Инфоурок Литературное чтение Другие методич. материалыҚазақ әдебиеті тақырыбы "Орхон ескерткіштері Күлтегін жазуы" 8-сынып

Қазақ әдебиеті тақырыбы "Орхон ескерткіштері Күлтегін жазуы" 8-сынып

Скачать материал
библиотека
материалов

Сабақ:3

Мектеп: М.Шаханов атындағы ЖОМ

Күні:12.09.17ж

Мұғалімнің аты-жөні: Ұ.Тлеубек

Сынып:8

Қатысқандар саны: 19

Қатыспағандар саны:-

Сабақтың тақырыбы: Орхон ескерткіштері Күлтегін жазуы

Сабаққа негізделген оқу мақсаты ( мақсаттары)

Оқушылардың көне жазба нұсқалары туралы білімдерін кеңейту, «Күлтегін» жазуы туралы жаңа мағлұмат беру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар: Оқушыларды көне мәдениет нұсқаларын қастерлеуге, елжандылыққа тәрбиелеу.

Оқушылардың басым бөлігі: Көне дәуір мәдениетін түсіну

Кейбір оқушылар: Оқушылардың қосымша деректер арқылы әдеби дүниетанымдарын кеңейту.

Тілдік мақсат














Оқушылар: Әңгімедегі арқау болатын сөздерді түсіну

Негізгі сөздер мен тіркестер: мәдениет, әдебиет, тарих

Сыныптағы диалог\жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: көркем шығарманы көркемдеп жазу

Талқылауға арналған тақырыптар: Көне, ежелгі, байырғы

Сіз неліктен.... екенін айта аласыз ба?

Жұмыстарындағы өзекті салаларға өз пікірлерін айту

Жазылым бойынша ұсыныстар:

Алдыңғы оқу

«Серпілген сұрақтар» арқылы үй тапсырмасын сұрау

Жоспар

Жоспарланған уақы

Жоспарланған жаттығулар ( төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Күтілетін нәтижелер


Ресурстар

Басталуы



Оқушыларды топқа бөлу. «Ара ұясы» әдісі арқылы жүргізу.Қазақ әдебиетінің даму кезеңдерін қайталап өтейік. Көшпелі тайпалық әдебиеті./ертегі,аңыз,мақал-мәтел,жұмбақтар/ Ежелгі дәуір әдебиеті./Орхон-Енисей жазбалары,Оғызнаме./

Тақырып мазмұнын толық меңгерді.

Әдебиет оқулығы, бор және қима қағазы.

Ортасы

  1. Орхон ескерткіштері туралы мағлұмат беру.

Түркілер V-VІІІ ғасырларда «Түрік қағанаты» деп аталатын үлкен мемлекет құрды. Түркілер – қазіргі қазақ, қырғыз, қарашай, қарақалпақ, өзбек, ұйғыр, татар, ноғай, саха (якут), хакас, әзербайжан, түрік, құмық, авар, балқар, башқұрт, қарайым сияқты тілдері бір-бірімен ұқсас, түркі тілінде сөйлейтін, бір кезде Монғолиядан – Каспий теңізі, арғы жағы Қапқаз (Кавказ), Тана (Дон) өзендеріне дейін алып жатқан тұтас түркі елін құраған. Кейін әр түрлі тарихи жағдайларға байланысты бөлшектеніп қалған. Түркілердің түпкі Отаны-қазіргі қазақ жерінде.

Түркілер туралы Махмұт Қашқари былай деп жазған: «Ұлы Тәңір айтады: «Менің бір тайпа қосыным бар. Оларды «Түрік» деп атап, Күншығысқа қоныстандырдым.

Түріктер-көрікті, өңдері ұнамды, жүздері мейірімді, әдепті, үлкендерді құрметтей білетін кішіпейіл, уәделерінде берік тұратын мәрт және сол сияқты көптеген жақсы қасиеттерге ие ашық-жарқын жандар».

Түрік қағанатының негізін құраған Бұмын қаған еді. Ол 552 жылы қайтыс болған соң, кейінгі ұрпақтарының біліксіздігінен, жігерсіздігінен қағанат екіге бөлініп, ақыр аяғы 630-680 жылдары көрші жатқан тауғаштарға тәуелді болып қалады. Елу жылға созылған күрес нәтижесінде, Елтеріс ханның кезінде ғана бостандыққа қолы жетеді. Елтеріске бала кезінде қытайлар алып кетіп, қытайша тәрбиеленген Тоңұқұқ деген кісі көмектеседі. Ол тұтқында жүрсе де, өзінің түркі тегін ұмытпаған еді.

Елтеріс хан өмірден өткенде, артында қалған ұлдары Білге-жеті жаста, Күлтегін болса 5 жаста болатын. Мұрагерлері жас болғандықтан, таққа Елтерістің інісі Қапаған қаза тапқаннан кейін ғана Білге хандықтың билігін алып, Күлтегін әскербасы болады. Тоңұқұқ ақылшы, кеңесші болып отырады. Ежелден ханға кеңесші болып жыраулар отырған. Сондықтан Тоңұқұқты жырау деуге болады.

Орхон ескерткіштері дегеніміз – осы тарихи тұлғаларға арнап орнатылған тастағы жазулар. Түркілердің ежелгі мекені – Орхон өзенінің аңғарынан табылған. Ондай тастар бұрын қазақ жерінде де көп болған. Бірақ түрлі жаугершіліктер кезінде жойылып кеткен.

Орхон ескерткіштеріндегі жазулардың негізгі ойы мен мұраты – ел тәуелсіздігін аңсау, елге қорған болған батырлар мен көсемдерді дәріптеу. Жырда түркілердің тауғаштарға кіріптар болу себебін олардың тәтті сөз, асыл қазынасына алданғандығынан, ел ішінде бірлік болмауынан деп түсіндіреді.

Орхон жазулары мазмұны, айтар ойы жағынан «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр» сияқты қазақтың эпостық жырларымен үндес, ұқсас. Батырлық жырлардың идеясы да Орхон жырларындағыдай, ел тәуелсіздігі мен елге қорған болған батырларды жырлау. Батырлық жырларымыздың көне сарындарын Білге, Күлтегін, Тоңұқұқ жырларынан табамыз.

Орхон жырларының құрылысы жағынан қазіргі өлеңнен біраз айырмашылығы бар. Онда арагідік болмаса, ұйқас кездесе бермейді. Дыбыс үндестігі, сөз қайталаулар ішкі ырғаққа құрылады.

2. Ескерткіштен үзінділер оқу.

ІV. Жаңа сабақты бекіту:

1. Оқулықпен жұмыс.

Ескерткіштен үзінділерді оқу, әңгімелеу.

Тәңір текті, Тәңірден жаралған,

Түрік Білге қаған.

Бұл шақта отырдым.

Сөзімді түгел есітіңдер:

Бүкіл жеткіншегім, ұланым,

Біріккен әулетім, халқым.

Оңымда щад, апа бектер,

Солымда тархан, бұйрық бектер.

Тоғыз оғыз бектері, халқы,

Бұл сөзімді мұқият тыңда,

Терең ұқ.

Топпен жұмыс жасау дағдысы қалыптасты.




Оқулық , дәптер, көркем әдебиеттер.









тақта, стикерлер, постерге арналған қағаздар, маркерлер, бағалау парақтары


Аяқталуы







Бағалау:


Үй тапсырмасы:

Түркілердің тауғаштарға елу жыл ісін-күшін беру себебі не?

Түрік қағанаты қалай құрылған еді?

Орхон жырларының қазақ эпостарымен ұқсастығы неде?

Тақырыбы не жайында?

Айтар ойы (идеясы) қандай?

Өлең құрылысы жағынан қазіргі қазақ өлеңімен бірдей ме? Салыстырып көріңде

Кері байланыс (жүрекке ілу)1 мин.

.«Күлтегін

Сеиантикалық картамен жұмыс жасауды үйренді.







Семантикалық карта



БЛООБ ағашы арқылы бағалау


Қосымша ақпарат Оқулықтағы тапсырмалармен жұмыс жасау.

Саралау- Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз?Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау –Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?


Рефлексия:Сабақ\ оқу мақсаттары шынайы ма?Бүгін оқушылар не білді?Сыныптағы ахуал қандай болды?



Қорытынды бағамдау:

1.Қандай екі нәрсе табысты болды ( оқытуды да, оқуды да ескеріңіз) ?2. Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пірікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз7



Тексерілді:












  • Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.
    Пожаловаться на материал
Скачать материал
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:

Оқушылардың көне жазба нұсқалары туралы білімдерін кеңейту, «Күлтегін» жазуы туралы жаңа мағлұмат беру.

Барлық оқушылар: Оқушыларды көне мәдениет нұсқаларын қастерлеуге, елжандылыққа тәрбиелеу.

Оқушылардың басым бөлігі: Көне дәуір мәдениетін түсіну

Кейбір оқушылар: Оқушылардың қосымша деректер арқылы әдеби дүниетанымдарын кеңейту.

Оқушылар: Әңгімедегі арқау болатын сөздерді түсіну

Негізгі сөздер мен тіркестер: мәдениет, әдебиет, тарих

Скачать материал

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Методические аспекты при изучении литературы «серебряного века» в современной школе»
Курс повышения квалификации «История русской литературы конца 20 - начала 21 вв. и особенности ее преподавания в новой школе»
Курс профессиональной переподготовки «Русский язык и литература: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Методические аспекты при изучении русской литературы последней трети XIX века в современной школе»
Курс повышения квалификации «Основы управления проектами в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Разработка бизнес-плана и анализ инвестиционных проектов»
Курс профессиональной переподготовки «Русский язык как иностранный: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Организация маркетинга в туризме»
Курс повышения квалификации «Использование элементов театрализации на уроках литературного чтения в начальной школе»
Курс профессиональной переподготовки «Разработка эффективной стратегии развития современного вуза»
Курс профессиональной переподготовки «Управление информационной средой на основе инноваций»
Курс профессиональной переподготовки «Уголовно-правовые дисциплины: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Техническая диагностика и контроль технического состояния автотранспортных средств»
Курс профессиональной переподготовки «Организация маркетинговой деятельности»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.