1128689
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 1.410 руб.;
- курсы повышения квалификации от 430 руб.
Московские документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ ДО 90%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО до конца апреля!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности №038767 выдана ООО "Столичный учебный центр", г.Москва)

ИнфоурокДиректору, завучуСтатьиБаяндама "Грамматикалық ұғымдарды таныту".

Баяндама "Грамматикалық ұғымдарды таныту".

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.

Грамматикалық ұғымдарды таныту

Оқыту технологиясын жетілдіруге қазіргі кезде ерекше мән берілуде,бұл өмір талабынан туындап отырган мәселе. Грамматикалық ұғымдарды таныту техналогиясын жетілдіру жолдары:

1. Грамматикалық ұғымдарды танытуды дамыта оқыту,оқушыларды проблемалық ізденіске баулу.

2. Әртүрлі тірек-сигналдық,шартты белгілерді,сызбаларды,мо- дельдерді қолдану арқылы оқушы ойын жүйелей білуге баулу.

3.Оқу барысында оқушылардың өзін жеке тұлға ретінде сезініп, еркін ұстап,өз ойын еркін де тиянақты баяндауын, әр нәрсеге көзқарасын,ұлттық дүние танымын, азаматтық болмысын қалыптастыру. Дамыта оқытуды жүзеге асыру.Оқу әрекеті баланың ақыл- ойын дамыту жұмысымен тығыз байланысты. Қазақ тілін оқытуда оқушының тиісті бағдарламалық материалдар бойын ша сапалы білім алуы,олардың сол мақсаттағы ақыл-ой әрекетінің белсенділігі мен саналылығына байланысты екені белгілі. Баланың ақыл-ой қабілетін тәрбиелеу –оқыту жұмысының басты міндеттерінің бірі. Мұғалім бала ойының қалай болса солай дамуына жол бермей, үнемі дұрыс жолға бағыттап отыруы керек. Ол үшін мына жайттар ескерілуі керек: өз ойын дәлелдеп айта білуге үйретуде баланың ой тізбегінің дұрыс логикалық жолмен құрылуын бақылау,баланың ой жұмысын дұрыс тәртіпке салып отыру, баланың өзіндік ойлау қабілетін дамыту үшін сабақ үстінде оқушының белсенді ақыл-ой жұмысын ұйымдастырып жетістігін айтып отыру . Ұлы педагог К.Д.Ушинскийдің сөзімен айтқанда «кімде кім оқушының тіл қабілетін дамытқысы келсе, оның ойлау қабілетін дамытуы тиіс» К.Д.Ушинский мектепте грамматиканы оқыту оқушылардың сөйлку тілін байқау негізінде жүргізілуі керек екендігі жөнінде: «Тіл грамматиканың нәтижесі емес,грамматика адамның өз тілін байқауының нәтижесі болғандықтан,грамматиканы оқытудың тиімді тәсілі-баланың өзі қалай сөйлейтініне назарын аудартып отыру керек»деген. Дамыта оқыту ақыл-ой әрекетін қажет етеді.Оқытудың мәні баланың жаңаны оқып үйренуіне негізделеді. Қазақ тілін оқыту барысында грамматикалық ұғымдарды және емле ережелерін меңгеру үстінде оқушылардың тілдік материалдарға талдау жасау,салыстыру, топтау,тілдік құбылыстардың негізгі белгілерін анықтау, қорытынды жасау дағдылары қалыптасады,соның негізінде ақыл-ой қабілетімен тілі дамиды.

Дамыта оқытуда теориялық білім жетекші орын алады. Қазақ тілінен оқушылардың білімдерінің тиянақты,жан-жақты болып,грамматикалық фактілердің ерекшеліктерін оқушылардың жеңіл ұғынуы үшін,бұрын қалыптасқан білім қор ларын жаңа ұғыммен сабақтастыру қажет.Мысалы:Төменгі сыныптарда синтаксистік ұғымдарды өткенге дейін оқушылар сөз таптары(зат есім, сынесім,сан есім,етістік)жөнінде мәлімет алады.Солай бола тұрса да бастауыш, баяндауыш,тұрлаусыз мүшелер туралы түсінік бергенде,бұл сөйлем мүшелерінің морфолгиялық белгілері қай сөз табынан болатынын,қай септікте тұрғанына мән берілмейді.Нәтижесінде оқушылар морфологиялық және синтаксистік ұғым түсініктердің өзара сабақтастығы, өзіндік ерекшеліктері мензаңдылықтары жөнінде жүйелі білім ала алмайды.Сөйлемдегі сөз таптары мен сөйлем мүшелерін анықтауда қиналады. Сөйлем мүшелерін өткенде, олардың қай сөз табынан екенін,белгілерін таныту орынды. Бұл олардың бастауыштан соң қойылатын сызықша жөніндегі: бастауыш та баяндауыш та зат есімнен болса, бастауыштан соң сызықша қойылады-деп түсіндіру жеңілдетеді. Оқушыларға бұл тақырыпты өткенге дейін сөз таптары мен сөйлем мүшелері жөнінде ұғым-түсініктер мен практикалық дағдылар қалыптасқан. Ал бұл білімдердің жоғарыда айтылғандай сабақтастығы сақталған болса,оқушылар грамматикалық ұғымдардың логикалық байланысын,жүйесін, өзіндік ерекшеліктерін оңай түсінген болар еді. Деңгейлі ой қызметін ұйымдастыру арқылы оқудың белсенділігін арттыруды қамтамасыз ете отырып,оқу материалдарын меңгергенде ғана оқушының ақыл ойын дамытуға мүмкіндік туады. Қазақ тілін оқыту процесінде бала грамматикалық ұғымдармен құбылыстардың ерекшеліктеріне талдау жасай отырып, олардың негізгі белгілерін ажыратады. Оқушының осы ой әрекеті сол дараланған белгілермен элементтерді топтастыру арқылы қаралып отырған грамматикалық ұғымдар мен құбылыстардың жалпы қасиеттерін айқындаумен байланысты. Мысалы, түбірлес сөздерді түсіндіру барысында оқушы берілген сөздердің мағынасы мен дыбыстық құрамы жағынан ұқсас бөлшектерін,түбірін табады,содан соң ол сөздердің мағынасы мен дыбыстық құрамы жағынан ұқсас бөлшектерін,түбірін табады,содан соң ол сөздердің барлығына тән жалпы сипатын анықтайды.Оқушылардың грамматиканы саналы меңгеруі үшін сөздердің,сөйлемдердің немесе сөйлем мүшелері мен сөз таптапрының өзара ұқсастығы мен өзгешеліктерін,фонетикалық, морфологиялық белгілерін салыстыра алудың маңызы зор. Мысалы, фонетиканы өткенде сөздерге фонетикалық талдау жасауда оқушылардың тиісті сөздердің дыбыстық ұқсастығы мен мағыналық ерекшеліктерін ажырату талап етіледі. Балалар Са-ра, са-қа,са-на т.б.сөздерінің фонемасы мен мағынасын салыстыра отырып, бір дыбыстың өзгеруіне байланысты,сөздердің мағынасы түбегейлі өзгеретіндігін айтады. Сол сияқты сөздің мағынасын жұрнақ арқылы өзгертуге болатынынмына типтес сөздерді салыстыру арқылы түсіндіруге болады: іл-ілгіш,ал-алғыр, көп-көпшіл, іс-іскерт.б. Ал зат есім туралы алғаш мағлұмат бергенде,алдымен оқушыларға талдау үшін берілетін сөздердің шын мәнінде заттың,нәрсенің аты (кітап, парта,дәптер т.б.) болып келетіндей болуын ,яғни ол сөздердің грамматикалық формалары мен мазмұн-мағынасы сай болып келетіндей болуын ескеру керек.Мысалы: Еңбек ер атандырады. Көп түкірсе көл. Жақсыда жаттық жоқ. Түзеу мектеп оқушылары осы тәрізді абстракты ұғымдағы зат табуда қиналады. Еңбек сөзін олар еңбек ету деген ұғымда түсінеді, алкөп, жақсы деген сөздерді жақсы адам, көп адам деп түсінеді. Сондықтан көпшілік жағдайда еңбек сөзін етістік деп,ал жақсы,көп сөзін сын есім деп таниды.Үлгі: Еңбек ер атандырады. Не ер атандырады?-Еңбек. Бұл сөз не? деген сұраққа жауап беретін зат есім болып тұр. Асан еңбек етті деген сөйлемде «еңбек етті»-деген сөз тіркесі Асанның іс әрекетін бейнелеп тұр. Асан қайтті? –еңбек етті – етістік. Сонымен оқушылар заттың,құбылыстың тура мағынасын білдіретін сөздерді тез таниды. Ал қосымшалар жалғанып,екінші мағынаға ие болған немесе грамматикалық формасы мен лексикалық мағынасы сай келмейтін сөздерді ажыратуда көп қиналады. Мысалы: еңбек,жұмыс, оқу деген сөздер шын мәнінде қимыл,әрекетті білдіреді. Бірақ бұлар «Жұмысы жемісті болсын.Еңбекпен тапқан ас тәтті.Оқу-білім бұлағы» дегент заттық мағынаға ие болатын,заттанған іс-әрекеттер. Сондықтан олар не? деген сұраққа жауап береді. Сөз таптарын өткенде осылайша абстракцияланған сөздердің грамматикалық формалары мен лексикалық мағыналарын анықтау арқылы тиісті ұғымдарды оқушыларға түсіндірген жөн. Қазақ тілінің грамматикасын оқытуда осылайша әр алуан ой операциясын ұйымдастыру оқушының ақыл ой белсенділігін арттырады, білімнің тиянақты,нақты болуына әсер етеді. Баланың өзіндік ойлау дағдысын логикалық ойын жүйелеу,абстракциялау қабілетін тәрбиелейді. Тірек- сызбаларды қолдануды дамыта оқытуды жүзеге асырудың бір көрінісі деп есептеуге болады. Тірек-сызбалар оқушылардың бұрын оқып,түсінгенін қайта жаңартуға,теориялық білімдерін еске сақтауға және шығармашылық әрекетінде оқушылардың сенімді болуына грамматикалық ұғымдардың логикалық жүйесін байқауға,ашуға көмектеседі. Яғни тірек-сызбалар сабақ барысында керекті көрнекі құралдардың бірі. Тірек-сызбалар парағы мұғалім жаңа материалды түсіндірген кезде тақырыптың логикалық жүйесін байқауды қамтамасыз етеді. Мұның өзі ой-сананы , соның нәтижесінде логикалық ойды тақырып бойынша дамытудың өзіндік бір негізгі бағыты. Тірек-сызбалар арқылы берілген білімді оқушы тезірек еске түсіреді,естерінде сақтау қабілеттерін күшейтеді.

Зат есімді оқыту барысында оқушылардың білімдерін жүйеге келтіру , қайталау,тексеру мақсатында мына тәрізді тірек сызбаларды қолдануға болады.



Жалпы есім


Жалқы есім


жекеше


Көпше


деректі


дерексіз

түбір

дара

Біріккен сөзден жасалған зат есімдер емлесі



негізгі

туынды

күрделі



Көптік Тәуелдік Септік жалғаулары Жіктік

- дар, - дер

Ілік септік

Табыс септік

Жатыс септік

Шығыс септік

көмектес ссептік

1-жақ

2-жақ

Барыс септік

- тар, - тер

- лар, - лер

I-жақ

II-жақ

III-жақ

Атау септік

3-жақ

жалғаулары жалғаулары жалғаулары

Общая информация

Номер материала: ДБ-023274

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Специальная оценка условий труда»
Курс профессиональной переподготовки «Организация бухгалтерского учета и налогообложения в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Профессиональная компетентность педагогов в условиях внедрения ФГОС»
Курс повышения квалификации «Стратегическое управление образовательной организацией»
Курс повышения квалификации «Конкурентоспособность образовательных организаций»
Курс повышения квалификации «Тайм-менеджмент - персональная эффективность преподавателя»
Курс профессиональной переподготовки «Организация инклюзивного обучения в сфере образования»
Курс повышения квалификации «Современный переговорный процесс в практике образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Современный менеджмент образовательной организации в условиях реализации ФГОС СПО по ТОП-50»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности структурного подразделения в сфере профессионального образования»
Курс повышения квалификации «Контрольно-надзорные мероприятия в общеобразовательных организациях»
Курс повышения квалификации «Стратегическое планирование в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Эффективные технологии разработки управленческих решений в образовании»
Курс повышения квалификации «Основы анализа стратегических документов на примере ФГОС ООО»
Курс профессиональной переподготовки «Управление организацией»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.