Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / История / Конспекты / Қазақстан тарихы: "Қазақ халқының мәдениеті" (8-сынып)

Қазақстан тарихы: "Қазақ халқының мәдениеті" (8-сынып)

  • История

Поделитесь материалом с коллегами:

Сабақтың тақырыбы: Қазақ халқының мәдениеті

Сабақтың мақсаты:

а) Білімділік: Оқушыларға ХҮІ – ХҮІІ ғасырлардағы қазақтың материалдық және рухани

мәдениетінің дамуы туралы түсінік беру.

ә) Тәрбиелік: Бүгінгі мәдени жетістіктеріміздің бастау бұлағы – мәдениет ескерткіштерін

қадірлеп, қастерлеуге, мәдениеттілікке, адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеу.

б) Дамытушылық: Рухани және материалдық мәдениеттің даму барысын бүгінгі мәдени

жетістіктермен ұштастыра отырып өз бетінше қорытынды жасауға

дағдыландыру.

Сабықтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Сұрақ – жауап, баяндау, топпен жұмыс, дискуссиялық өрнек

Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта, карта, суреттер, асықтар, конверттер, сандықша

Пәнаралық байланыс: География, әдебиет, дінтану, математика

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу, сынып оқушыларын түгелдеу, оқушылардың назарын

сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: Сынып оқушылары үш топқа бөлінеді:

І топ – «Хандар»

ІІ топ – «Билер»

ІІІ топ – «Батырлар»

Үй тапсырмасы «Алтын қақпа» ойыны арқылы сұралады. Сұрақтар конвертке салынады. Әр конвертте үш сұрақтан болады.


1. Тас қақпаның сұрақтары:


1. Жоңғарлар кімдер?

2. Сібір атауының шығуы туралы не айтасың?

3. Сібір хандығының құлауы нәтижесінде Қазақ хандығында қандай өзгерістер болды?


2. Күміс қақпаның сұрақтары:


1. Жоңғар шапқыншылығының басты себебі неде?

2. Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама оқиғасы қай жылдары болды?

3. Аңырақай шайқасының маңызы неде?


3. Алтын қақпаның сұрақтары:


1. Көшім тұсында Сібір хандығының күш қуатының арту себебі неде?

2. Ресейдің Сібір хандығын жаулап алудағы мақсаты не еді?

3. Сібірді жаулап алу саясаты қалай жүзеге асырылды?



2. Бұл ауыр оқиға қазақ тарихында «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп аталды. Мұның былай аталуы: жаудан қашып жаяу шұбырған қалың қауым әрі болдырып, әрі ашаршылықтан бұралып, Алқакөл жағасына келіп сұлап жатқанда, көп ішінен бір ақсақал адам шығып: «Адам баласы өмірде көрген жақсылық пен жамандықтың бәрін ұмытпауы керек, біз осы көрген күнімізді не деп атасақ болар?» деп сұрапты. Сонда тағы бір қария тұрып: мұның аты «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» болсын депті. Мұңын мәнісі не?


Жауап: Атамекен, мал- мүлкінен айырылып, жаяу – жалпы, аш-жалаңаш босқан ел шұбыра - шұбыра табаны ағарып, азып – тозды деген сөз екен.


3. Жоңғар шапқыншылығынан босып, ел үдере көшкенде ол үйін жықпай, жұртта қалыпты-мыс.

Қалмақтың әскербасы бұған таңданып, көшпеген себебін сұрағанда, ол:

- Биыл шаңырағыма бір қарлығаш ұя салып еді, бұл бүкіл дүниежүзін топан су басқанда Нұқ пайғамбардың кемесін суға батудан сақтап қалған, жыланға адам баласының жем болу қаупі туғанда, содан қорғаған құс еді. Мен өз болашағымды қорғап қалған құстың ұясын бұзып, балапандарын қырып кете алмадым, -дейді.

Мұны естіген қалмақ қонтайшысы «бұл кісі әулие» екен деп, оның өзіне де, маңайындағы еліне де тимепті – міс. Бұл кісі кім? Бұл кісіні өз атымен атамай әлі күнге дейін қандай атпен қадірлейді?


Жауап: Төле би «Қарлығаш әулие», «Қарлығаш би»


ІІІ. Жаңа сабақ:


Жаңа сабақтың жоспары:


1. Мәдениетке жалпы сипаттама

2. Рухани мәдениет туындылары.

3. Материалдық мәдениет қазыналары.

ХҮІ – ХҮІІ ғғ қазақ халқының мәдениеті – қазақ жерінде өмір сүріп, қазақ ұлтын құраған рулар мен тайпалардың материалдық мәдениеті мен рухани мәдениетінің заңды жалғасы. Ол жаңа заманға сай дамып отырды. Қазақ халқының мәдениеті - өзіндік сипаты бар дәстүрлі мәдениет. Қазақ халқының өзіне тән материалдық және рухани мәдениеті де дамып, жетіліп отырды.

Қазақ халқының қалыптасуына байланысты, қазақ халқына тән материалдық және рухани мәдениеттің сипатты белгілері орнықты. Бұл қалыптасқан мәдениет қазақ халқының өз ата – бабаларының мәдени қазыналарын қамтыған мәдениет болды. Қазақ халқының мифтік аңыздары, аспан әлемі жөніндегі түсініктері, байырғы қазақ күнтізбесі, бай әдеби мұралар, көркемөнердің сан алуан түрлері, шежірелік шығармалар, халық емшілігі және материалдық мәдениет мұралары т.б. ұрпақтан – ұрпаққа жалғасып келе жатқан көне мәдениет куәліктері екені анық. Халық бұқарасы материалдық мәдениет, рухани мәдениет жетістіктерінің жасаушылары болды.

ХҮІ – ХҮІІ ғасырларда қазақ халқы мәдениетінің өркендеп, дамуына феодалдық соғыстар кедергі болды. Әсіресе ХҮІ – ХҮІ ғғ Жоңғар шапқыншылығы қазақ халқының мәдениетіне ауыр зардабын тигізді.

Қазақ халқының ауыз әдебиеті ХҮІ – ХҮІІ ғғ кеңінен өркендеді. Халық арасында көп тараған батырлық эпостар: «Қобыланды», «Ер Тарған», «Қамбар», «Алпамыс», «Ер Қосай» т.б. ХҮІ – ХҮІІ ғғ өмір сүрген жыраулар: Доспамбет, Марғасқа, Жиембет, Шалкиіз, Ақтамберді, Бұхар, Үмбетей.

ХҮІ – ХҮІІ ғғ – қазақтар ресми түрде ислам дінін ұстанды. Исламды таратушылар – Түркістан, Бұхара, Астарханның дінбасылары.

Тұрғын үй түрлері: киіз үй және шымнан, балшықтан, тастан салынған жылы үй. Жазғы үй түрлері: киіз үй және арба үстіне тігілген жылжымалы үй – күйме.

Қысқы киімдері: күпі, шидем, ішік, тон, шалбар, жарғақ шалбар, тымақ.

Ұлттық тағам түрлері: ет, сүт, май, қымыз, шұбат, айран, қатық, құрт, ірімшік, жент.


ІҮ. Сергіту сәті. «Кім жүйрік?» математикалық ойын.


Математикалық есептерді шешіп тарихи датаны тауып, сол жылға қатысты тарихи оқиғаны атау керек.


1. 728 х 2 + 0 = 1456 (Қазақ хандығы құрылған жыл)

2. 415 х 4 + 50 = 1710 (Қарақорымда жоңғарларға қарсы үш жүздің бас қосқан жыл)

3. 560 + 1200 – 108 = 1652 (Салқам Жәңгір хан қайтыс болған жыл)

4. (8425 / 5) – 5 = 1680 (Тәуке ханның таққа отырған жылы)

5. 483 + 164 + 996 = 1643 ( Орбұлақ шайқасы болған жыл)

6. (1901 + 110) - (1568 – 143) = 300 (2011 – 1711 яғни Абылай ханның биыл 300 жасқа келген жылы)


Ү. Бекіту жұмысы. «Ханталапай» ойыны (сұрақтарға жауап).


Үш топтан үш оқушы шығып асықты шиіреді. Кімнің асығы алшы түссе сұрақ сол топтың мүшелеріне қойылады. Егер ол топ жауап бере алмаса, келесі топ мүшелері жауап береді. Ойын ары қарай жалғаса береді. Дұрыс жауап берген топқа әр жауабы үшін бір асықтан беріліп отырады. Асықты көп жинаған топ жеңіске жетеді.


1. Қазақ халқының ХҮІ-ХҮІІ ғасырлардағы мәдениетінің даму ерекшелігі қандай?

2. Рухани мәдениет дегеніміз не? Оған мәдениеттің қай салалары жатады?

3. Қазақ ауыз әдебиетінің бай мұрасы ұрпақтан – ұрпаққа қалай жетті?

4. Жазба әдебиет мұрасынан қандай еңбектерді атай аласыңдар?

5. Халықтың күнтізбесінің ерекшелігі неде? «Жұлдызды әуе картасы» дегенді қалай түсінесің?

6. Қазақтар арасында ислам дінін кімдер таратты?

7. Материалдық мәдениет дегеніміз не?

8. Киіз үйдің жабдықтарын атаңдар.

9. Қазақтың ұлттық тағамдарын атаңдар.


ҮІ. «Дискуссиялық өрнек»


ҮІІ. Қорытындылау

ҮІІІ. Оқушыларды бағалау


ІХ. Үйге тапсырма:


Выберите курс повышения квалификации со скидкой 50%:

Автор
Дата добавления 04.02.2016
Раздел История
Подраздел Конспекты
Просмотров460
Номер материала ДВ-416765
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх