Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / История / Конспекты / Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • История

Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы

библиотека
материалов

hello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gif7-сынып.


Сабақтың тақырыбы: Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы


Сабақтың мақсаты:

а) білімділігі: Тәуке ханның, хандық құрған кезіндегі елдің ішкі- сыртқы жағдайы, Тәукенің

ел үшін жасаған еңбегін, қазақтың құқықтық жүйесін қалыптастыруға қосқан үлесін әңгімелеу. Тәуке ханның “Жеті жарғы” заңдары мен қазақтың ұлы билердің өмірі мен қызметі даналықтары туралы мәліметтермен танысу.


ә) тәрбиелігі: Өз елінің тарихын білуге, Қазақ тарихында Тәуке хандай құдіретті саясаткер және көреген мемлекет қайраткерінің халқына сіңірген тарихи еңбегін бағалай білуге, құрметтеуге, ұлтжандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.

б) дамытушылық: Оқушылардың тарихи оқиғалар жөнінде өз көзқарасын қалыптастырып, ой қорытуға дағдыландыру. Түрлі тірек-сызбалар, түрлі танымдық тапсырмалар арқылы оқушылардың тарихи танымын кеңейту, өткен және қазіргі оқиғалармен салыстыра білуге үйрету.


Сабақтың көрнекілігі: Слайдтар, суреттер, карта, тірек-сызбалар, т.б.


Сабақтың түрі: Жаңа сабақты меңгерту.


Сабақ әдісі: Түсіндіру, тірек- сызбамен жұмыс, сұрақ –жауап, топтастыру, сәйкестендіру тесті, әңгімелеу,


Пәнаралық байланыс: Қазақ әдебиеті, құқықтану, география.


Сабақ кезеңдері:

І. Ұйымдастыру кезеңі.


ІІ. Жаңа сабақ.

Жаңа сабақтың жоспары:

  1. Тәуке хан болу қарсаңындағы қазақ хандығының саяси жағдайы.

  2. Тәукенің хан тағына отыруы.

  3. Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы.

  4. «Жеті жарғы»

  5. Ұлы билер.


Жаңа сабақты баяндау:

І. Оқып пікір талдау стратегиясы (Сабақты түсіндіре отырып, жетелеу сұрақтары арқылы оқушыны қатыстыру)

1. Тәуке хан болу қарсаңындағы Қазақ хандығының саяси жағдайы.

XVI ғасырдың ортасында Батыр хонтайшының билікке келуіне байланысты Жоңғар мемлекетінің күш-қуаты артты. Батыр хонтайшы тұсында қазақтар мен жоңғарлар арасында 1635, 1643, 1652 жылдары үш рет қарулы шайқастар болды. Осы кезде қазақтардың хан тағына 1628-1652 жылдары Есімнің баласы Жәңгір отырды.













Оның ғұмыры жоңғарларға қарсы күреспен өтті. Қазақ халқы оның жоңғарларға қарсы күрестегі ғажайып ерліктері үшін Салқам Жәңгір атады.


Жоңғарларға қарсы күресте ерліктері үшін Салқам жәңгір атанды



Орбұлақ шайқасы жаудың 50 мың қолына қарсы шықты.






Жәңгір хан

1628-1652 ж.ж.






Арғын Ағынтай, найман Көксерек, Алшын Жиембет, қаңлы Сарпың т.б



Жалаңтөс батыр

20 мың қолымен

көмекке келді













2. Тәукенің хан тағына отыруы.

Билер жергілікті атқарушы өкіметке айналды

Феодалдық талас-тартыс пен бытыраңқылықты жойып, бір орталыққа бағынған қуатты Қазақ хандығын құруға күш салды

Тәуке хан

1680-1715 ( 1718 жж.)

Хан мен билер ғана соттық мансапты атқаруға тиіс болды

«Хандық кеңестің» және «билік кеңестің» рөлін арттырды

Тың өзгерістер енгізді














3. Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының сыртқы жағдайы.



Тәуке хан тұсындағы

қазақ хандығының

сыртқы жағдайы


1694 жылы Тәуке хан І Петрмен елші Аталықов арқылы сауда байланысын күшейту туралы келісім жасады.

Орыс мемлекетімен экономикалық және саяси-дипломатиялық байланыс орнатуға тырысты



Тәуке хан жоңғарларға қарсы күреске көршілес жатқан қырғыздар мен қарақалпақтарды да тартты.

1573 жылы С. Малцев пен

Т. Чебуков бастаған

орыс елшілігі келді



Ресей болса қазақ хандығын Сібір ханы Көшімге қарсы одақтас еткісі келді. 1598 жылы Көшім біржолата жеңіліске ұшырады









4. «Жеті жарғы»

Тәуке хан хандықтың ішкі жағдайына ерекше назар аударып, мемлекеттің күш-қуатын арттыруды мақсат етті. Сол мақсаттың түп қазығы «Жеті жарғы» еді. Ел аузында сақталған «Күлтөбенің басында күнде жиын» деген сөз осыдан қалса керек. «Жеті жарғы» қазақтардың бұрыннан келе жатқан әдеттегі құқық нормалары. Жарғының негізі «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы сияқты» байырғы қазақ хандарының мемлекетті басқару мен халықты билеудегі қалыптасқан үлгі, жобаларынын алынды. Зерттеулерге қарағанда «Жеті жарғыны» жасауға Тәуке ханның ұсынысмен қазақ елінің таңдаулы жеті биі қатысқан. Солардың қатарында өз заманының үш данасы, үш кемеңгер деп танылған қазақ халқаның үш көсеміне айналған Төле би, Қазыбек және Әйтекелер заң жобаларын сахараның сол замандағы тұрмыс –тіршілігіне сәйкестендіре жаңартып қайта жасаған. Қазақша «жарғы» деген сөз әділдік деген ұғымды білдіреді.






Тәуке ханның «Жеті жарғысы»

1. Жер дауы. 2. Үй іші мен бала тәрбиелеу. 3. Ұрлық –қарлық, барымта.

4. Бір халық пен басқа ру арасындағы дау. 5. Ұлтын жаудан қорғау.

6. Құн дауы. 7. Жесір дауы.

Сергіту кезеңі: Қазақта « жеті» санын киелі деп санаған. Жеті санына байланысты мақал-мәтелдер айту.


5. Ұлы билер

XVII ғасырдың екінші жартысында әлсіреген Қазақ хандығын нығайтып, сыртқы жауға қарсы курес жүргізуде Ұлы билердің қосқан үлестері зор болды

Төле би

 - 1663-1756 ж.ж өмір сүрген. Ұлы Жүздің төбе биі. Жамбыл облысы, Шу өзені Жайсаң жайлауында дүниеге келген. Дулат тайпасының Жаныс руынан. Қазақ мемлекеті тарихындағы атақты саяси қайраткер . Тәуке хан тұсында ұйымдасқан Билер кеңесінің мүшесі

- Жеті Жарғы Заңын жасаушылардың көрнекті өкіл

-«Қарлығаш әулие », «Қарлығаш би» атанған.

Қазыбек би

- 1667-1764 ж.ж. өмір сүрді. Сыр бойында дүниеге келген. Орта Жүздің биі. Арғын тайпасының Қаракесек руынан.Қазақ хандарының ақылшысы, елші-мәмлегер, дипломат.

- Жоңғар хандығына елшілік, мәмлегерлік жолмен үш рет барған Асқан шешен, ел басқарған, дау-жанжалды шешкен.

Әйтеке би (Айтық)

-1682-1766 ж.ж. өмір сүрген. Кіші Жүздің биі. Әлім тайпасының Төртқара руынан шыққан.

- Аты аңызға айналған ақыл-ой алыптарының бірі, 12 жасына дейін әкесі Ақшаханның тәрбиесінде болып, ел басқару мен әскери өнерді меңгерген.

-Бұхар мен Самарқан медреселерінде араб-парсы тілдерін үйренген .







1- тапсырма «Миға шабуыл» әдісі


  1. «Би» деген ұғымды қалай түсінесіңдер?

2. Би болып сайлану үшін сайланатын адамның дәулеті, байлығы ескерілетін бе еді?

қалай ойлайсыңдар?

  1. «Жеті жарғыда» қарастырылған мәселелер?

  2. «Құн» деген не?

  3. Құрылтай дегенді қалай түсінесің? Қандай мәселелер қаралды ?



Елші, мәмілегер Саясаткер, қоғам қайраткері


Би

Ойшыл Заңгер

Ақын Шешен

Халқымыздың тарихында бұл атақты үш бидің алатын орны ерекше. Ұлы билер өз заманынында елін, жерін жаудан қорғап, халықтың бірлігін, ынтымағын, салт-дәстүрін сақтап қалуда зор еңбегін сіңірді. Олардың есімдері тарихымызда мәңгі сақталады.Ұлы билердің қара қылды қақ жарған билік кесімдері бүгінгі таңдағы ел басқарып жүрген әкімдерімізге үлгі-өнеге болуға тиісті. билік басындағы азаматтарымыз дәл осы Ұлы билеріміздей болса, халқымызда қандай өнегелі ел болар еді.

Сабақты қорытындылау кезеңі.

2 -тапсырма


Қайсы хандардың тұсында төменгі заңдар жинағы жазылды?


А) «Қасқа жолы» -------------------------------


В) «Ескі жолы» ---------------------------------


А) «Жеті жарғы» -------------------------------














3 -тапсырма. «Ойлан, тап» Реттік орын бер.


негізгі оқиғалар

жылы




реттік

орны


1

Орбұлақ шайқасы

1643 ж

IV

2

Тәукенің хан тағына отырған жылы?

1680 ж

V

3

Жоңғар хандығы құрылды?

1635 ж

ІІІ

4

Сібір ханы Көшім жеңілген жылы?

1598 ж

І

5

Жәңгір хан болып сайланған жыл?

1628 ж

ІІ

4 - тапсырма.

Толықтыру тесті. Тәуке ханның ел билеудегін ерекшелігін табыңдар:

  • Хандықтың -------------- тоқтатылып, бір --------------- бағындырылды.

  • Жоңғар ----------------- бәсеңдеп, ---------------- орнады.

  • Көрші елдермен ----------------қатынаста болуды көздеді, -------------, --------------, ----------------- елдерімен қарым –қатынас жасады.

  • Даулы мәселелерді шешуді ------------ жүктеді.

  • Сұлтандар билігін -------------- тырысты.

  • ----------------------- ішкі және сыртқы саясатта аса маңызды ----------------шешетін басқару жүйесіне айналдырды.

  • «Билер кеңесі» ----------------- қаласының жанында Битөбеде, Сайрам қаласының маңында Мартөбеде, ------------------облысының Ангрен қаласына жақын жердегі -------------------өткізілетін.

(Түркістан , Сырдария, бөлшектенуі, орталыққа, Күлтөбеде, шапқыншылығы , тыныштық , достық, қырғыз, қарақалпақ, билер сотына, шектеуге, Билер кеңесін , мәселелерді )




Оқушыларды бағалау.

Үйге тапсырма. Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы.


Краткое описание документа:

"Описание материала:

Сабақтың мақсаты:

а) білімділігі: Тәуке ханның, хандық құрған кезіндегі елдің ішкі- сыртқы жағдайы, Тәукенің ел үшін жасаған еңбегін, қазақтың құқықтық жүйесін қалыптастыруға қосқан үлесін әңгімелеу. Тәуке ханның “Жеті жарғы” заңдары мен қазақтың ұлы билердің өмірі мен қызметі даналықтары туралы мәліметтермен танысу.

"Выдержка из материала:

Жаңа сабақты баяндау:

І. Оқып пікір талдау стратегиясы (Сабақты түсіндіре отырып, жетелеу сұрақтары арқылы оқушыны қатыстыру)

XVI ғасырдың ортасында Батыр хонтайшының билікке келуіне байланысты Жоңғар мемлекетінің күш-қуаты артты. Батыр хонтайшы тұсында қазақтар мен жоңғарлар арасында 1635, 1643, 1652 жылдары үш рет қарулы шайқастар болды. Осы кезде қазақтардың хан тағына 1628-1652 жылдары Есімнің баласы Жәңгір отырды. 

4. «Жеті жарғы» 

Тәуке хан хандықтың ішкі жағдайына ерекше назар аударып, мемлекеттің күш-қуатын арттыруды мақсат етті. Сол мақсаттың түп қазығы «Жеті жарғы» еді. Зерттеулерге қарағанда «Жеті жарғыны» жасауға Тәуке ханның ұсынысмен қазақ елінің таңдаулы жеті биі қатысқан. Солардың қатарында өз заманының үш данасы, үш кемеңгер деп танылған қазақ халқаның үш көсеміне айналған Төле би, Қазыбек және Әйтекелер заң жобаларын сахараның сол замандағы тұрмыс –тіршілігіне сәйкестендіре жаңартып қайта жасаған.

Халқымыздың тарихында бұл атақты үш бидің алатын орны ерекше.  Олардың есімдері тарихымызда мәңгі сақталады.Ұлы билердің қара қылды қақ жарған билік кесімдері бүгінгі таңдағы ел басқарып жүрген әкімдерімізге үлгі-өнеге болуға тиісті. билік басындағы азаматтарымыз дәл осы Ұлы билеріміздей болса, халқымызда қандай өнегелі ел болар еді

Автор
Дата добавления 13.12.2013
Раздел История
Подраздел Конспекты
Просмотров1941
Номер материала 22185121344
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх