Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / История / Статьи / Статья "Мұрағат құжаттары дерек ретінде"
  • История

Статья "Мұрағат құжаттары дерек ретінде"

библиотека
материалов


МҰРАҒАТ ҚҰЖАТТАРЫ ДЕРЕК РЕТІНДЕ


Байсалбаева Н. А

Қоғамның тарихи тәжірибесін бейнелейтін мұрағат құжаттарының құндылығы мен маңыздылығы күннен-күнге арта түсуде. Осы орайда өлкемізге қатысты құнды құжаттарды сақтап отырған облыстық мемлекеттік мұрағаттың алатын орны ерекше.

Қызылорда облыстық мемлекеттік мұрағаты тарихына тоқталар болсақ, 1929 жылы аймақтық мұрағат бюросы болып құрылады.1931 жылы Қызылордада аймақтық мұрағат құжаттары Қазақ АКСР қазан революциясы орталық мұрағатының құрамына кіріп, қалалық мұрағат құрылады.Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесінің 1935 жылдың 9 наурыздағы қаулысына сәйкес Арал, Сырдария, Қармақшы, Тереңөзек аудан орталықтарында мұрағаттар ашылады.1938 жылы қалалық мұрағат базасы негізінде Қызылорда облыстық мемлекеттік мұрағаты құрылып, облысқа тиесілі құжаттар Алматы, Ташкент, Орынбор қалаларынан әкелінеді. [1-74 б]

Қызылорда облыстық мемлекеттік мұрағаты 1898 жылдан бүгінге дейінгі облыс тарихына қатысты құжаттарды сақтап келеді. Атап айтсақ, 1898 жылғы шіркеу құжаты, 1918-1919 жылдардағы Ақмешіт-Перовск уезі атқару комитеттерінің хаттамалары, 1925-1929 жылдардағы Қызылорданың астана кезіндегі құжаттары, кеңес үкіметінің бесжылдықтары, сауатсыздықпен күрес, ауыл мектептерінің құрылуы, күштеп ұжымдастыру, алғашқы ұжымшар, кеңшарлардың құрылуы, күріш шаруашылығының дамуы, Ұлы Отан соғысындағы жерлестеріміздің ерен ерліктері туралы баяндайтын құжаттар, соғыстан кейінгі жылдардағы халық, ауыл шаруашылығы, мәдени мекемелердің, денсаулық сақтау орындарының тарихынан сыр шертетін құжаттар, фото-фоно құжаттар мен жеке тектік қорлар.

Қазақстан тарихына қатысты тарихи құжаттардың елеулі бөлігі шекаралас аймақтардағы мұрағаттарда қалып қойғандығы белгілі. Олардың басым көпшілігі Ресей мен Өзбекстан мұрағаттарында, ғылыми мекемелерінде қалып қойған. Осыған сәйкес «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы бойынша атқарылатын іс шаралардың ішінде маңыздысы- шет мемлекеттердің мұрағаттары мен кітапханаларынан, сондай-ақ ғылыми мекемелерінен Қазақстан тарихына қатысты тың құжаттар мен деректер іздестіру болатын. «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында «Қызылорданың астана кезіндегі қазақ зиялыларының қолжазба және хаттама мұралары» жинағын Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатында,

Өзбекстан Республикасы, Ресей Федерациясы мұрағаттарында сақталған құжаттармен толықтыру қолға алынды.




Қоғам тарихында маңызды деректер қатарына жеке адамдардың құжаттары да енеді. Жеке адамның өмірі мен қызметі барысындағы жиналған құжаттардың жиынтығы жеке тектік қор деп аталады. Облыстық мемлекеттік мұрағатта жинақталған жеке тектік қорлар тізбесі мазмұны мен маңызы жағынан мейлінше әртүрлі және көп салалы болып келеді.Онда ақындар, жазушылар, композиторлар, әртістер, әдебиет пен өнертанушылар, театр және кино режиссерлары , суретшілер, ғалымдар, т.б. жеке қорлары сақталады. Жеке тектік қор құрамына қолжазбалар, хаттар, қор құрушының жеке және тұрмыстық құжаттары, ғылыми-шығармашылық және қоғамдық қызметі барысында жинақталған құжаттық материалдары, қор құрушының еңбектеріне қажетті жинақталған материалдар, мүліктік-тұрмыстық сипаттағы заттары, жинаған коллекциялары, туыстарының және өзінің рәсім суреттері кіреді. Жеке тектік қор құрамына ол жөнінде көзі тірісінде немесе қайтыс болғаннан кейінгі жазылған естеліктер, мақалалар, өлеңдер, еңбектеріне жазылған рецензиялар, есте қалдыру жөніндегі материалдар, оның шығармашылығын насихаттаған материалдар енгізіледі. [2-23 б] . 1965 жылдан бастап облыстық мұрағат қорына сурет, таспа және азаматтардың іс-құжаттары, 1985 жылдан бастап ғылыми-техникалық құжаттар қабылданды. [3] Облыстың тарихына, мәдениетіне, экономикасына үлес қосып, өзіндік қолтаңбаларын қалдырған азаматтардың өнегеге толы өмір жолдары насихаттауға тұрарлық. Жеке тектік қорлардағы құжаттар сол қор иелерінің ғана емес, сонымен бірге облысымыздың да өсіп-өркендеу жолын бейнелейді.

Жеке тектік қорларда «Перовск қаласындағы қазан революциясына қатысушылардың естеліктері», «Кеңес Одағының Батырлары-Қызылордалықтар», «Социалистік Еңбек Ерлері - Қызылордалықтар», «Ғ.Мұратбаев туралы», «Ауған соғысына қатысушы интернационалист- жауынгерлер», «жергілікті ақын- жазушылар» құжаттар коллекциялары сақталған. «Социалистік Еңбек Ерлері-Қызылордалықтар» құжаттары коллекциясы құрамында Социалистік Еңбек Ерлеріне тиісті құжаттар, өмірбаяны, жоғары наградаға ұсынылған іс-қағаздары, награда куәліктерінің көшірмелері, еңбек өнімділігіндегі көрсеткіштері және суреттері бар. Бұл қордағы құжаттар Социалистік Еңбек Ерлері Ы.Жақаев, И.Ақниязов, А.Меңлібаева, Пак- Чан –Ер, Пан-Мун-Гун және тағы да басқа еңбек ерлерінің өмір жолын суреттейді.

«Жергілікті ақын- жазушылар» құжаттар коллекцияларында Сыр елінің мәдениеті мен өнерінің дамуына үлкен үлес қосқан белгілі журналист Рысты Бақбергенованың, ақын, сазгер, ұстаз Ділдахан Торғаеваның , ақын, ұстаз Рахат Наурызбаеваның құжаттары сақталған.






Сонымен бірге ақын, ұстаз Сәнімкүл Желдербаеваның өмірбаяны, 14 өлең жыр жумақтары, оқырмандармен кездесу сәті, замандастарымен түскен суреттері сақталған.

Жазушы, эколог, «Парасат» орденінің иегері, «Арал ауданының құрметті азаматы» Сайлаубай Жұбатыровтың қорында жеке өміріне, еңбек жолдарына қатысты құжаттар қамтылып, тізімдемеге өмірбаяны, қызметтік және мүшелік куәліктері, қор иесінің табиғат қорғау, Арал, экология тақырыптарына арнап жазған еңбектерінің тізімі т.б.құжаттар енгізілген. Осы қорда облысымызға белгілі басқа да жергілікті ақын-жазушылардың құжаттары сақталған.

Жеке тектік қорлар облысымыздың тарихында елеулі орны бар, өзіндік із қалдырған тұлғалар есебінен үнемі толықтырылып отырады. Соның жарқын көрінісі 2008 жылдың 21 қарашасында облыстық мемлекеттік мұрағат филиалында «Сыр елінің ғалымдары» коллекциясының ашылуы болды. Бұл облысымыздың ғалымдарына көрсетілген құрмет деп бағалауға болады. Аталған қорға бірінші болып Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ғалымдары тарих ғылымдарының кандидаты, профессор Кереев Мәди Құрманұлы, философия ғылымының кандидаты, профессор Мұстафа Матайұлы, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор Айдосов Абылай Хангерейұлы, педагогика ғылымының докторы, профессор Асанов Жұматай Ілесбайұлының өмірлеріне қатысты құжаттар, өздері жазған кітаптары, суреттері қабылданды. [4-23б] Бұл қор иелерінің құжаттары, олардың еңбектері болашақ зерттеушілер үшін құнды қазына болып табылады. Қорыта айтқанда, облыстық мұрағат материалдарын игеру әлі де кезегін күтіп тұрған мәселелердің бірі. Өлке тарихын зерттеудің құндылығын айта отырып, мынадай ұсыныстар айтқымыз келеді:

Жергілікті мұрағат материалдарын игеру үшін магистрант, тарихшы студенттерге берілетін диссертация, диплом, курс жұмыстарының тақырыптары өлкетану бағытында берілуі керек. Сондай-ақ мектеп оқушылары арасында жүргізілетін «Дарын» орталығының ғылыми жобалары да осы бағытта жұмыс істеуі керек. Облыс тарихын кезеңдерге бөліп, сол бойынша әлі де зерттеуді қажет ететін, толық игерілмеген не болмаса зерттелінбеген тақырыптарды анықтау қажет. Бұл орайда мұрағат қызметкерлері мен университеттің тарихшы ғалымдары бірлесе отырып жұмыс жасауы және оны үйлестіретін орталық болуы қажет. Мектеп оқушыларының, студенттердің мұрағатқа экскурсияларын ұйымдастырудың, тарих сабақтарында сабақ мазмұнына сәйкес мұрағат материалдарын пайдаланулың да білімдік-танымдық, дамытушылық маңызы зор.








Резюме


Это статья – призыв, завещанный нами древними казахами.

Она предназначена тем, для кого этот призыв не является пустым звуком, и кто хочет получить достаточно точную информацию о наших предках.

В нёй объясняется, что наше общество становится всё более открытым. Расширяются контакты с представителями зарубежных стран на всех уровнях – деловых, личных, профессиональных.

Данная статья откроет нам путь к вершинам познания, помогает нам совершить интересное путешествие по стране казахского народа.

Владеет мирам не тот, кто владеет информацией, а тот, кто умеет этой информацией пользоваться, работать с нею, извлекая максимум пользы.


* * *


The city in south – central Kazakhstan, on the Syr Darya river. Originally founded in the early 19th century as the Kokand fort of Ak – Mechet, it was renamed Perovsk after its capture by the Russians in 1853.After the Russian Revolution of 1917 the name of Ak – Mechet was restored but in 1925 the city was renamed Kzyl – Orda, when it became the capital of the Kazakh A.S.S.R., a status that it lost to Almaty in 1929. There are some food and other light industries as wellas Kazakhs theater and a teacher – training institute.




Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:


1.М.Дакенов.Б.И.Нурпейсова.М.Ж.Хасанаев. Архивоведение.М.2003.

2.Т.Медеуов.Жеке қорлар.//Қазақ тарихы.2002, № 2

3.Б.Бөлегенова. Архив-өткеніміздің шежіресі, болашағымыздың болжамы.

//Ақмешіт апталығы.1998 ж 15 мамыр.

4.Дастан Сәтбай. Мұрағат қорына қабылданды.//Қазақ тарихы. 2009 №1

5 Ғасырлармен тілдескен мұрағат. Астана- « Елорда » 2009ж

М.Құрманбекова, Г.Ақтөреева,Б. Ұзақбаев,Ж.Алтынбаева,Г.Мадиярова.

6.Оқу тәрбие үрдісінде оқушыларды елжандылыққа тәрбиелеудегі

«Өлкетану» бағдарламасының маңызы. «Білім – образование» -2005ж . № 3

7.Қазақстан мұрағаттары/ақпараттық және ғылыми – практикалық журналы/

4/2008ж

8. Т.Медеуов. Архив құжаттарын пайдалануды ұйымдастырудың жолдары мен мақсаттары.//Вестник КазГУ.Серия историческая .№5,1998

9. Ұлттық мұрағаттың ұлы мұраты.//Егемен Қазақстан,14 наурыз 2009ж

10 М.Ж Хасанаева.Халық жадының шырақшысы болып табылатын Қазақстандағы архив ісіне 2000 жыл//Заң 1996ж 22 мамыр.

















Автор
Дата добавления 21.05.2016
Раздел История
Подраздел Статьи
Просмотров186
Номер материала ДБ-093055
Получить свидетельство о публикации

"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх