің ақиқатын көзімен көріп, халық шеберлерінің жасаған ғажайы...
Көшпелі қазақ болғандықтан да мал бағумен айналысып,ата-бабаларымыз қол өнер...
Ғылым мен білім әлі өркен жая қоймаған қазақ жерінде сонау ХVІІІ –ХІХ ғасырл...
Аналарымыз бен апаларамыздың ақыл парасатынан ісмерлігінен , көркемдік талғам...
Сол асыл қазыналардан көненің көзіндей болып, дәуірімізге жеткен мұраларымызд...
Қазақ даласына жібек, қамқа, торғын – торқа, шай, қант керуендер арқылы әкелі...
Ол қоғамдық өндіріспен қатар дамыды. Алғашқы кезде қолөнеріне үй кәсібі негіз...
Қолөнердің дамуына байланысты қолөнер өнімдері молайды. Тапсырыс бойынша өнді...
Айталық, жүннен иірілген жіп —жылу ұстағыштығымен, күннің көзін өткізбейтінд...
Сондай-ақ киіз үйдің жабдықтары, ішкі әшекейлері түгелдей дерлік жүннен жасал...
Асқар тау, таза ауалы, сыңсыған орманды, суы шәрбат, топырағы торқа, қойны құ...
Жаңа сабақ . Жүнді сақтау . Жуылмаған жүн шектен тыс ылғалданғыш сондықтан м...
Жүннің қасиеттері: 1. Жүн жылуды жақсы сақтайды.Сондықтан одан тоқылған киім...
Жүн дегеніміз – жан –жануарлардың үстіндегі түгі, қылшығы екені баршаға аян.Ж...
Айшық түсті текеметтер, қара ала сырмақтар, қызылды –жасыл түскиіздер
 Алқызыл гүлдері құлпырған түкті кілемдер
Терме алашалар
Сандыққап ,асадал,аяқ-қап, кесе қап,шекпен, киім-кешектер о баста , сөз жоқ,...
Оқушыларды екі ауылға бөлеміз. 1. “Іскер” ауылы 2. “Шебер” ауылы “Іскер ”ауыл...
Жүннен моншақ жасау 2.Алақанды сабындау 3.Жүнді алақанға белгілі бір мөлшерде...
Моншақ жасау жолдары
Өңір таққыш жасау 1.Жүнді мата бетіне бір келкі етіп тегістеп жаю 2.Ыстық су...
Өңір таққыш жасау жолдары
Жұмысқа кіріспес бұрын қаупсіздік ережелерін ескерейік. а) ыстық сумен жұмыс...
Сарамандық жұмыс. Таратылған жұмыс реті бойынша сендер жұмысқа дайынсыңдар. О...
Сабақты жүйелеу, қорытындылау кезеңі: Ал, қыздар сендер көріп отырған жүндерд...
Үйге тапсырма: Екі ауыл қыздарының орындаған сыйлықтық бұйымдарын алмастыра о...
42 1

Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1 Тақырыбы:
Описание слайда:

Тақырыбы:

№ слайда 2 - еңбек техникасында әшекейлеудің түрлерімен - Оқушыларды халық қолөнерінің
Описание слайда:

- еңбек техникасында әшекейлеудің түрлерімен - Оқушыларды халық қолөнерінің шығу тарихымен, таныстыру. - Жаңа технологияны пайдалана отырып, теорияны сарамандық жұмыспен байланыстырып, жүннен сыйлықтық бұйымдар жасау.

№ слайда 3 Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі Өткенді қайталау Кіріспе бөлім Жаңа сабақ
Описание слайда:

Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі Өткенді қайталау Кіріспе бөлім Жаңа сабақты түсіндіру Сарамандық жұмыс Қорытынды Оқушыларды бағалау Үйге тапсырма Жұмыс орнын жинау

№ слайда 4 . Өткенді қайталау: 1.Жыл мезгілдеріне байланысты төрт түлік малдан алынатын
Описание слайда:

. Өткенді қайталау: 1.Жыл мезгілдеріне байланысты төрт түлік малдан алынатын жүн түрлерін айтайық ? 2.Тағы қандай түліктердің жүнін пайдаланамыз ? 3.Қандай жүндерден киіз басады ?

№ слайда 5 4. Қойды не үшін тоғытамыз ? 5.Қандай жүндерді иіреміз ? 6.Түйенің жаңадан ш
Описание слайда:

4. Қойды не үшін тоғытамыз ? 5.Қандай жүндерді иіреміз ? 6.Түйенің жаңадан шыққан жүнін не деп атаймыз ? 7. Арқан жіп, ноқта ,тұсау бұйымдарын қандай жіптен есеміз ? 8. Жүн қазанға не үшін жабысып қалады ?

№ слайда 6 “Өнерден қуат алмаса тіршіліктің шырағы өшеді” деп М. Әуезов айтқандай өсіп к
Описание слайда:

“Өнерден қуат алмаса тіршіліктің шырағы өшеді” деп М. Әуезов айтқандай өсіп келе жатқан ұрпағымызға өз халқыңның өнерін бойына сіңіріп өсіру кезек күттірмейтін мәселе. Кіріспе бөлім:

№ слайда 7 Қол өнер ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, тамырын тереңге жайып келе жатқан халық мұ
Описание слайда:

Қол өнер ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, тамырын тереңге жайып келе жатқан халық мұрасы. Осынау халық қазынасын қастерлеу , көзі ашық көкірегі ояу ар-намысты ұлтжанды әрбір адамның бөрышы.

№ слайда 8 деген аталы сөздің ақиқатын көзімен көріп, халық шеберлерінің жасаған ғажайы
Описание слайда:

деген аталы сөздің ақиқатын көзімен көріп, халық шеберлерінің жасаған ғажайып ою-өрнекті бұйымдарын қолмен ұстаған да іздегенімізді тапқандай болдым.

№ слайда 9 Көшпелі қазақ болғандықтан да мал бағумен айналысып,ата-бабаларымыз қол өнер
Описание слайда:

Көшпелі қазақ болғандықтан да мал бағумен айналысып,ата-бабаларымыз қол өнер бұйымдарын жасауды мал терісінен , жүннен шикізат ретінде пайдаланған. Зерттеу бөлім:

№ слайда 10 Ғылым мен білім әлі өркен жая қоймаған қазақ жерінде сонау ХVІІІ –ХІХ ғасырл
Описание слайда:

Ғылым мен білім әлі өркен жая қоймаған қазақ жерінде сонау ХVІІІ –ХІХ ғасырларда –ақ қол өнері ұлттық дәстүр ала бастағаны халқымыздың өнер тарихынан аян.

№ слайда 11 Аналарымыз бен апаларамыздың ақыл парасатынан ісмерлігінен , көркемдік талғам
Описание слайда:

Аналарымыз бен апаларамыздың ақыл парасатынан ісмерлігінен , көркемдік талғамдарынан көздің жауын алардай құнды ұлттық өнер туындылары өмірге келген.

№ слайда 12 Сол асыл қазыналардан көненің көзіндей болып, дәуірімізге жеткен мұраларымызд
Описание слайда:

Сол асыл қазыналардан көненің көзіндей болып, дәуірімізге жеткен мұраларымыздың бірі – ұлтымыздың дәстүрлі қолөнер мәдениеті.

№ слайда 13 Қазақ даласына жібек, қамқа, торғын – торқа, шай, қант керуендер арқылы әкелі
Описание слайда:

Қазақ даласына жібек, қамқа, торғын – торқа, шай, қант керуендер арқылы әкелінді. Алайда, қазақ халқы шапқыншылық өтінде сан рет «ақтабан шұбырынды, алқа көл сұлама» болып, қалалары ойрандалып, ғасырлар бойы көшпенді және жартылай көшпенді тұрмысын қайталап отырды. Қазақ қолөнерінің туындауына, дамуына осы тұрмыс дағдысы тікелей ықпал етті.

№ слайда 14 Ол қоғамдық өндіріспен қатар дамыды. Алғашқы кезде қолөнеріне үй кәсібі негіз
Описание слайда:

Ол қоғамдық өндіріспен қатар дамыды. Алғашқы кезде қолөнеріне үй кәсібі негіз болды. Қолөнершілер қолөнер өнімдерін өз тұрмысының қажетін қамтудан, бірте-бірте малға, затқа айырбастап, оны кәсіп түріне айналдырды. Тапсырыс жасаушылар қолөнер бұйымдарының ақысын мал немесе басқадай заттармен берді.

№ слайда 15 Қолөнердің дамуына байланысты қолөнер өнімдері молайды. Тапсырыс бойынша өнді
Описание слайда:

Қолөнердің дамуына байланысты қолөнер өнімдері молайды. Тапсырыс бойынша өндірілді. Базар сұранысы да ескеріліп отырылды.Халқымыз көшпенді және жартылай көшпенді тұрмыстың мүддесі үшін сан-салалы шаруашылықпен шұғылданды. Мәселен: малшылық, егіншілік, аңшылық, балық аулау бағбаншылық, қолөнершілік, құрылыс салу тасшылық. Жанама кәсіптер: алтын қазу тас қазу кіре тарту ағаш кесу диірмен ұстау құс бағу сияқты сан алуан кәсіп түрлерімен шұғылданды. Міне, осыған қажетті барлық сайман-жабдықтарды, құралдарды қолдан жасап, өндіріп пайдаланды.

№ слайда 16 Айталық, жүннен иірілген жіп —жылу ұстағыштығымен, күннің көзін өткізбейтінд
Описание слайда:

Айталық, жүннен иірілген жіп —жылу ұстағыштығымен, күннің көзін өткізбейтіндігімен, бояу алғыштығымен жоғары бағаланған.Жүннен тоқылған киім қыртыстанбайды әрі жеңіл келеді. Сондай-ақ киіз үйдің жабдықтары, ішкі әшекейлері түгелдей дерлік жүннен жасалған ғой.

№ слайда 17 Сондай-ақ киіз үйдің жабдықтары, ішкі әшекейлері түгелдей дерлік жүннен жасал
Описание слайда:

Сондай-ақ киіз үйдің жабдықтары, ішкі әшекейлері түгелдей дерлік жүннен жасалған ғой.

№ слайда 18 Асқар тау, таза ауалы, сыңсыған орманды, суы шәрбат, топырағы торқа, қойны құ
Описание слайда:

Асқар тау, таза ауалы, сыңсыған орманды, суы шәрбат, топырағы торқа, қойны құт-қазыналы, ұлан-ғайыр өңірді өріс-қоныс етіп, табиғаттың дарқандығын да, тарпаңдығын да басынан кешіріп, талай-талай тарихи кезеңді өткерген ата-бабаларымыз адамзат қоғамының салқар көшінде өзінің шаруашылық негізіне, тұрмыс тәсіліне, ұлттық ерекшелігіне қарай дара ұлттық дәстүрін, салт-санасын қалыптастырып, оны ұрпақтан-ұрпаққа жалғап, аса бағалы заттық мәдениеті мен рухани мәдениетін сақтап қалды. Бұл адамзат мәдениетінің құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады.

№ слайда 19 Жаңа сабақ . Жүнді сақтау . Жуылмаған жүн шектен тыс ылғалданғыш сондықтан м
Описание слайда:

Жаңа сабақ . Жүнді сақтау . Жуылмаған жүн шектен тыс ылғалданғыш сондықтан микроорганизмдердің көбеюіне қолайлы орта. Жүнді ұзақ мерзім сақтайтын болса, қапқа, фанер жәшікке , қағаз қаптарға нығыздап салып, “Дезмоль”, “Антимоль”,”Фоксид” препараттарын салып сақтайды. Жүн сақтайтын бөлменің есік терезесін ашып, міндетті түрде желдетіп тұру керек. Жүнді ашық күн астында сақтауға болмайды.

№ слайда 20 Жүннің қасиеттері: 1. Жүн жылуды жақсы сақтайды.Сондықтан одан тоқылған киім
Описание слайда:

Жүннің қасиеттері: 1. Жүн жылуды жақсы сақтайды.Сондықтан одан тоқылған киім жылы келеді. 2. Жіңішкелігі мен көлемі бірдей басқа талшыққа қарағанда жүн салмағы жеңіл. 3. Күн көзінің ультракүлгін сәулесін өткізетін ерекшелігі бар. 4. Жүн талшығы иілгіш , созылғыш, серпінді келеді. 5. Бояуды жақсы алады. 6. Жүннің шуды және тербелістерді төмендететін қасиеті бар. 7. Биязы жүннің ылғал тартқызғыштығы қылшық жүннен артық.

№ слайда 21 Жүн дегеніміз – жан –жануарлардың үстіндегі түгі, қылшығы екені баршаға аян.Ж
Описание слайда:

Жүн дегеніміз – жан –жануарлардың үстіндегі түгі, қылшығы екені баршаға аян.Жүннен жасалатын бұйымдар:

№ слайда 22 Айшық түсті текеметтер, қара ала сырмақтар, қызылды –жасыл түскиіздер
Описание слайда:

Айшық түсті текеметтер, қара ала сырмақтар, қызылды –жасыл түскиіздер

№ слайда 23  Алқызыл гүлдері құлпырған түкті кілемдер
Описание слайда:

Алқызыл гүлдері құлпырған түкті кілемдер

№ слайда 24
Описание слайда:

№ слайда 25
Описание слайда:

№ слайда 26 Терме алашалар
Описание слайда:

Терме алашалар

№ слайда 27 Сандыққап ,асадал,аяқ-қап, кесе қап,шекпен, киім-кешектер о баста , сөз жоқ,
Описание слайда:

Сандыққап ,асадал,аяқ-қап, кесе қап,шекпен, киім-кешектер о баста , сөз жоқ, тұрмыстық қажеттіліктен туған.

№ слайда 28
Описание слайда:

№ слайда 29
Описание слайда:

№ слайда 30
Описание слайда:

№ слайда 31
Описание слайда:

№ слайда 32
Описание слайда:

№ слайда 33 Оқушыларды екі ауылға бөлеміз. 1. “Іскер” ауылы 2. “Шебер” ауылы “Іскер ”ауыл
Описание слайда:

Оқушыларды екі ауылға бөлеміз. 1. “Іскер” ауылы 2. “Шебер” ауылы “Іскер ”ауыл қыздары моншақ жасайды. “Шебер ”ауыл қыздары өңір таққыш жасайды.

№ слайда 34 Жүннен моншақ жасау 2.Алақанды сабындау 3.Жүнді алақанға белгілі бір мөлшерде
Описание слайда:

Жүннен моншақ жасау 2.Алақанды сабындау 3.Жүнді алақанға белгілі бір мөлшерде алу 1.Жүндерді тегістеп, құрғақ үстелдің үстіне жаю 4.Сабын сумен алақанға салып умаждау 5.Құрғақ көлеңке жерде кептіру «Іскер» тобы сәнді моншақ жасайды.

№ слайда 35 Моншақ жасау жолдары
Описание слайда:

Моншақ жасау жолдары

№ слайда 36 Өңір таққыш жасау 1.Жүнді мата бетіне бір келкі етіп тегістеп жаю 2.Ыстық су
Описание слайда:

Өңір таққыш жасау 1.Жүнді мата бетіне бір келкі етіп тегістеп жаю 2.Ыстық су себу, сабындау 3.Сағат тіліне қарсы бағытта қолды орамалап ысқылау 4.Дайын бұйымды шетін қиып ретке келтіру 8.Дайын гүлдерді сымға тігіп өңірге жапсырмалау 7.Гүл жапырақшаларын дайындау 6.Қиылған гүл күлтелерін бір біріне тігу 5.Дайын үлгін дайындалған жүннің бетіне қойып «Шебер» тобы өңір таққыш (брошка)

№ слайда 37 Өңір таққыш жасау жолдары
Описание слайда:

Өңір таққыш жасау жолдары

№ слайда 38
Описание слайда:

№ слайда 39 Жұмысқа кіріспес бұрын қаупсіздік ережелерін ескерейік. а) ыстық сумен жұмыс
Описание слайда:

Жұмысқа кіріспес бұрын қаупсіздік ережелерін ескерейік. а) ыстық сумен жұмыс істегенде құлаштай сеппей төменірек еңкейіп қолға құйып алмауын ескереміз. ә) инемен жұмыс , инені белгілі қапшыққа немесе ине түйрегішке сақтау керек. б) қолды үнемі жуып отыруымыз керек. в) қайшымен жұмыс, қайшыны ашып тастамаймыз, бір-бірімізге бергенде жүзін жауып, сабымен беремыз.Жұмыс кезінде қайшы әр уақытта оң жағымызда жату керек.

№ слайда 40 Сарамандық жұмыс. Таратылған жұмыс реті бойынша сендер жұмысқа дайынсыңдар. О
Описание слайда:

Сарамандық жұмыс. Таратылған жұмыс реті бойынша сендер жұмысқа дайынсыңдар. Олай болса , ауыл бойынша жұмысымызды бастаймыз.

№ слайда 41 Сабақты жүйелеу, қорытындылау кезеңі: Ал, қыздар сендер көріп отырған жүндерд
Описание слайда:

Сабақты жүйелеу, қорытындылау кезеңі: Ал, қыздар сендер көріп отырған жүндердің бәрін өз қолдарыңмен ұстап , көздеріңмен көріп жасадыңдар. Бұл қиын да қызық науқан болғанын білдіңдер. Енді сабақты қорытындылай келе мына кестені толтырамыз. Білемін Үйрендім Білгім келеді

№ слайда 42 Үйге тапсырма: Екі ауыл қыздарының орындаған сыйлықтық бұйымдарын алмастыра о
Описание слайда:

Үйге тапсырма: Екі ауыл қыздарының орындаған сыйлықтық бұйымдарын алмастыра орындап келу. Жұмыс орнын жинау.


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Краткое описание документа:

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі:Жас ұрпақты ежелден келе жатқан қолөнер

түрлерін оқып үйренуге баулу арқылы олардың

өздігінен ізденіп жұмыстар жүргізуіне, шеберлік

деңгейіне арттырып ынта-ықыласын молайтуға,

әсемдік пен сұлулықты көріп-білуге үйрету.

Тәрбиелігі:Оқушылардың бейнелеу өнеріне деген

қызығушылығын оятып, батылдыққа, өзіне деген

сенімділікке, жұмысты өз бетінше орындауға,

ептілікке деңгейін көтеруге баулу.

Дамытушылығы: Оқушылардың ұлттық өнер туралы білімдерін

жүйеге түсіріп, шығармашылық қиялын дамыту.

Түрлі түстерді ажыратып, оларды бейнелеу

әрекетінде шебер қолдана білуге үйрету.

Түрі:Теорияны сарамандық жұмыспен ұштастыру

Әдісі:Баяндау, түсіндіру, практикалық жұмыстар.

Көрнекілігі:Жүн туралы плакаттар, бүктемелер, суреттер.

Құрал-жабдықтар:Жүн, сабын, су құятын ыдыс, жұқа мата.

Пәнаралық байланыс: Тарих, сурет, сызу, әдебиет, химия.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі

2.Өткенді қайталау

3.Кіріспе бөлім

4.Жаңа сабақты түсіндіру

5.Сарамандық жұмыс

6.Қорытынды

7.Оқушыларды бағалау

8.Үйге тапсырма

9.Жұмыс орнын жинау

І. Ұйымдастыру бөлімі: Оқушылардың сабаққа қатысуын , құрал жабдықтарын түгендеу, тексеру. Сабақтың тақырыбымен , мақсатымен таныстыру.

ІІ. Өткенді қайталау:

1.Жыл мезгілдеріне байланысты төрт түлік малдан алынатын жүн түрлерін айтайық.

Жыл мезгілдеріне қарай жүн түрге бөлінеді – жабағы жүн, бұл жүн қойдан күн жылып , мамыражай юолғанда, яғни жазғытұрым қырқылады. Бұл кезде жабағы жүн теріден тұтас көтеріледі (иіріп киім тоқуға, көрпеге осы жүнді пайдаланады). Қозы жүн – қозы туған жылы бірінші қырықлған жүн ( киіз басылады). Өлі жүн деп- теріден жұлынып алынған жүн. Шет пұшпақ жүн- қойдың баурында, пұшпақтарындағы жабырқаған жүнді айтады. Мұндай жүндерді ешкінің қылшық жүні мен жылқының қылына қосып арқан бау-шу есуге қолданады.

2.Тағы қандай түліктердің жүнін пайдаланамыз ?

Жылқының, түйе,ің, ешкінің, қояннің, құстың жүндерін қолданамыз. Жылқының жал-құйрығын «қыл» деп атайды. Жал-құйрықтан арқан, жіп есуге , сүзгі тоқуға, тұзақ есуге қолданады.ешкінің жүнін – түбіт, қылшық деп екіге бөлген. Түбіт иіругежеңіл, одан орамал, щұлық, қолғап, шәлі сияқты киімдер тоқылады. Ешкінің қылшығынарқан жіп есуге қолданады. Түйе жүні – түйенің шудасы, жүні болады. Түйе күш көлігі болғандықтан жүні ұйысып киіздей болып қалады, оны жабағы дейді. Жабағының астынан шығатын жүнді «боздақ» деп атаған. Ол үлпілдек жүн болған. Ал түйенің мойындағындағы, тізесіндегі екі өркештің үстіңгі салалы қылшық жүнін, құстың мамығында іске асырған.

Жүннің қасиеттеріне тоқталайық.

1) Жүн жылуды жақсы сақтайды. Сондықтан одан тоқылған киім жылы

келеді.

2) Жіңішкелігі мен көлемі бірдей басқаталшыққа қарағанда жүн салмағы жеңіл.

3) Күн көзінің ультракүлгін сәулесін өткізетін ерекшклігі бар.

4) Жүн талшығы иілгіш, созылғыш, серпімді келеді

5) Бояуды жақсы алады.

6) Жүн әрі шуды және тербелістерді

төмендететін қасиеттері бар.

7) Биязы жүннің ылғал тартқыштығы

қылшық жүннен артық.

4. Жүн иіруді бұған дейін меңгерген

болғандықтан ,

жүннің иіруге дейінгі өңделуін

атап өтейік.

1) Жүнді сұрыптаймыз.

2) Жуамыз.

3) Кептіреміз.

4) Жүнді сабаймыз.

5) Жүнді түтеміз.

6) Созамыз.

7) Шүйкелеміз.

8) Иіреміз

Ғылым мен білім әлі өркен жая қоймаған қазақ жерінде сонау XVIII— XIX ғасырларда-ақ қол өнері ұлттық дәстүр ала бастағаны халқымыздың өнер тарихынан аян. Ашық түсті ай-шықты текеметтер, қара ала сырмақтар, қызылды-жасыл түскиіздер, алқызыл гүлдері құлпырған түкті кілемдер, қош-қармүйіз, самаурынша, құстаңдай, жапырақша өрнекті терме алашалар мен тоқылған сандыққап, асадал, аяқ-қап, кесеқап немесе шекпен, шапан сияқты киім-кешектер о баста, сөз жоқ, тұрмыстық қажеттіліктен туған. Айталық, жүннен иірілген жіп жылу ұстағыштығымен, күннің көзін өткізбейтіндігімен, бояу алғыштығымен жоғары бағаланған. Жүннен тоқылған киім қыртыстанбайды әрі жеңіл келеді. Сондай-ақ киіз үйдің жабдықтары, ішкі әшекейлері түгелдей дерлік жүннен жасалған ғой.

Тағы бір ескеретін жай — бұрын-соңды ана тілімізде бұл тектес басылым болған жоқ, оның үстіне жүн басу, иіру, тоқу ісінде ел, жер жағдайларына орай ерекшеліктер де болуы мүмкін. Сол тәрізді жүннен жасалатын заттардың бәрі бірдей қамтылмауы да ықтимал. Соларды ескеріп осы басылым туралы ұсыныс-пікірлеріңіз, алып-қосарларыңыз болса баспаға хабарлауларыңызды өтінер едік.

Асқар тау, таза ауалы, сыңсыған орманды, суы шәрбат, топырағы торқа, қойны құт-қазыналы, ұлан-ғайыр өңірді өріс-қоныс етіп, табиғаттың дарқандығын да, тарпаңдығын да басынан кешіріп, талай-талай тарихи кезеңді өткерген ата-бабаларымыз адамзат қоғамының салқар көшінде өзінің шаруашылық негізіне, тұрмыс тәсіліне, ұлттық ерекшелігіне қарай дара ұлттық дәстүрін, салт-санасын қалыптастырып, оны ұрпақтан-ұрпаққа жалғап, аса бағалы заттық мәдениеті мен рухани мәдениетін сақтап қалды. Бұл адамзат мәдениетінің құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады.

Сол асыл қазыналардан көненің көзіндей болып, дәуірімізге жеткен мұраларымыздың бірі - ұлтымыздың дәстүрлі қолөнер мәдениеті.

Қазақ даласына жібек, қамқа, торғын – торқа, шай, қант керуендер арқылы әкелінді.

Алайда, қазақ халқы шапқыншылық өтінде сан рет «ақтабан шұбырынды, алқа көл сұлама» болып, қалалары ойрандалып, ғасырлар бойы көшпенді және жартылай көшпенді тұрмысын қайталап отырды.

Қазақ қолөнерінің туындауына, дамуына осы тұрмыс дағдысы тікелей ықпал етті. Ол қоғамдық өндіріспен қатар дамыды. Алғашқы кезде

қолөнеріне үй кәсібі негіз болды. Қолөнершілер қолөнер өнімдерін өз тұрмысының қажетін қамтудан, бірте-бірте малға, затқа айырбастап, оны кәсіп түріне айналдырды. Тапсырыс жасаушылар қолөнер бұйымдарының ақысын мал немесе басқадай заттармен берді.

Қолөнердің дамуына байланысты қолөнер өнімдері молайды. Тапсырыс бойынша өндірілді. Базар сұранысы да ескеріліп отырылды.Халқымыз көшпенді және жартылай көшпенді тұрмыстың мүддесі үшін сан-салалы шаруашылықпен шұғылданды. Мәселен: малшылық, егіншілік, аңшылық, балық аулау бағбаншылық, қолөнершілік, құрылыс салу тасшылық. Жанама кәсіптер: алтын қазу тас қазу кіре тарту ағаш кесу диірмен ұстау құс бағу сияқты сан алуан кәсіп түрлерімен шұғылданды. Міне, осыған қажетті барлық сайман-жабдықтарды, құралдарды қолдан жасап, өндіріп пайдаланды.

Халқымыз көшпенді және жартылай көшпенді тұрмыстың мүддесі үшін сан-салалы шаруашылықпен шұғылданды. Мәселен: малшылық, егіншілік, аңшылық, балық аулау бағбаншылық, қолөнершілік, құрылыс салу тасшылық. Жанама кәсіптер: алтын қазу тас қазу кіре тарту ағаш кесу диірмен ұстау құс бағу сияқты сан алуан кәсіп түрлерімен шұғылданды. Міне, осыған қажетті барлық сайман-жабдықтарды, құралдарды қолдан жасап, өндіріп пайдаланды.

«Жүн» дегеніміз - жан-жануардың үстіндегі түгі, қылшығы екеңі баршаға аян.

Халқымыздың ғасырлар бойына мал шаруашылығымен шұғылдануы мал жүнін пайдалануына табиғи негізі болды. Өйткені көшпенді тұрмыс қажетіне өтейтін өнімдерге мұқтаж еді. Жүннен жасалған бұйымдар мықты, шыдамды, тұрмысқа қолайлы, денсаулыққа пайдалы (суықтан, ызгардан, күн көзінен т.б. қорғайды), алып жүруге ебдейлі және жеңіл. Бұл өнімдер тұрмыс тәжірибесі барысында сараланың, дамып отырды. Осы негізде пайдаланылған баспана, төсеніш, үй жабдығына қажетті заттарды көліктерге (атқа, түйеге) артып-тартуға, беріктеу, сәндеу мініс көліктерін, сауын малын, төлдерін қолда ұстау жұмысқа жегуде арқан-жіп, бау-шу ноқта, көген, жел сияқтылардың да алуан түрі жасалынды. Жүннен киіз басылып, үй жабылды. Текемет, сырмақ сияқты төсеніштер мен қабырғалық дорбалар, мүліктердің қабы барлығы дерлік киізден жасалды.

Күзем алардан бұрын қой-қозыларды ағын суға тоғытып алады. Тоғытылған қой – қозы жүні шуашынан, кірінен, шаң – топырақтан арылады. Тоғытудың мақсатыда міне осы. Тоғыту аяқталып, қой – қозы жүні кепкен соң қырқым басталады.

Қырқым кезінде жүнге шөп – шалам ілінбеуі, таза болуы үшін қой – қозы қырқылатын жерге көне туырлық, үзік төселіп қырқым науқанына дайындалады.

Күзем алудың дәстүрлі сайманы – қырықтық. Ол - өткір, түп жағы жалпықтау басына қарай сүйірленіп үшкірленген, қарама – қарсы екі жақтаудан тұратын темірден жасалған сайман.

Сабау – ырғайдан, талдан алынатын бір жұп жіңішке таяқша. Қолға ұстайтын жағының 8 – 9 см жерінің қабығы қалдырылып, басқа жері қабығынан толық аршылады. Ұзындығы 110 см таяқшаның бас – аяғын кесіп, кептіреді де жүнді ілмеу үшін және жүрдек болсын деп, қоламтаға бірнеше рет сүңгітіп алып, сыртын тегістейді.

Түту – іртігін қолмен жазып үлпілдетіп алу. Түтілетін жүндердің ақ, қарасы, әр түрлі түске боялғандары бөлек түтіліп ийіріледі. Иірілетін жүндер іртіксіз майда болуы қажет. Сол үшін жүнді түтіп, онан соң шүйкелеп алады.

Ұршық – аналарымыз тарихтан бері қолданып келе жатқан жіп иіру жабдығы, қазақтың әр отбасында бір – екі ұршық болады.

Ұршық үш бөлімнен; - басы, сабы, мұрындығынан тұрады. «Мұрындық» деп, ұш жағының екі жаны жұқартылып келтіріп, ортасы тесіліп көлденеңінен жіңішке (сіріңке талының жуандығындай) ағаш өткізілген бөлігін атайды. Ұршық осы мұрындығына жіп ілу арқылы иіріледі. Сондықтан мұрындық ұршықтың барлық ауырлығын көтеретіндей ағаштан жасалады. Осы бөлігінен бастап ұршық басы орналасатын жерге дейінгі ұршық мойны 10 -11 см, сабы 30-40см болады.

Жиһаздарға қолданылатын декоративті кілемшелер және стол үстіне төселінетін сәндік кілемшелер жастық тыс қабы декоративті салфеткалар.

Ыстық бұйымдардың стол бетін зақымданудан қорғайтын жүннен иіріліп қалыңдатылып тоқылған бұйымдар ретінде және де сол ыстық бұйымдарды ұстауға арналған қолғап жасауға болады.

Жүннің қасиеттеріне тоқталайық.

1)Жүн жылуды жақсы сақтайды. Сондықтан одан тоқылған киім жылы келеді.

2)Жіңішкелігі мен көлемі бірдей басқа талшыққа қарағанда жүн салмағы жеңіл.

3)Күн көзінің ультракүлгін сәулесін өткізетін ерекшелігі бар.

4)Жүн талшығы иілгіш, созылғыш, серпімді келеді.

5)Бояуды жақсы алады.

6)Жүн әрі шуды және тербелістерді төмендететін қасиеттері бар.

7)Биязы жүннің ылғал тартқыштығы қылшық жүннен артық.

Оқушылардың екі ауылға бөлеміз.

«Іскер», «Шебер»

«Іскер» тобы сәнді моншақ жасайды.

«Шебер» тобы өңір таққыш (брошка)



Автор
Дата добавления 15.05.2015
Раздел Технология
Подраздел Презентации
Просмотров1814
Номер материала 283334
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх