Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Химия / Конспекты / "Көміртек негізгі қосылыстары. Көмірқышқылы және карбонаттар"

"Көміртек негізгі қосылыстары. Көмірқышқылы және карбонаттар"

Международный конкурс по математике «Поверь в себя»

для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний

Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.

К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.

Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).

Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/


Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"

Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:

1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.

Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs

  • Химия

Поделитесь материалом с коллегами:

Сабақтың тақырыбы: Көміртек негізгі қосылыстары. Көмірқышқылы және карбонаттар.

Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік: Көміртектің атом құрылысы, периодтық жүйедегі орны, табиғатта таралуы, физикалық және химиялық қасиеттері, қолданылуы туралы оқушыларда түсінік қалыптасу қажет.

2. Дамытушылық: таным-білік дағдыларын дамыту, шығармашылық ізденістерін дамыту;

3.Тәрбиелік: ізденімпаздыққа, тиянақтылыққа, сабырлылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: жаңа сабақты меңгерту.

Сабақтың әдісі: жобалау, топтық жұмыс, сұрақ-жауап.

Көрнекілік: инетрактивті тақта

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.

-шаттық шеңберін жасату;

-оқушыларды үш топқа бөлу;

-сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау;

-оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру;

-оқушылардың көңілін сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. (Ой жинақтап, өткен сабаққа шолу)

1. Ой қозғау сұрақтары

1-топқа:

  1. Фосфордың периодтық жүйедегі орны.

  2. Фосфордың физикалық, химиялық қасиеттері.

  3. Тыңайтқыштардың жіктелуі.

2-топқа:

  1. Фосфордың табиғатта кездесуі.

  2. Фосфордың оттекті қосылыстары.

3. Азот тыңайтқышы.



3-топқа:

1. Фосфордың қолданылуы.

2. Фосфор қышқылының химиялық қасиеттері.

3. Калий тыңайтқышы.

ІІІ. Жан – жақты білімдерін тексеру. (Әр оқушыға деңгейлік тапсырма беру)

І – деңгей

Азоттың табиғатта таралуы және қандай заттардың құрамында кездесетіні туралы айтыңдар.

І – деңгей

Фосфордың табиғатта таралуы және қандай қосылыстар құрамында кездесетіні туралы айтыңдар.

І – деңгей

Ортофосфор қышқылының сатылап диссоциациялануын теңдеу арқылы көрсетіңдер. Әр сатыда түзілген иондарды атаңдар.

І – деңгей

Мына тұздардың формулаларын жазыңдар:

а) калий фосфаты ә) калий гидрофосфаты

б) калий дигидрофосфаты в) кальций фосфаты

г) кальций гидрофосфаты д) кальций дигидрофосфаты

е) алюминий фосфаты ж) аммоний гидрофосфаты



І – деңгей

Табиғатта фосфордың тұрақты бір изотобы 31Р кездеседі.Осы изотоп атомының ядросында қанша протон және қанша нейтрон болатынын анықтаңдар.

І – деңгей

Мына тұздардың: а) аммоний фосфаты; ә) калий гидрофосфаты;

б) кальций дигидрофосфаты; электролиттік диссоциациялану теңдеулерін жазып, түзілген иондарды атаңдар.



ІІ – деңгей

Фосфор қандай тотығу дәрежелерін көрсететінін атом құрылысы тұрғысынан түсіндіріңдер.Әр тотығу дәрежесіне сәйкес келетін қосылыстарға мысалдар келтіріп, формулалар жазыңдар.

ІІ – деңгей

Мына тыңайтқыштардың: KNO3, NaNO3, NH4NO3 қайсысының құрамында азот ең көп мөлшерде екенін және оның массалық үлесі қандай болатынын табыңдар.

ІІ – деңгей

Фосфорды азотпен салыстырып, атом құрылысы мен қасиеттеріндегі:

а) Ұқсастықтарды;

ә) Айырмашылықтарды анықтаңдар;

ІІ – деңгей

Фосфордың: а) кальциймен ә) сутекпен б) оттекпен

әрекеттесу реакцияларының теңдеулерін жазыңдар. Қай жағдайда фосфор тотықтырғыш,қай жағдайда тотықсыздандырғыш болып тұрғанын анықтаңдар.

ІІ – деңгей

Төмендегі айналымдарды орындауға мүмкіндік беретін химиялық реакция теңдеулерін жазып, заттарды атаңдар.

P---P2O5---H 3PO 4 ---Na3PO4---Na2 HPO4

ІІ – деңгей

Фосфор қышқылы калий гидроксидімен әрекеттескенде:

Н3РО4 + КОН ---

Қандай қышқылдық тұздар түзілуі мүмкін, реакция теңдеулерін жазып, тұздарды атаңдар.

ІІ – деңгей

Келтірілген тыңайтқыштардың:

а) преципитаттың СаНРО4 * 2Н2О;

ә) жай суперфосфаттың Са ( Н2РО4)2 * 2СаSО4

кайсысында фосфордың массалық үлесі көп екенін есептеңдер.

ІІ – деңгей

Фосфор қышқылы мен фосфаттардың сапалық реакцияларының молекулалық және иондық теңдеулерін құрастырыңдар.

ІІ – деңгей

Фосфор қышқылы төмендегі заттардың қайсысымен әрекеттеседі:

а) кальций фосфаты; ә) кальций гидроксиді;

б) магний,калий оксиді; в) күкірт қышқылы;

г) кальций карбонаты; ғ) аммоний гидроксиді;

ІІІ – деңгей

Массасы 5г фосформен әрекеттесу үшін оттектің қандай көлемі (қ.ж.) қажет болатынын есептеңдер.

ІІІ – деңгей

Берілген жазуға сәйкес:

0,5 моль

4Р + 5О 2 = 2Р 2О5 Есеп құрастырып, оны шығарыңдар.

ІІІ – деңгей

Фосфор (V) оксидінің формуласы бойынша құамындағы элементтердің:

а) атомдардың массалық қатынастарын;

ә) массалық үлестерін табыңдар;

ІІІ. Жаңа сабақ

Көміртек тіршілікке тірек, өмірге өзек элемент

1784 жылы француз ғалымы А.Лавуазье «Жай денелер таблицасы» деген еңбегінде «карбо» -латынша көмір деген ұғымды білдіреді. Орысша «углевод» деп атауын орыс ғалымы М.В. Соловьев 1824-1828ж., «Көміртек» деген атауды аудармашы Р.Бөкейханов ұсынды. «С» -күйе түрінде өте ерте заманнан белгілі.



Атом құрылысы

Көміртек ІІ кіші периодта ІV топтың негізгі топшасында орналасқан.

+6Сhello_html_4d0be3ca.gifhello_html_4d0be3ca.gif )2 е ) 4е

1s2 2s2 2p2

1



hello_html_m1a4ec4fd.gifhello_html_m1a4ec4fd.gif





hello_html_7a9ebc2d.gifhello_html_m388dda.gifhello_html_m388dda.gifs 2s 2p



Көміртектің қосылыстағы тотығу дәрежелері: -4, +2, +4.

Табиғатта таралуы

Көміртек жер қыртысындағы түрлі минералдар мен тау жыныстарының құрамына кіреді. СаСО3 әктас немесе бор, МgCO3 магнезит,

СаСО3 * МgCO3 доломит, сондай-ақ шалшықта болатын СН4 шалшық газы және табиғи газдың негізгі құрам бөлігі ретінде белгілі. Көміртек бос күйінде алмаз, графит түрінде кездеседі. Алмаз бен графит және кейінірек алынған карбин, фуллерен-көміртектің аллотропиялық түрөзгерістері.

Алмаз, оның мол қоры Ресейдегі Якутияда және Африкада бар. Алмаз – түссіз, электр тогын өткізбейтін табиғатта кездесетін ең қатты зат, тығыздығы-3,5 г/см3 . Оны қатты тау жыныстарын бұрғылауға және шойын мен болатты тесуге арналған құрал жасауға қолданады, одан басқа алмаздан бағалы асыл тас - гауһар алынады. Алмаз кристалындағы көміртек атомдары бір-бірінен бірдей қашықтықта тетраэдр түзе орналасқан. Әрбір атомның арақашықтығы 1,54 0А.

Графит сұр түсті, аздап жылтыры бар, қолға, денеге , қағазға оңай жұғады. Тығыздығы-2,17-2,3 г/см3. Графиттен электродтар, отқа төзімді ыдыстар даярланады. Графиттің маймен қоспасынан майлағыш заттар жасайды. Көміртектің жаңа түр өзгерістері карбин және фуллерен.

1985 жылы көміртектің молекула пішінді тағы бір түр өзгерісі - фуллерен табылды. Фуллереннің молекулалары өзара байланысқан сфера (шар) тәрізді эллипсоидтерден құралады. Алмазды ауа қатыстырмай жоғары температурада қыздырғанда, 10000С-та графитке айналады. Керісінше, графит 3000 0С-та, жоғары қысымда, өршіткі қатысында алмазға айналады.

Тас көмірді, ағашты, сүйекті ауа қатыстырмай қыздыруға болады. Оны құрғақ айдау деп атайды. Одан таза көміртек алынады. Тас көмірді айдаған кезде ұшқыш заттар бөлініп шыққан соң қалатын құрғақ айдау өнімі –көміртекке бай кокс. Егер ондай көмірді алдын ала қыздырылған су буынан өткізсе, оның сіңіргіштік қабілеті одан да жоғарылайды. Оны белсендірілген көмір деп атайды.

Көмірдің және басқа заттардың өз бетінде газдарды, буды және еріген заттардың бөліктерін сіңіру қабілеті адсорбция деп аталады.

Алмаз бен графиттің құрамындағы көміртек атомдары тізбек түзе байланысып, шынжыр іспетті қос байланысты

(=C=C=C=C=C=)

немесе 3 және 1 байланыстары кездескен түрде құрылымданады.

(- С Ξ С – С Ξ С - С Ξ С-)



Жhello_html_40d98ca9.gifhello_html_25544e82.gifhello_html_md4920e5.gifhello_html_md4920e5.gifан-жануарлар Өсімдіктер Табиғи талшық Каучук

hello_html_m5c9492c6.gif

Мhello_html_219032b2.gifhello_html_49b51d4b.gifұнай Ыдырау өнімдерінде

Аhello_html_31a668f5.gifhello_html_m30840c32.gifhello_html_67826885.gifhello_html_m7908465c.gifнтрацит Тау жыныстары

hello_html_m52c92f75.gif

Алмаз Пластмасса Дәрі-дәрмектерде

Көміртектің аллотропиясы

  1. Кәдімгі күйе 2. Графит 3. Алмаз. 4. Карбин.

5. Поликумилен 6. Антрацитhello_html_415c6a3f.gifhello_html_m79bb0370.gif

hello_html_m79bb0370.gifhello_html_17ea1fba.gifhello_html_6c27d6e9.gifhello_html_m16a3a154.gifhello_html_m70d7d264.gifФизикалық қасиеттері: көміртек Ағаш көмір

Ең қатты

Алмаз

Жұмсақ жылтыр сұр түсті графит



Химиялық қасиеттері: (Оқушылар схемамен жұмыс жасайды)

Көмірді қатты қыздырғанда оттекте немесе ауада көміртек диоксидін, яғни көмірқышқыл газын түзе түтінсіз жанады, көп жылу бөледі.

1hello_html_119cd50f.gifhello_html_m5cabd601.gif. С + О2 700 0С СО+ 402 кДж



2hello_html_757b8e3e.gifhello_html_119cd50f.gifhello_html_m5cabd601.gif. 2 С + О1000 0С 2 СО



3. С + 2Cl 2 = СCl 4

ť

4. С + 2 = СН 4



Кhello_html_32812475.gifөміртек тотықсыздандырғыш ретінде көптеген металл оксидтерімен әрекеттеседі.

5. С + 2СuO = 2Cu + 2CO2

Көміртектің тотықтырғыш ретінде металдармен әрекеттесуінен түзілетін зат карбид деп аталады. Карбидтер өте жоғары температурада балқитын қатты кристалдық заттар.

Қолданылуы

Белсендірілген көмірдің сіңіргіштік қасиетін пайдаланып, қантты, майды, балды бөгде қоспалардан тазартады. Графит-электрод, жасанды алмаз алу, бояулар, дәрі-дәрмектер өндіруде және металлургияда кеңінен қолданылады.

Көмірқышқылы және карбонаттар

Көміртек (ІІ) оксиді. Көміртек (ІІ) оксиді СО- жанғыш газ, кәдімгі жағдайда химиялық енжар, ал қыздырғанда күшті тотықсыздандырғыш болады.

Физикалық қасиеті: Көміртек (ІІ) оксиді-түссіз, иіссіз, дәмсіз ауадан сәл жеңіл, улы газ. Суда нашар ериді. Қайнау температурасы өте төмен-1920С.

Көміртек (ІV) оксиді.

Көміртек (ІV) оксиді- СО2. Молекуласы сызықты құрылысты болып келеді: О= C=O

Физикалық қасиеті: Көміртек (ІV) оксиді-иіссіз, түссіз, ауадан 1,5 есе ауыр газ. Ол жанбайды және басқа заттардың жануын қолдамайды. Температурада 60 атмосфералық қысымда СО2 сұйық күйге айналады. Ол сұйық буланғанда жылуды көп сіңіреді де, қар сияқты қатты ақ түсті затқа айналады. Оны «құрғақ мұз» деп атайды.

Көміртек диоксиді барлық қышқылдық оксидтер тәрізді аздап сумен әрекеттесіп СО2 * Н2О гидрат түзеді, содан соң әлсіз көмірқышқылына айналады. Суда еріген СО2-нің 1%-ы ғана қышқыл түзеді.

Сhello_html_3edcebaf.gifhello_html_m6f5e374a.gifО2 + Н2О Н2СО3

Н2СО3 -екі негізді тұрақсыз қосылыс, бос күйінде алуға болмайды.


Қhello_html_m63d9aefe.gifұрылымдық формуласы: Н – О

hello_html_146ed942.gifС = О

Н – О


Көмір қышқылының судағы ерітіндісі- әлсіз электролит, оның диссоциациялану дәрежесі 0, 17 %.


Нhello_html_3edcebaf.gifhello_html_m6f5e374a.gif2СО3 Н+ + Н СО-3

Нhello_html_m6f5e374a.gifhello_html_3edcebaf.gifСО-3 Н+ + СО2-3


Химиялық қасиеті: Көмір қышқылы 2 негізді қышқылдар тәрізді сілтілермен орта және қышқыл тұздар түзе әрекеттеседі:


Н2СО3 +2Na OH(конц) = Na2СО3 + 2Н2О

Н2СО3 +Na OH(сұйылт) = NaНСО3 + Н2О


Гидрокарбонаттарға сілтінің артық мөлшерімен әсер етсе, карбонатқа айналады:

NaНСО3 + Na OH = Na2СО3 + Н2О


Карбонаттар. Көмір қышқылының тұздары карбонаттар деп аталады. Na2СО3, К2СО3, ( NН4)2СО3 суда жақсы ериді, қалған карбонаттар суда аз ериді немесе ерімейді.

Көмір қышқылының тұздары қыздырғанда ыдырайды:

Сhello_html_m1ad00f9e.gifhello_html_m1ad00f9e.gifhello_html_m5ae2030a.gifaСО3 ť СaО + СО2

2hello_html_m1ad00f9e.gifhello_html_m1ad00f9e.gifhello_html_m5ae2030a.gifNaНСО3 ť Na2СО3 + СО2 + Н2О


Натрий және калий карбонаттары суда ерігенде гидролизденіп, сілтілік орта көрсетеді:

Na2СО3 + НОН = NaОН + NaНСО3

СО 2-3 +НОН = НСО3 - +ОН


Натрий карбонатына күшті қышқылдармен НСІ, Н24 әсер етсе «быжылдаған газ СО2 бөліне бастайды:

Nhello_html_36d02073.gifa2СО3 + 2НСІ = 2NaСІ+ Н2О+ СО2

Бөлінген көміртек (ІV) оксидін мөлдір әк суынан өткізгенде, ақ түсті тұнба- кальций карбонаты пайда болады:


Сhello_html_m65f2009.gifО2 + Сa(ОН)2 = СaСО3 + Н2О


Қолданылуы: Тұздарының ішіндегі көп қолданылатыны – натрий гидрокарбонаты NaНСО3 , ол ас содасы деп аталады.

Ас содасы және аммоний гидрокарбонаты нан пісіруге, кондитер ісінде көп қолданылады.

Табиғи карбонаттар ішінде көп тарағаны –кальций карбонаты СaСО3.

Ол минерал ретінде бордың, мәрмәрдің, әктастың негізгі құрам бөлігін құрайды. Натрий карбонатының декагидраты Na2СО3 *10Н2О- химия өнеркәсібіне қажетті өнімнің бірі. Егер оны өте қатты қыздырса кристалданған суы ұшып, сусыз сода түзіледі.

hello_html_m1ad00f9e.gifhello_html_m1ad00f9e.gifNa2СО3 *10Н2О ť Na2СО3+ 10Н2О

Түзілген өнімнің техникалық атауы-кальциленген сода. Оны пайдаланып, өндірісте сабын, шыны өндіреді және кір жуатын заттар алады.


Сабақты бекіту.

3 зертханалық жұмыс

Көмір қышқыл газын алу және танып білу.

Na2 CO3 + 2HNO3 = 2NaNO3 + H2O + CO2

2Na++CO32-+2H++2NO3-=2Na++2NO3-+H2O+CO2

CO32-+2H+=H2O+CO2

Қорытынды дәптерге жазу.

Қорытындылау. Семантикалық карта

Заттар

Массасы

СаСО3

MgCO3

CH4

CO2

H2CO3

NaHCO3

84







44







100







62







84







16








Сәйкестендіру тест

Аталуы

Формуласы

Құрғақ мұз

NaCO3

Ас содасы

K2CO3

Натрий карбонаты

(NH4)2CO3

Аммоний карбонаты

NaHCO3

Көмір қышқылы

CO2

Калий карбонаты

H2CO3

Иіс газы

CO

Кальций карбиді

CaC2


Тест

1. Көміртектің атом құрылысының сызбанұсқасы:

а) 2е,5е ә) 2е,4е б) 2е,3е с) 1е,5е


2.Көміртек атомындағы нейтрон саны тең:

а) 6 ә)4 б)12


3.Төмендегі тотығу дәрежесі көміртекке тән емес:

а)+4 ә)+2 б)+5


4. Көміртектің 3 аллотропиясын жаз:

а) .... ә) .... б)......


5. Көміртек химиялық реакцияларында қандай қасиет көрсетеді:

а) тотықтырғыш ә) тотықсыздандырғыш

б) тотықтырғыш, тотықсыздандырғыш


Үйге тапсырма: §22-23.

Білімдерін бағалау.




































20 Т.Рысқұлов атындағы орта мектебі









Ашық сабақ



Көміртек, негізгі қосылыстары. Көмір қышқылы. Карбонаттар.





9 «А» сынып










Химия пәні мұғалімі: Джылдамбаева С.Ж.









2015 -2016 оқу жылы

Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!

Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".

Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy



Автор
Дата добавления 06.02.2016
Раздел Химия
Подраздел Конспекты
Просмотров426
Номер материала ДВ-421514
Получить свидетельство о публикации

УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ

от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.

Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.

Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх